وسى بٸزدٸڭ حالقىمىزدىڭ بويىنا قوناقجايلىق دەگەن قاسيەت قايدان سٸڭگەن? بٸز ٷيگە كەلگەن ادامنىڭ كٶڭٸلٸن تاۋىپ, جاعدايىن جاساۋدى كٸمنەن ٷيرەندٸك? يە, كەز كەلگەن ۇلت قوناق كٷتە الادى, وعان كٷمەن جوق. بٸراق, بايقاساڭىز, قازاق حالقىنىڭ, جالپى قازاقستاندىقتاردىڭ قوناققا دەگەن كٶڭٸلٸ بٶلەك. بٸر قىزىعى, سوڭعى كەزدە سول كەڭ پەيٸلٸمٸز بەن باي مەدەنيەتٸمٸزدٸ كٶزبەن كٶرٸپ, سەزٸنگٸسٸ كەلەتٸن تۋريستەر كٶبەيگەن. ياعني, قانعا سٸڭگەن قوناقجايلىعىمىزدى بٷگٸندە بيزنەسكە اينالدىرۋعا, تٷپتەپ كەلگەندە ەكونوميكامىزدى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بار.
قازاققا قوناق كٷتۋ مەدەنيەتٸ قايدان كەلدٸ دەگەن ساۋالعا ورالساق, كٶشپەلٸ ٶمٸر سالتىنىڭ ەسەرٸ ەرەكشە بولعانى انىق. كەڭ دالادا جولدا قالىپ قويعان جولاۋشىنى جىلى قارسى الۋ – ونىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋمەن تەڭ ەدٸ.
اتا-بابامىز «قوناق رازى بولسا, تەڭٸرٸ رازى» دەپ سەنگەن, تٸپتٸ قازاق ٷيٸنە بەيتانىس ادام كەلسە دە, «قايدان كەلدٸڭ?» دەپ سۇراماي تۇرىپ, الدىمەن داستارقان جايىپ, قوناقتى سىيلاپ, جاعدايىن جاساۋدى پارىز ساناعان. جولاۋشىنىڭ اماندىعى – بٷكٸل اۋىلدىڭ ابىرويى ەدٸ. مٸنە, حالقىمىزدىڭ بويىنداعى قوناقجايلىقتىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر.
قازٸر ەشكٸم كٶشٸپ-قونىپ جٷرگەن جوق, زامان باسقا. بٸراق ەلٸمٸزدەگٸ تۇمسا تابيعاتپەن قوسا قازاقستاندىقتاردىڭ جايدارى جٷزٸن كٶرۋگە ىنتىق تۋريستەر جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. ال نارىق زاماندا سۇرانىس بولسا, ۇسىنىس تا بار. قازاقستاندا قاي ۋاقىت, قاي مەرزٸمدە كەلسەڭ دە داستارقانى جايۋلى, قازاندا ەتٸ اسۋلى شاعىن قوناق ٷيلەر توپتاسقان اۋىلدار بار.
بۇۇ دٷنيەجٷزٸلٸك تۋريستٸك ۇيىمى ٷزدٸك دەپ تانىعان اۋىل
الماتى وبلىسىنداعى ساتى اۋىلىن جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار دەمالىس ايماعىنا اينالدىرعان. جٷزگە جۋىق ٷي تۋريستەردٸڭ تٸلٸن تاپقان - ولار كٶكتەمنەن كٷزگە دەيٸن ٷزدٸكسٸز قوناق كٷتەدٸ. ٶيتكەنٸ ساتىدا مەدەني قۇندىلىقتار مەن سالت-دەستٷرٸمٸز سول كٷيدە ساقتالعان. ونىڭ ٷستٸنە اۋىل كٶلسايعا باراتىن جولدىڭ بويىندا, كٶركەم تابيعات اياسىندا ورنالاسقان. بۇل ٶڭٸر بيٸك تاۋلارىمەن, مٶلدٸر كٶلدەرٸمەن جەنە قازاقى قوناقجايلىعىمەن تانىمال. وسىلايشا, تۋريزم بٸر اۋىلدىڭ تابىس كٶزٸ بولىپ وتىر.
باستاپقىدا اۋىلداعى ەر ٷي بٸر بٶلمەنٸ تۋريستەرگە ارناپ دايىندايدى. قوناق ٷيدەن ايىرماشىلىعى – تاڭەرتەڭ قوناقتاردى ۇلتتىق تاعامعا تولى داستارقان كٷتەدٸ. ساتى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى دينارا نۇرباەۆانىڭ تۋريستٸك بيزنەسپەن اينالىسىپ جٷرگەنٸنە ون جىل بولعان. ول بۇل ٸستٸ جاڭادان باستاعاندا تۋريستەرگە قولايلى جاعداي جاسالعان ٷيدٸڭ يەسٸ ەدٸ.
«قوناق ەڭ الدىمەن ٶز جاعدايىن ويلايدى. جايلى جاتىپ, جايلى جٷرٸپ-تۇرعىسى كەلەدٸ. جۋىناتىن بٶلمە بولعانىن قالايدى. بٸز ٶزٸمٸز تۇرىپ جاتقان ٷيگە دۋش پەن دەرەتحانا ورناتتىق. دەل وسى ارتىقشىلىعىمىزعا قاراپ, تۋريستەر بٸزگە كٶبٸرەك كەلە باستادى. كەيٸن شاعىن قوناق ٷيلەر سالدىق. بۇل ٸستٸ ابىسىنىممەن باستادىق, قازٸر ەرقايسىمىزدا قوناق كٷتەتٸن 2-3 ٷي بار», - دەيدٸ دينارا نۇرباەۆا.
دينارانىڭ ايتۋىنشا, ساتىنىڭ تابيعاتىنا قىزىعاتىن, تاۋ-تاس, كٶلٸن كٶرۋگە اسىق تۋريستەر قاتارى ٶتە كٶپ. تۋريستٸك فيرمالار قازٸردەن قوناق ٷيلەردٸ برونداپ قويعان, ياعني كەلەسٸ جىلدىڭ سەۋٸرٸنەن قاراشاعا دەيٸن ورىن جوق. ال بۇل ٶلكەگە تۋريستەر اۆسترالييا, جاڭا زەلاندييا, قىتاي, رەسەي, ٶزبەكستان, قىرعىزستان جەنە ەل ٸشٸنەن كەلەدٸ.
«تاڭعى, تٷسكٸ, كەشكٸ اس بولسىن, نەگٸزگٸ تاعامنىڭ قاسىنا قايماق, ىستىق باۋىرساعىمىزدى دايىنداپ وتىرامىز. قۇرت بار. بٸز «جوق» دەپ ايتا المايمىز, وسىنداي كەڭدٸگٸمٸز بار عوي. قوناقتىڭ كٶڭٸلٸنە قاراپ, سۇراعانىن تاۋىپ بەرۋگە اسىعامىز. مىسالى, شەتەلدٸكتەردٸڭ كٶبٸ قارا مالدىڭ ەتٸن جەمەيدٸ, تاۋىق ەتٸن سۇرايدى. سۇراعانىن تابامىز. وسىنداي قانعا سٸڭگەن قاسيەتٸمٸزدٸ كٶرگەن تۋريست, ولار كٶبٸنە شەتەلدٸكتەر, مٸندەتتٸ تٷردە قايتا كەلەدٸ», - دەيدٸ ول.
ٷيگە كەلگەن قوناقتىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ كٷتٸپ الۋ – ەيەلدەرگە جٷكتەلگەن مٸندەت سيياقتى, ساتىعا كەلگەن تۋريستەردٸ دە قىز-كەلٸنشەكتەر قارسى الادى, ياعني, اۋىل ەيەلدەرٸ ٷيدەن شىقپاي-اق بيزنەسپەن اينالىسىپ وتىر.
«بۇل ەيەلدەرگە ىڭعايلى ٸس, ەر ادامدار ارالاسا بەرمەيدٸ. سەبەبٸ, تۋريستٸڭ اس-سۋىن دايىنداۋ كەرەك. بٸزگە قوناق كٷتۋ اسا قيىن ەمەس, ٷيرەنٸپ قالعانبىز. وسى كەسٸپتٸڭ ارقاسىندا كٶلٸك, ٷي الدىق, ەكٸ قوناق ٷي سالدىق».
الماتى وبلىسىنداعى ساتى اۋىلىندا ينفراقۇرىلىم دا جاقسارىپ, دەمالىس ايماقتارىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ. كٶلساي مەن قايىڭدى كٶلدەرٸنە قوسىمشا تۋريستٸك باعىتتار اشۋ جوسپاردا بار. ايتا كەتۋ كەرەك, ساتى اۋىلى بۇۇ دٷنيەجٷزٸلٸك تۋريزم ۇيىمىنىڭ 2023 جىلعى ەڭ ٷزدٸك تۋريستٸك اۋىلدارىنىڭ تٸزٸمٸنە كٸردٸ. حالىقارالىق ۇيىم ەلەمنٸڭ 260-قا جۋىق اۋىلىنان 54 ەلدٸ مەكەندٸ تاڭداپ الادى, ٷزدٸكتەردٸڭ قاتارىندا ساتى دا بار. ال قازاقستاندا ساتى سيياقتى تۋريست تارتۋعا تۇرارلىق اۋىل كٶپ.
ۇلتتىق قۇندىلىقتان ۇلتتىق برەندكە
بٸر اۋىلدىڭ تٸرشٸلٸگٸ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ۋاقىت ٶتە كەلە ەكونوميكانىڭ دامۋىنا وڭ سەرپٸن بەرەتٸن قۋاتتى قوزعاۋشى كٷشكە اينالعانىن كٶرسەتتٸ. ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسقان قازاقتىڭ قوناقجايلىق دەستٷرٸ بٷگٸندە تۋريزمدٸ ٸلگەرٸلەتەتٸن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولۋى ەبدەن مٷمكٸن. بۇل ٷردٸستٸ حالىقارالىق تەجٸريبە دە راستايدى: گرۋزييادا ٷي جاعدايىنداعى سەرۆيس ۇلتتىق برەندتٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالسا, قىرعىزستاندا كيٸز ٷي لاگەرلەرٸ ترەككينگ مەدەنيەتٸنٸڭ سيمۆولىنا اينالىپ وتىر. ٶيتكەنٸ تۋريستەر ەڭ الدىمەن ٶزدەرٸن كليەنت ەمەس, شىن مەنٸندە قوناق رەتٸندە سەزٸنە الاتىن جەردٸ تاڭدايدى.
مەملەكەت تە تۋريزم سالاسىن قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن ينفراقۇرىلىمدى جەتٸلدٸرٸپ كەلەدٸ. بەرٸنەن دە جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ نەتيجەسٸ دە ٷلكەن ٷمٸت ۇيالاتادى. اۋىل جۇرتى ۇلتتىق قۇندىلىقتان ۇلتتىق برەندكە قول جەتكٸزۋگە بولاتىنىن كٶرسەتٸپ وتىر. اق داستارقانى جايىلعان بەرەكەلٸ ٷي - وتباسىلىق بيزنەسكە, كيٸز ٷي - بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تۋريستٸك ٶنٸمگە, ال شاعىن اۋىل - ساياحاتشىلاردى تارتاتىن ورتالىققا اينالا الادى.
