Qazaqtyń joǵary bilim tarihyn Abai ýniversitetiniń shejiresinen bólip qarai almaimyz. Óitkeni onyń ǵasyrǵa jýyq ǵumyry – bir ýniversitettiń ǵana júrip ótken joly emes, Qazaqstan joǵary bilim berý júiesiniń, ulttyń bilimge umtylysy men ǵylymǵa bet burysynyń, pedagogika mektebiniń qalyptasýynyń ainasy. Elimizde birinshi qazanda atalyp ótetin QR Joǵary bilim qyzmetkerleri kúni merekesiniń Abai ýniversitetimen bailanysty ekenin bireý bilse, bireý bilmeidi, dep habarlaidy dalanews.kz.
1928 jylǵy 1 qazanda Almatyda Abai atyndaǵy QazUPÝ eń birinshi «Qazaq memlekettik ýniversiteti» degen ataýmen shańyraq kóterdi. Alǵashqy 124 stýdent bilim jolyna qadam basyp, qazaq dalasyndaǵy joǵary mekteptiń jańa dáýiri osylai bastaldy. Sol tarihi bastaý keiin talai býynnyń taǵdyrymen sabaqtasyp, eldiń bilim keńistigine tamyr jaidy.
Oqý ornynyń alǵashqy rektory Sanjar Asfendiiarov bastaǵan sol kezeńdegi ziialy qaýym ókilderi bilim ordasynyń irgesin bekemdep qana qoimai, onyń rýhani bolmysyn qalyptastyrdy. Ahmet Baitursynuly, Oraz Jandosov, Sáken Seifýllin, Halel Dosmuhamedov, Temirbek Júrgenov syndy tulǵalar dáris oqyp, jas urpaqtyń tanym kókjiegin keńeitti. Muhtar Áýezov, Qudaibergen Jubanov, Sársen Amanjolov, Álimhan Ermekov sekildi ǵalymdardyń ǵylymi-shyǵarmashylyq izderi de osy qara shańyraqtyń tarihymen astasyp jatyr.
1930 jyly oqý orny muǵalim daiarlaýdyń irgeli mektebine retinde pedagogikalyq institýt arnasyna bet burdy. 1935 jyly oǵan qazaqtyń uly oishyly Abai Qunanbaiulynyń esimi berildi. Ýniversitet uly ǵulama aqynnyń esimin alǵan tuńǵysh nysan ekenin de aita ketýimiz kerek. Sodan beri hákim Abaidyń aty men aǵartýshylyq uǵymy bilim ordasynyń taǵdyrymen birge órilip keledi.
Qara shańyraqtyń qadiri tereńde jatyr. Ýniversitetten osy kúnge deiin 250 myń jýyq túlek qanattanyp, eldiń ár qiyrynda qyzmet etti. Biri aýyl mektebinde shákirt tárbieledi, biri ǵylymnyń sony soqpaǵyna tústi, endi biri rýhaniiattyń damýyna eńbek sińirdi. Sóitip, ulaǵat ustahanasynan bastalǵan bilim joly Qazaqstannyń talai óńirine taraǵan ustazdyq shejirege ainaldy.
2024 jyly 1 qazan – QR Joǵary bilim qyzmetkerleri kúni retinde kásibi merekeler tizimine engeni belgili. Bul arnaýly datanyń elimizdegi tuńǵysh joǵary oqý orny – Abai ýniversitetiniń týǵan kúnine bailanysty ekenin kóp adam bile bermeidi. Bul Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde JOO-larda qyzmet etip júrgen oqytýshy-profesorlar men qyzmetkerlerge kórsetilgen qurmet eken anyq.
Ótken ǵasyrda 124 stýdentpen bastalǵan bilim joly qazirgi tańda úlken ǵylymi-pedagogikalyq keńistikke ulasty. Búginde qasietti qara shańyraq álemdik ýniversitetter belsene qatysatyn «QS World University Rankings», «Times Higher Education» jáne «UI GreenMetric World University Rankings» syndy jahandyq halyqaralyq reitingterinde bilim sapasy men ǵylymi áleýetin turaqty dáleldep keledi. Pedagogikalyq bilim berý jáne oqytý baǵyty boiynsha Orta Aziia men Qazaqstanda kóshbasshy. Alda Qazaq ulttyq pedagogikalyq Zertteý ýniversitetine ainalý strategiialyq mejesi tur.
98 jyl – ótkendi qorytyndylaityn ári keleshekke baǵyt belgileitin tarihi beles. Qara shańyraq zamanaýi pedagog daiarlaý, pedagogikalyq bilim berý salasyna ǵylymi negizdelgen jańalyqtar engizý, jasandy intellekt múmkindikterin igerý, ulttyq pedagogika men álemdik tájiribeni sabaqtastyrý sekildi jańa mindetterdi júzege asyrmaq. Demek, Abai ýniversiteti Tulǵa ǵana emes, tulǵa tárbieleitin Ustaz qalyptastyratyn missiiasynan ainymaq emes.
