Qazaqstannyń tarihi murasy men týristik áleýetin qalai tiimdi paidalaný kerek? Tarihi eskertkishterdi saqtai otyryp, olardy zamanaýi formatta nasihattaýdyń qandai joldary bar? Týrbloger, gid Amandyq Ámirhamzin tarihi nysandardyń búgingi jai-kúii, sheteldik týristerdiń qyzyǵýshylyǵy, kreativti indýstriianyń múmkindikteri jáne ulttyq mádenietti álemge tanytý máseleleri týraly oi bólisti, dep habarlaidy dalanews.kz.
– Tarihi murany saqtaý men ony zamanaýi formatta nasihattaý arasynda tepe-teńdikti qalai saqtaýǵa bolady?
– Bul máselede eń aldymen tarihi nysandardy zertteý, qorǵaý jáne olardy qoǵamǵa durys tanystyrý mańyzdy. Mysaly, Qostanai oblysyndaǵy Rýdnyi qalasynyń irgesinde ornalasqan Alekseev qonysy týraly kópshilik bile bermeidi. Bul – bizdiń zamanymyzǵa deiingi úshinshi myńjyldyqqa jatatyn biregei arheologiialyq keshen.
Keshen quramyna qonys orny, jerleý oryndary jáne qurbandyq shalý tóbeshigi kiredi. Arheologiialyq zertteýler barysynda munda qysh ydystar, qola buiymdar, áshekeiler tabylǵan. Sonymen qatar turǵyndardyń metall óńdeý men qysh jasaý tehnologiialaryn jaqsy meńgergeni dáleldengen.
Ókinishke qarai, osyndai mańyzdy tarihi nysandardyń barlyǵy birdei tiisti deńgeide qorǵalyp, týristik ainalymǵa engizilip otyrǵan joq. Eger mundai oryndardy keshendi túrde zerttep, saqtap, infraqurylymyn damytsaq, olar óńirdiń ǵana emes, tutas eldiń týristik brendine ainalar edi.
Berel, Botai, Bozoq siiaqty nysandar osy baǵyttaǵy jaqsy tájiribelerdiń qatarynda. Sondyqtan tarihi murany saqtaý men ony zamanaýi formatta tanystyrý bir-birine qaishy kelmeidi. Kerisinshe, durys uiymdastyrylǵan jaǵdaida olar ózara tolyqtyryp turady.
– Qazaqstannyń tarihi oryndary halyqaralyq týrister úshin qanshalyqty tartymdy? Bul baǵytta ne jetispeidi?
– Búginde álem týristeriniń qyzyǵýshylyǵy ózgerip keledi. Kópshilik zamanaýi ǵimarattardan góri erekshe tarihy bar oryndardy kórgisi keledi. Osy turǵydan alǵanda Qazaqstannyń múmkindigi óte joǵary.
Sheteldikter úshin Qazaqstan ǵana emes, jalpy Ortalyq Aziia qyzyqty óńir sanalady. Bizdiń mádenietimiz, dástúrimiz, halqymyzdyń kelbeti, turmys-salty olardyń nazaryn aýdarady.
Ádette tarihi týrizm týraly aitqanda Túrkistan, Taraz, Shymkent eske túsedi. Biraq bularmen ǵana shektelýge bolmaidy. Ortalyq Qazaqstandaǵy kóne eskertkishter, Torǵai óńirindegi geoglifter, Otyrar men Syǵanaq sekildi tarihi qalalar da úlken qyzyǵýshylyq týdyrýy múmkin.
Másele kóbine olardy durys tanystyryp, halyqaralyq aýditoriiaǵa sapaly usynýda bolyp otyr. Sonymen birge tarihi oryndardy jańǵyrtý kezinde olardyń bastapqy kelbeti men tarihi qundylyǵyn saqtaýǵa erekshe mán berý qajet. Týrist tartamyz dep, tarihi ortanyń ózindik ereksheligin joǵaltyp almaýymyz kerek.
– Kreativti indýstriia ulttyq mádenietti álemge tanytýǵa qalai yqpal ete alady?
– Kreativti indýstriianyń múmkindigi óte úlken. Mysaly, halyqaralyq kino jobalary Qazaqstan aýmaǵynda túsirilse, bul elimizdiń tabiǵaty men mádenietin álemge tanytýdyń tiimdi jolyna ainalady.
Jaqynda sheteldik kinogerlerdiń Qazaqstannyń birneshe óńirinde túsirilim júrgizetini belgili boldy. Mundai jobalar arqyly milliondaǵan kórermen elimiz týraly aqparat alady.
Áleýmettik jelilerdiń de róli zor. Búginde blogerler men kontent jasaýshylar Qazaqstandy shynaiy túrde tanystyryp júr. Kei jaǵdaida olardyń aýditoriiasy dástúrli jarnamalyq naýqandardan da aýqymdy bolady.
Animatsiia salasynda da úlken múmkindik bar. Qazaqtyń kiiz úii, ulttyq turmys-tirshiligi, folklory men tarihi keiipkerleri halyqaralyq jobalarda kórinis taýyp jatsa, bul sheteldik aýditoriianyń qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsedi.
Qazirgi tańda álem Qazaqstannyń tabiǵatyna, aýyl ómirine, dástúrlerine qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Eń bastysy – ony tabiǵi ári shynaiy túrde kórsete bilý.
– Týrizmdi damytýda ulttyq erekshelikti qalai saqtaǵan jón?
– Bizdiń ulttyq mádenietimizdiń basty artyqshylyǵy – onyń biregeiligi. Sondyqtan týristerge eń aldymen osy ereksheligimizdi kórsetýimiz kerek.
Qazaq halqynyń qonaqjailyǵy búkil álemge belgili. Biraq qazirgi týrizm jaǵdaiynda ulttyq qundylyqtardy zamanaýi servispen ushtastyrý mańyzdy. Týrist qazaq mádenietin kórýge, ulttyq taǵamnan dám tatýǵa, dástúrlermen tanysýǵa daiyn keledi. Sondyqtan mádeni murany týristik ónimge ainaldyrýdyń tiimdi joldaryn qarastyrǵan jón.
– Tarihi mura men kreativti jobalardy qoldaý eldiń mádeni imidjine qandai áser etedi?
– Mundai jobalar Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeidegi mádeni kelbetin qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Sońǵy jyldary óńirlerdiń mádeni jáne kreativti áleýetin tanystyrýǵa baǵyttalǵan túrli bastamalar júzege asyrylyp keledi. Bul – quptarlyq úrdis.
Sonymen qatar árbir joba ulttyq erekshelikti barynsha kórsetýi tiis dep oilaimyn. Festivalderde, kórmelerde nemese týristik is-sharalarda qazaq mádenietiniń mazmuny men rýhy anyq sezilip turǵany mańyzdy.
Keide usaq kórinetin dúnielerdiń ózi úlken áser qaldyrady. Mysaly, týristik jobalardyń ataýlary, jarnamalyq ónimder, aqparattyq resýrstar ulttyq bolmysty aiqyndap turǵany jón. Óitkeni eldiń mádeni imidji dál osyndai detaldardan qalyptasady.
Jalpy, tarihi mura, týrizm jáne kreativti indýstriia bir-birimen tyǵyz bailanysty. Osy úsh baǵytty úilestire otyryp damyta alsaq, Qazaqstannyń álemdegi tanymaldyǵy artyp qana qoimai, ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtaýǵa da múmkindik týady.
