Memleket basshysy el ekonomikasyna sheteldik investitsiiany kóptep tartý qajettigin qai kezde bolmasyn qaitalap aitýdan jalyqqan emes.
Táýelsizdiktiń eleń-alańynda álemge áigili sheteldik kompaniialardy el qoinaýyndaǵy qazba bailyqty igerýge shaqyryp, osy arqyly ekonomikany "tiriltýge" tyrysqan edi bizdiń el. Soǵan orai – Sheteldik investorlar keńesin de qurǵan. Memleket osy arqyly úkimet pen sheteldik investordyń arasynda emen-jarqyn dialog ornatýdy maqsat tutqan-tuǵyn.
Qazir bul uiymnyń quramyna quramyna 35 iri transulttyq sheteldik kompaniia men halyqaralyq uiymdardyń basshylary kiredi.
Memlekettiń sheteldik investordy elge shaqyrǵan bastamasy bosqa ketpegen siiaqty.
Nazarbaevtyń aitýynsha, Qazaqstanda bir turǵynǵa shaqqanda investitsiia kórsetkishi álemde orta esepten, al damýshy elderden eki ese joǵary.
Munyń sebebi aitpasa da túsinikti. Shikizat baǵasy kóterilgeli munaidyń ústinde otyrǵan Qazaqstan investitsiialyq turǵydan tartymdy elge ainalyp shyǵa keldi.
Shikizat demekshi, munaidyń baǵasy quldyraǵaly memleketten maza qashqany taǵy ras. Forbes-tyń dereginshe, Reseige salynǵan sanktsiialar kúsh alǵaly Qazaqstanǵa quiylatyn tikelei sheteldik investitsiialar (TShI) tómendep ketken.
"Dúniejúzilik banktiń boljamy rasqa ainalsa, 2020 jylǵa qarai elimizge quiylatyn shetel investitsiianyń kólemi jylyna 5,2 – 5,3 mlrd dollardan aspaidy.
Qazaqstanǵa tikelei investitsiia salyp otyrǵan memleketterdiń 5-tigi osydan eki jyl buryn bylaisha túzilipti:
Niderlandy — 4,39 mlrd dollar, AQSh — 3,05 mlrd dollar, Frantsiia — 938 mln dollar, Japoniia — 447 mln dollar jáne Gonkong — 353 mln dollar.
Investor demekshi, Forbes Kazakhstan "Biýdjetke eń kóp mólsherde salyq tólegen memlekettik emes sheteldik kompaniialardyń reitingin" túzipti. 25 kompaniia enipti bul tizimge.
Forbes búi deidi: "2016 jyly qazaqstandyq-sheteldik orta jáne iri kompaniialar biýdjetke tólegen 4,9 trln teńge salyqtyń 22 paiyzyn TOP-25-ke engen kompaniialar aýdarǵan".
Memleketke eń kóp mólsherde salyq tólegen sheteldik kompaniialardyń top basynda – «TeńizShevrOil» JShS-y tur. Kompaniia aktsiiasynyń 50 paiyzy amerikalyq Shevron korporatsiiasyna tiesili.
2016 jyly Shevron Qazaqstannyń biýdjetine 482 mlrd. teńge aýdarypty.
Aitpaqshy
2017 jylǵy "Qazaqstandaǵy 50 eń iri salyq tóleýshiniń" kóshin taǵy da – Shevron bastady.
"Byltyrǵy jyly kompaniia memleketke– 1,1 trln. teńge salyq tólegen" dep jazady LS.
Jalpy 1993 jyldan 2017 jylǵa deiingi aralyqta Shevron Qazaqstanǵa 125 milliard dollardan astam qarjy quiǵan.
1993 jyldan bastap osy kúnge deiin TShO qazaqstandyq kompaniialardyń 24 milliard dollaryn quraityn taýarlary men qyzmetterin paidalanǵan.
Búgingi tańda TShO-da eńbek etetin qazaqstandyq qyzmetkerlerdiń úlesi 80 paiyzdan asyp jyǵylǵan (1993 jyly bul kórsetkish 50 paiyzdy quraǵan-tuǵyn).
Memleket basshysy da Shevronmen aradaǵy berik bailanystyń el ekonomikasy úshin erekshe mańyzy baryn sóz oraiynda aityp otyrady.
Jyl basynda «Shevron» kompaniiasynyń direktorlar keńesiniń jańa tóraǵasy ári bas atqarýshy direktory Maikl Ýirtpen júzdesken Nazarbaev:
"Sizder ońai óńdeletin munaidyń álemdegi eń tereń ári iri ken oryndarynyń birine investitsiia quiyp otyrsyzdar. Qazirgi tańda ony tasymaldaý máseleleri sheshildi. Bul «Shevron» kompaniiasynyń eń iri aktivteriniń biri ekenin atap ótken jón", – degen bolatyn.
Budan buryn...
Dalanews-ke «Teńizshevroil» JShS-y Keleshek keńeiý jobasy-Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasynyń direktory Mik Kreili suhbat bergen.
«KKJ-UEQBJ (Keleshek keńeiý jobasy-Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasy) – Teńiz ken ornyndaǵy qoldanystaǵy zaýyttardyń tolyq qýatta jumys isteýin qamtamasyz etý úshin bir mezgilde júzege asyrylatyn birikken joba.
Bul joba Teńiz kenishiniń jyldyq munai óndirisi kólemin shamamen 12 mln tonnaǵa arttyryp, jalpy munai óndirisi kólemin 39 mln tonnaǵa deiin jetkizedi dep úmittenip otyrmyz. Bul Qazaqstan ekonomikasyna da zor serpin ákeletin dúnie bolmaq.
Al jumys kúshine qatysty alańdamańyzdar. Qazirde 20 myńnan astam Qazaqstan azamattary KKJ-UEQBJ jobasynyń el ishinde ornalasqan óndiris alańdary men jumys oryndarynda qyzmet etip jatyr, bul degenimiz – jobanyń Qazaqstandaǵy jalpy jumys kúshiniń 92 paiyzy», – degen edi sol joly Kreili.
Jasyrary joq, Shevron Teńiz ken ornyn odan ári keńeitýdiń sharapaty mol bolady dep úmittenip otyr. Biz bilsek, mundaǵy alǵashqy munai 2022 jyly óndirilmek.
Bizdi mazalaityny: "Bul joba Qazaqstan ekonomikasyna qanshalyqty paida ákeledi?".
Kreili myrza, bul saýalymyzǵa:
- Qurylys jáne jasap shyǵarý jumystarynyń qyzǵan shaǵynda shamamen 20 000 jumys orny ashylatyn bolady.
- Qazaqstandyq merdigerlerdi qamtý biz úshin eń mańyzdy másele. TShO KKJ-UEQBJ jobasynyń jobalaý, satyp alý jáne jasap shyǵarý qyzmetterine 1700 qazaqstandyq kásiporyndy tartý úshin bastapqy irikteýden ótkizdi.
- KKJ-UEQBJ jobasy Qazaqstandaǵy bizneske jáne adamdarǵa ozyq tehnologiialy quraldardy paidalaný, jańa oqytý uiymdaryn ashý jáne modýlderdi jasap shyǵarý siiaqty jańa múmkindikter ashady, – dep jaýap bergen edi.
Byltyrǵy jyly el biýdjetine eń kóp mólsherde salyq tólegen 10 kompaniianyń tizimi bylaisha túzilipti:
- «Teńizshevroil»— 1,1 trln teńge (+2,3 ese)
- «Qarashyǵanak Petroliým Opereiting B.V.» Qazaqstandyq filialy — 231,9 mlrd teńge (+2,1 ese)
- «Mańǵystaýmunaigaz» — 188 mlrd teńge (+54,5 paiyz)
- «Kazhrom» transulttyq kompaniiasy — 98,4 mlrd teńge (+55,3 paiyz)
- «SNPS – Aqtóbemunaigaz» — 90,4 mlrd teńge (+1,6 ese)
- «Qaztsink» — 88,4 mlrd teńge (+19,3 paiyz)
- «Ózenmunaigaz» — 76,2 mlrd teńge (+28,7 paiyz)
- «Bi Dji Qarashyǵanaq Limited» Filialy — 69,5 mlrd teńge (+13,6 paiyz).
- «Djei Ti Ai Qazaqstan» — 68,7 mlrd teńge (+20,3 paiyz)
- . «Filip Morris Qazaqstan» — 67,4 mlrd teńge (+21 paiyz)
