Osy bizdiń halqymyzdyń boiyna qonaqjailyq degen qasiet qaidan sińgen? Biz úige kelgen adamnyń kóńilin taýyp, jaǵdaiyn jasaýdy kimnen úirendik? Iá, kez kelgen ult qonaq kúte alady, oǵan kúmán joq. Biraq, baiqasańyz, qazaq halqynyń, jalpy qazaqstandyqtardyń qonaqqa degen kóńili bólek. Bir qyzyǵy, sońǵy kezde sol keń peiilimiz ben bai mádenietimizdi kózben kórip, sezingisi keletin týrister kóbeigen. Iaǵni, qanǵa sińgen qonaqjailyǵymyzdy búginde bizneske ainaldyrýǵa, túptep kelgende ekonomikamyzdy damytýǵa múmkindik bar.
Qazaqqa qonaq kútý mádenieti qaidan keldi degen saýalǵa oralsaq, kóshpeli ómir saltynyń áseri erekshe bolǵany anyq. Keń dalada jolda qalyp qoiǵan jolaýshyny jyly qarsy alý – onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýmen teń edi.
Ata-babamyz «Qonaq razy bolsa, Táńiri razy» dep sengen, tipti qazaq úiine beitanys adam kelse de, «qaidan keldiń?» dep suramai turyp, aldymen dastarqan jaiyp, qonaqty syilap, jaǵdaiyn jasaýdy paryz sanaǵan. Jolaýshynyń amandyǵy – búkil aýyldyń abyroiy edi. Mine, halqymyzdyń boiyndaǵy qonaqjailyqtyń tamyry tereńde jatyr.
Qazir eshkim kóship-qonyp júrgen joq, zaman basqa. Biraq elimizdegi tumsa tabiǵatpen qosa qazaqstandyqtardyń jaidary júzin kórýge yntyq týrister jyl saiyn artyp keledi. Al naryq zamanda suranys bolsa, usynys ta bar. Qazaqstanda qai ýaqyt, qai merzimde kelseń de dastarqany jaiýly, qazanda eti asýly shaǵyn qonaq úiler toptasqan aýyldar bar.
BUU Dúniejúzilik týristik uiymy úzdik dep tanyǵan aýyl
Almaty oblysyndaǵy Saty aýylyn jergilikti turǵyndar demalys aimaǵyna ainaldyrǵan. Júzge jýyq úi týristerdiń tilin tapqan - olar kóktemnen kúzge deiin úzdiksiz qonaq kútedi. Óitkeni Satyda mádeni qundylyqtar men salt-dástúrimiz sol kúide saqtalǵan. Onyń ústine aýyl Kólsaiǵa baratyn joldyń boiynda, kórkem tabiǵat aiasynda ornalasqan. Bul óńir biik taýlarymen, móldir kólderimen jáne qazaqy qonaqjailyǵymen tanymal. Osylaisha, týrizm bir aýyldyń tabys kózi bolyp otyr.
Bastapqyda aýyldaǵy ár úi bir bólmeni týristerge arnap daiyndaidy. Qonaq úiden aiyrmashylyǵy – tańerteń qonaqtardy ulttyq taǵamǵa toly dastarqan kútedi. Saty aýylynyń turǵyny Dinara Nurbaevanyń týristik biznespen ainalysyp júrgenine on jyl bolǵan. Ol bul isti jańadan bastaǵanda týristerge qolaily jaǵdai jasalǵan úidiń iesi edi.
«Qonaq eń aldymen óz jaǵdaiyn oilaidy. Jaily jatyp, jaily júrip-turǵysy keledi. Jýynatyn bólme bolǵanyn qalaidy. Biz ózimiz turyp jatqan úige dýsh pen dárethana ornattyq. Dál osy artyqshylyǵymyzǵa qarap, týrister bizge kóbirek kele bastady. Keiin shaǵyn qonaq úiler saldyq. Bul isti abysynymmen bastadyq, qazir árqaisymyzda qonaq kútetin 2-3 úi bar», - deidi Dinara Nurbaeva.
Dinaranyń aitýynsha, Satynyń tabiǵatyna qyzyǵatyn, taý-tas, kólin kórýge asyq týrister qatary óte kóp. Týristik firmalar qazirden qonaq úilerdi brondap qoiǵan, iaǵni kelesi jyldyń sáýirinen qarashaǵa deiin oryn joq. Al bul ólkege týrister Avstraliia, Jańa Zelandiia, Qytai, Resei, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne el ishinen keledi.
«Tańǵy, túski, keshki as bolsyn, negizgi taǵamnyń qasyna qaimaq, ystyq baýyrsaǵymyzdy daiyndap otyramyz. Qurt bar. Biz «joq» dep aita almaimyz, osyndai keńdigimiz bar ǵoi. Qonaqtyń kóńiline qarap, suraǵanyn taýyp berýge asyǵamyz. Mysaly, sheteldikterdiń kóbi qara maldyń etin jemeidi, taýyq etin suraidy. Suraǵanyn tabamyz. Osyndai qanǵa sińgen qasietimizdi kórgen týrist, olar kóbine sheteldikter, mindetti túrde qaita keledi», - deidi ol.
Úige kelgen qonaqtyń qas-qabaǵyna qarap kútip alý – áielderge júktelgen mindet siiaqty, Satyǵa kelgen týristerdi de qyz-kelinshekter qarsy alady, iaǵni, aýyl áielderi úiden shyqpai-aq biznespen ainalysyp otyr.
«Bul áielderge yńǵaily is, er adamdar aralasa bermeidi. Sebebi, týristiń as-sýyn daiyndaý kerek. Bizge qonaq kútý asa qiyn emes, úirenip qalǵanbyz. Osy kásiptiń arqasynda kólik, úi aldyq, eki qonaq úi saldyq».
Almaty oblysyndaǵy Saty aýylynda infraqurylym da jaqsaryp, demalys aimaqtarynyń sany artyp keledi. Kólsai men Qaiyńdy kólderine qosymsha týristik baǵyttar ashý josparda bar. Aita ketý kerek, Saty aýyly BUU Dúniejúzilik týrizm uiymynyń 2023 jylǵy eń úzdik týristik aýyldarynyń tizimine kirdi. Halyqaralyq uiym álemniń 260-qa jýyq aýylynan 54 eldi mekendi tańdap alady, úzdikterdiń qatarynda Saty da bar. Al Qazaqstanda Saty siiaqty týrist tartýǵa turarlyq aýyl kóp.
Ulttyq qundylyqtan ulttyq brendke
Bir aýyldyń tirshiligi ulttyq qundylyqtarymyz ýaqyt óte kele ekonomikanyń damýyna oń serpin beretin qýatty qozǵaýshy kúshke ainalǵanyn kórsetti. Urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan qazaqtyń qonaqjailyq dástúri búginde týrizmdi ilgeriletetin mańyzdy faktorlardyń biri bolýy ábden múmkin. Bul úrdisti halyqaralyq tájiribe de rastaidy: Grýziiada úi jaǵdaiyndaǵy servis ulttyq brendtiń ajyramas bóligine ainalsa, Qyrǵyzstanda kiiz úi lagerleri trekking mádenietiniń simvolyna ainalyp otyr. Óitkeni týrister eń aldymen ózderin klient emes, shyn máninde qonaq retinde sezine alatyn jerdi tańdaidy.
Memleket te týrizm salasyn qoldaý maqsatynda jyl saiyn infraqurylymdy jetildirip keledi. Bárinen de jergilikti turǵyndardyń nátijesi de úlken úmit uialatady. Aýyl jurty ulttyq qundylyqtan ulttyq brendke qol jetkizýge bolatynyn kórsetip otyr. Aq dastarqany jaiylǵan berekeli úi - otbasylyq bizneske, kiiz úi - básekege qabiletti týristik ónimge, al shaǵyn aýyl - saiahatshylardy tartatyn ortalyqqa ainala alady.
