Elshi suhbatynyń sońynda Qazaqstandaǵy qazaq tiliniń múshkil halin, ǵalymdardyń latyn qaripine kóshýde áli bir bailamǵa kele almai júrgenin aitady.
– Qazaqstanda bári oryssha sóileidi. Tipti, kóbi jańylmai jáne grammatikalyq qatelersiz qoldanyp júr. Orys tiliniń resmi mártebesi Qazaqstan Konstitýtsiiasynda bekitilgen. Buǵan eshkim ózgeris engizip jatqan joq. Onyń ústine orys tilin bilý Qazaqstanda artyqshylyq retinde qarastyrylady. Mysaly, orys tilin bilmeitinderiniń bilikti jumysqa turýy qiyn, – dedi ol.
Resei elshisi shynyn aitar bolsaq, ashy shyndyqty ashyp aityp, elimizdegi qazaq tiliniń jaǵdaiy áli reanimatsiiadan shyǵa almai jatqanyn álemge áshkerelep berdi.
1.Táýelsizdik alǵanymyzǵa 30 jyl bolsa da, elimizdegi jaǵdai Keńes imperiiasynyń otary kezindegimizden túk te ózgermegeni, qaita til máselesinde keri ketkenin;
- Álemdegi árbir otarlyq quldyqtan qutylǵan elder jasaityn otarsyzdaný, ulttyq ideologiiany ustaný jolynda bizdiń elde 30 jylda túk te istelmegenin;
3.Bizdiń biliktiń 30 jyl boiy «Táýelsiz el retinde ulttyq múddemizdi qorǵaýda, memlekettik tildi damytýda bárin qatyryp jatyrmyz» dep 100 paiyz ótirik aityp kelgenin áshkerelep berdi.
Resei elshisiniń Resei úshin árine, maqtanysh retinde, bizdiń orysqul bilik pen orysqul intelligentsiia úshin áli kúnge jetistik retinde sanalǵan bul orys tiliniń artyqshylyqtary – Táýelsiz el úshin masqara kemshilikter!
Negizi Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵynda, bizde orys tilin bilý bilik laýazymdary men memlekettik qyzmetterge turý úshin artyqshylyqtar bolmaýy tiis edi. Bizde 30 jylda ósip-óngen, ómirge kelgen jastar bir kezde ózin otarlap alǵan eldiń tilin – Resei tilin bilmeýi tiis-tuǵyn...
Mine, sonda «Shyn Táýelsizdik alǵanbyz» dep maqtanýǵa bolady. Shyn táýelsizdik alǵan týys elder Ózbekstan, Ázirbaijan, Túrkimenstan, anaý Baltyq boiy elderi Litva, Latysh, Estoniia, Kap taýyndaǵy Grýziia, Armeniia elderinde, Ýkraina bolsa da, solai, olarda memlekettik til men aǵylshyn tilin biledi bári.
Bizde de memlekettik til – qazaq tili men aǵylshyn tilin bilýge tiispiz. Bir kezdegi otarlaýshy el Resei tilin bilýge tiisti emespiz. Orys tilin memleket qarjysyna, balabaqshalar men mektepterde, JOO-larda mindetti oqytýmen emes, árkim óz qalaýynsha, óz qarjysyna úirenýi kerek!
Iaǵni, «Qazaqstanda bári oryssha sóileidi» degen sóz – «Qazaq Eli Rýhani Táýelsizdik almaǵan, bári tek qaǵaz júzinde ǵana» degen sóz!
Otyz jyl boiy zarlap kele jatqan zarymyz, endi keshe ǵana Qańtar qyrǵynynda kóshege pul úshin ǵana emes, til úshin de shyqqan qazaq jastarynyń ereýilinen keiin týǵan «Jańa Qazaqstan» anyq, shyndyǵynda da jańa dáýirge aiaq basý bolsa, is júzine asady dep senemiz!
«Jańa Qazaqstan» eski Qazaqstannyń saiasi hám rýhani qateligin qaitalamaýy úshin, tek Memlekettik tilde sóileýi tiis! Bir til bolǵanda ǵana – bir el, bir múdde bolatynyn bilý úshin asa kóregendiktiń qajeti joq endi. Basqany qaidam, Ulttyq ideologiiada bosqa ótken bir dáýir – otyz jylǵy qylmysqa teń qateligimiz kórsetip bergen joq pa bárin!
2020 jyly Konstitýtsiiadaǵy orys tili týraly 7-baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastap, Memlekettik til týraly zań qabyldaýdy talap etip, QR Prezidenti Q.Toqaevqa jazylǵan Ult ziiadylarynyń úshinshi Ashyq hatyna
elimizdiń álemge áigili tarlandary Ábdijámil Nurpeiisov, Dýlat Isabekov, Asanáli Áshimov, Qabdesh Jumádilov, Ómirzaq Aitbaev, Mekemtas Myrzahmetov, Tóregeldi Sharmanov, Kamal Ormantaev, Nurǵali Núsipjanov, Tólen Ábdik, Amangeldi Aitaly, Smaǵul Elýbai, Sábit Dosanov, Ǵabbas Qabyshev, Temirhan Medetbek, Beksultan Nurjekeev, Israil Saparbai, Ulyqbek Esdáýlet syndy ult ziialylary qol qoidy.
Bul «Ashyq hatqa» «Qazaq úni» ulttyq portalynda búginde 126 myńnan astam adam qol qoiyp, qoldap, burynǵy mejelerden 1000 esedei kóp tarihi rekordtyq deńgeige jetip otyr. Ult múddesi úshin buryn munshalyqty qalyń qol jinalǵan emes. Bular tek internetke qoly jetkender ǵana. Bul birjarym aida ǵana 125 myńnan asqan El patriottary artynda smartfon paidalana almaityn milliondaǵan halyq turǵany aiqyn. Bul qalyń qol ishinde tek qazaqtar ǵana emes, ártúrli ult ókilderi de (50-ge jýyq) jetkilikti. Belgili jýrnalist, qoǵam qairatkeri Maksim Rojin bastaǵan kóptegen orys ulty ókilderi de Memlekettik tildi talap etken «Ashyq hatty» qoldap, qol qoiyp, naǵyz otanshyl patriottyqtaryn kórsetti.
Endi el taǵy da talai jyl aldaýǵa kónbeidi!
Memlekettik tildi mindetteý - Memlekettiń mindeti!
Qazybek ISA, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty.
