قازاقستاننىڭ تاريحي مۇراسى مەن تۋريستٸك ەلەۋەتٸن قالاي تيٸمدٸ پايدالانۋ كەرەك? تاريحي ەسكەرتكٸشتەردٸ ساقتاي وتىرىپ, ولاردى زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋدىڭ قانداي جولدارى بار? تۋربلوگەر, گيد اماندىق ەمٸرحامزين تاريحي نىسانداردىڭ بٷگٸنگٸ جاي-كٷيٸ, شەتەلدٸك تۋريستەردٸڭ قىزىعۋشىلىعى, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ جەنە ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ەلەمگە تانىتۋ مەسەلەلەرٸ تۋرالى وي بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
– تاريحي مۇرانى ساقتاۋ مەن ونى زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋ اراسىندا تەپە-تەڭدٸكتٸ قالاي ساقتاۋعا بولادى?
– بۇل مەسەلەدە ەڭ الدىمەن تاريحي نىسانداردى زەرتتەۋ, قورعاۋ جەنە ولاردى قوعامعا دۇرىس تانىستىرۋ ماڭىزدى. مىسالى, قوستاناي وبلىسىنداعى رۋدنىي قالاسىنىڭ ٸرگەسٸندە ورنالاسقان الەكسەەۆ قونىسى تۋرالى كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيدٸ. بۇل – بٸزدٸڭ زامانىمىزعا دەيٸنگٸ ٷشٸنشٸ مىڭجىلدىققا جاتاتىن بٸرەگەي ارحەولوگييالىق كەشەن.
كەشەن قۇرامىنا قونىس ورنى, جەرلەۋ ورىندارى جەنە قۇرباندىق شالۋ تٶبەشٸگٸ كٸرەدٸ. ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا مۇندا قىش ىدىستار, قولا بۇيىمدار, ەشەكەيلەر تابىلعان. سونىمەن قاتار تۇرعىنداردىڭ مەتالل ٶڭدەۋ مەن قىش جاساۋ تەحنولوگييالارىن جاقسى مەڭگەرگەنٸ دەلەلدەنگەن.
ٶكٸنٸشكە قاراي, وسىنداي ماڭىزدى تاريحي نىسانداردىڭ بارلىعى بٸردەي تيٸستٸ دەڭگەيدە قورعالىپ, تۋريستٸك اينالىمعا ەنگٸزٸلٸپ وتىرعان جوق. ەگەر مۇنداي ورىنداردى كەشەندٸ تٷردە زەرتتەپ, ساقتاپ, ينفراقۇرىلىمىن دامىتساق, ولار ٶڭٸردٸڭ عانا ەمەس, تۇتاس ەلدٸڭ تۋريستٸك برەندٸنە اينالار ەدٸ.
بەرەل, بوتاي, بوزوق سيياقتى نىساندار وسى باعىتتاعى جاقسى تەجٸريبەلەردٸڭ قاتارىندا. سوندىقتان تاريحي مۇرانى ساقتاۋ مەن ونى زاماناۋي فورماتتا تانىستىرۋ بٸر-بٸرٸنە قايشى كەلمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, دۇرىس ۇيىمداستىرىلعان جاعدايدا ولار ٶزارا تولىقتىرىپ تۇرادى.
– قازاقستاننىڭ تاريحي ورىندارى حالىقارالىق تۋريستەر ٷشٸن قانشالىقتى تارتىمدى? بۇل باعىتتا نە جەتٸسپەيدٸ?
– بٷگٸندە ەلەم تۋريستەرٸنٸڭ قىزىعۋشىلىعى ٶزگەرٸپ كەلەدٸ. كٶپشٸلٸك زاماناۋي عيماراتتاردان گٶرٸ ەرەكشە تاريحى بار ورىنداردى كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستاننىڭ مٷمكٸندٸگٸ ٶتە جوعارى.
شەتەلدٸكتەر ٷشٸن قازاقستان عانا ەمەس, جالپى ورتالىق ازييا قىزىقتى ٶڭٸر سانالادى. بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸز, دەستٷرٸمٸز, حالقىمىزدىڭ كەلبەتٸ, تۇرمىس-سالتى ولاردىڭ نازارىن اۋدارادى.
ەدەتتە تاريحي تۋريزم تۋرالى ايتقاندا تٷركٸستان, تاراز, شىمكەنت ەسكە تٷسەدٸ. بٸراق بۇلارمەن عانا شەكتەلۋگە بولمايدى. ورتالىق قازاقستانداعى كٶنە ەسكەرتكٸشتەر, تورعاي ٶڭٸرٸندەگٸ گەوگليفتەر, وتىرار مەن سىعاناق سەكٸلدٸ تاريحي قالالار دا ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋى مٷمكٸن.
مەسەلە كٶبٸنە ولاردى دۇرىس تانىستىرىپ, حالىقارالىق اۋديتوريياعا ساپالى ۇسىنۋدا بولىپ وتىر. سونىمەن بٸرگە تاريحي ورىنداردى جاڭعىرتۋ كەزٸندە ولاردىڭ باستاپقى كەلبەتٸ مەن تاريحي قۇندىلىعىن ساقتاۋعا ەرەكشە مەن بەرۋ قاجەت. تۋريست تارتامىز دەپ, تاريحي ورتانىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸن جوعالتىپ الماۋىمىز كەرەك.
– كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ەلەمگە تانىتۋعا قالاي ىقپال ەتە الادى?
– كرەاتيۆتٸ يندۋسترييانىڭ مٷمكٸندٸگٸ ٶتە ٷلكەن. مىسالى, حالىقارالىق كينو جوبالارى قازاقستان اۋماعىندا تٷسٸرٸلسە, بۇل ەلٸمٸزدٸڭ تابيعاتى مەن مەدەنيەتٸن ەلەمگە تانىتۋدىڭ تيٸمدٸ جولىنا اينالادى.
جاقىندا شەتەلدٸك كينوگەرلەردٸڭ قازاقستاننىڭ بٸرنەشە ٶڭٸرٸندە تٷسٸرٸلٸم جٷرگٸزەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى. مۇنداي جوبالار ارقىلى ميلليونداعان كٶرەرمەن ەلٸمٸز تۋرالى اقپارات الادى.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ دە رٶلٸ زور. بٷگٸندە بلوگەرلەر مەن كونتەنت جاساۋشىلار قازاقستاندى شىنايى تٷردە تانىستىرىپ جٷر. كەي جاعدايدا ولاردىڭ اۋديتوريياسى دەستٷرلٸ جارنامالىق ناۋقانداردان دا اۋقىمدى بولادى.
انيماتسييا سالاسىندا دا ٷلكەن مٷمكٸندٸك بار. قازاقتىڭ كيٸز ٷيٸ, ۇلتتىق تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸ, فولكلورى مەن تاريحي كەيٸپكەرلەرٸ حالىقارالىق جوبالاردا كٶرٸنٸس تاۋىپ جاتسا, بۇل شەتەلدٸك اۋديتورييانىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تٷسەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلەم قازاقستاننىڭ تابيعاتىنا, اۋىل ٶمٸرٸنە, دەستٷرلەرٸنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ەڭ باستىسى – ونى تابيعي ەرٸ شىنايى تٷردە كٶرسەتە بٸلۋ.
– تۋريزمدٸ دامىتۋدا ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتٸ قالاي ساقتاعان جٶن?
– بٸزدٸڭ ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ بٸرەگەيلٸگٸ. سوندىقتان تۋريستەرگە ەڭ الدىمەن وسى ەرەكشەلٸگٸمٸزدٸ كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك.
قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىعى بٷكٸل ەلەمگە بەلگٸلٸ. بٸراق قازٸرگٸ تۋريزم جاعدايىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى زاماناۋي سەرۆيسپەن ۇشتاستىرۋ ماڭىزدى. تۋريست قازاق مەدەنيەتٸن كٶرۋگە, ۇلتتىق تاعامنان دەم تاتۋعا, دەستٷرلەرمەن تانىسۋعا دايىن كەلەدٸ. سوندىقتان مەدەني مۇرانى تۋريستٸك ٶنٸمگە اينالدىرۋدىڭ تيٸمدٸ جولدارىن قاراستىرعان جٶن.
– تاريحي مۇرا مەن كرەاتيۆتٸ جوبالاردى قولداۋ ەلدٸڭ مەدەني يميدجٸنە قانداي ەسەر ەتەدٸ?
– مۇنداي جوبالار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ مەدەني كەلبەتٸن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. سوڭعى جىلدارى ٶڭٸرلەردٸڭ مەدەني جەنە كرەاتيۆتٸ ەلەۋەتٸن تانىستىرۋعا باعىتتالعان تٷرلٸ باستامالار جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بۇل – قۇپتارلىق ٷردٸس.
سونىمەن قاتار ەربٸر جوبا ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتٸ بارىنشا كٶرسەتۋٸ تيٸس دەپ ويلايمىن. فەستيۆالدەردە, كٶرمەلەردە نەمەسە تۋريستٸك ٸس-شارالاردا قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ مازمۇنى مەن رۋحى انىق سەزٸلٸپ تۇرعانى ماڭىزدى.
كەيدە ۇساق كٶرٸنەتٸن دٷنيەلەردٸڭ ٶزٸ ٷلكەن ەسەر قالدىرادى. مىسالى, تۋريستٸك جوبالاردىڭ اتاۋلارى, جارنامالىق ٶنٸمدەر, اقپاراتتىق رەسۋرستار ۇلتتىق بولمىستى ايقىنداپ تۇرعانى جٶن. ٶيتكەنٸ ەلدٸڭ مەدەني يميدجٸ دەل وسىنداي دەتالداردان قالىپتاسادى.
جالپى, تاريحي مۇرا, تۋريزم جەنە كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا بٸر-بٸرٸمەن تىعىز بايلانىستى. وسى ٷش باعىتتى ٷيلەستٸرە وتىرىپ دامىتا الساق, قازاقستاننىڭ ەلەمدەگٸ تانىمالدىعى ارتىپ قانا قويماي, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاۋعا دا مٷمكٸندٸك تۋادى.
