مەملەكەت باسشىسى ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييانى كٶپتەپ تارتۋ قاجەتتٸگٸن قاي كەزدە بولماسىن قايتالاپ ايتۋدان جالىققان ەمەس.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەلەمگە ەيگٸلٸ شەتەلدٸك كومپانييالاردى ەل قويناۋىنداعى قازبا بايلىقتى يگەرۋگە شاقىرىپ, وسى ارقىلى ەكونوميكانى "تٸرٸلتۋگە" تىرىسقان ەدٸ بٸزدٸڭ ەل. سوعان وراي – شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸن دە قۇرعان. مەملەكەت وسى ارقىلى ٷكٸمەت پەن شەتەلدٸك ينۆەستوردىڭ اراسىندا ەمەن-جارقىن ديالوگ ورناتۋدى ماقسات تۇتقان-تۇعىن.
قازٸر بۇل ۇيىمنىڭ قۇرامىنا قۇرامىنا 35 ٸرٸ ترانسۇلتتىق شەتەلدٸك كومپانييا مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى كٸرەدٸ.
مەملەكەتتٸڭ شەتەلدٸك ينۆەستوردى ەلگە شاقىرعان باستاماسى بوسقا كەتپەگەن سيياقتى.
نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا بٸر تۇرعىنعا شاققاندا ينۆەستيتسييا كٶرسەتكٸشٸ ەلەمدە ورتا ەسەپتەن, ال دامۋشى ەلدەردەن ەكٸ ەسە جوعارى.
مۇنىڭ سەبەبٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. شيكٸزات باعاسى كٶتەرٸلگەلٸ مۇنايدىڭ ٷستٸندە وتىرعان قازاقستان ينۆەستيتسييالىق تۇرعىدان تارتىمدى ەلگە اينالىپ شىعا كەلدٸ.
شيكٸزات دەمەكشٸ, مۇنايدىڭ باعاسى قۇلدىراعالى مەملەكەتتەن مازا قاشقانى تاعى راس. Forbes-تىڭ دەرەگٸنشە, رەسەيگە سالىنعان سانكتسييالار كٷش العالى قازاقستانعا قۇيىلاتىن تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار (تشي) تٶمەندەپ كەتكەن.
"دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ بولجامى راسقا اينالسا, 2020 جىلعا قاراي ەلٸمٸزگە قۇيىلاتىن شەتەل ينۆەستيتسييانىڭ كٶلەمٸ جىلىنا 5,2 – 5,3 ملرد دوللاردان اسپايدى.
قازاقستانعا تٸكەلەي ينۆەستيتسييا سالىپ وتىرعان مەملەكەتتەردٸڭ 5-تٸگٸ وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن بىلايشا تٷزٸلٸپتٸ:
نيدەرلاندى — 4,39 ملرد دوللار, اقش — 3,05 ملرد دوللار, فرانتسييا — 938 ملن دوللار, جاپونييا — 447 ملن دوللار جەنە گونكونگ — 353 ملن دوللار.
ينۆەستور دەمەكشٸ, Forbes Kazakhstan "بيۋدجەتكە ەڭ كٶپ مٶلشەردە سالىق تٶلەگەن مەملەكەتتٸك ەمەس شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ رەيتينگٸن" تٷزٸپتٸ. 25 كومپانييا ەنٸپتٸ بۇل تٸزٸمگە.
Forbes بٷي دەيدٸ: "2016 جىلى قازاقستاندىق-شەتەلدٸك ورتا جەنە ٸرٸ كومپانييالار بيۋدجەتكە تٶلەگەن 4,9 ترلن تەڭگە سالىقتىڭ 22 پايىزىن توپ-25-كە ەنگەن كومپانييالار اۋدارعان".
مەملەكەتكە ەڭ كٶپ مٶلشەردە سالىق تٶلەگەن شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ توپ باسىندا – «تەڭٸزشەۆرويل» جشس-ى تۇر. كومپانييا اكتسيياسىنىڭ 50 پايىزى امەريكالىق شەۆرون كورپوراتسيياسىنا تيەسٸلٸ.
2016 جىلى شەۆرون قازاقستاننىڭ بيۋدجەتٸنە 482 ملرد. تەڭگە اۋدارىپتى.
ايتپاقشى
2017 جىلعى "قازاقستانداعى 50 ەڭ ٸرٸ سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ" كٶشٸن تاعى دا – شەۆرون باستادى.
"بىلتىرعى جىلى كومپانييا مەملەكەتكە– 1,1 ترلن. تەڭگە سالىق تٶلەگەن" دەپ جازادى LS.
جالپى 1993 جىلدان 2017 جىلعا دەيٸنگٸ ارالىقتا شەۆرون قازاقستانعا 125 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قۇيعان.
1993 جىلدان باستاپ وسى كٷنگە دەيٸن تشو قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ 24 ميلليارد دوللارىن قۇرايتىن تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرٸن پايدالانعان.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تشو-دا ەڭبەك ەتەتٸن قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەردٸڭ ٷلەسٸ 80 پايىزدان اسىپ جىعىلعان (1993 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 50 پايىزدى قۇراعان-تۇعىن).
مەملەكەت باسشىسى دا شەۆرونمەن اراداعى بەرٸك بايلانىستىڭ ەل ەكونوميكاسى ٷشٸن ەرەكشە ماڭىزى بارىن سٶز ورايىندا ايتىپ وتىرادى.
جىل باسىندا «شەۆرون» كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ جاڭا تٶراعاسى ەرٸ باس اتقارۋشى ديرەكتورى مايكل ۋيرتپەن جٷزدەسكەن نازارباەۆ:
"سٸزدەر وڭاي ٶڭدەلەتٸن مۇنايدىڭ ەلەمدەگٸ ەڭ تەرەڭ ەرٸ ٸرٸ كەن ورىندارىنىڭ بٸرٸنە ينۆەستيتسييا قۇيىپ وتىرسىزدار. قازٸرگٸ تاڭدا ونى تاسىمالداۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلدٸ. بۇل «شەۆرون» كومپانيياسىنىڭ ەڭ ٸرٸ اكتيۆتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن", – دەگەن بولاتىن.
بۇدان بۇرىن...
Dalanews-كە «تەڭٸزشەۆرويل» جشس-ى كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى-ۇڭعى ەرنەۋٸندەگٸ قىسىمدى باسقارۋ جوباسىنىڭ ديرەكتورى ميك كرەيلي سۇحبات بەرگەن.
«ككج-ۇەقبج (كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى-ۇڭعى ەرنەۋٸندەگٸ قىسىمدى باسقارۋ جوباسى) – تەڭٸز كەن ورنىنداعى قولدانىستاعى زاۋىتتاردىڭ تولىق قۋاتتا جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بٸر مەزگٸلدە جٷزەگە اسىرىلاتىن بٸرٸككەن جوبا.
بۇل جوبا تەڭٸز كەنٸشٸنٸڭ جىلدىق مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن شامامەن 12 ملن تونناعا ارتتىرىپ, جالپى مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن 39 ملن تونناعا دەيٸن جەتكٸزەدٸ دەپ ٷمٸتتەنٸپ وتىرمىز. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا دا زور سەرپٸن ەكەلەتٸن دٷنيە بولماق.
ال جۇمىس كٷشٸنە قاتىستى الاڭداماڭىزدار. قازٸردە 20 مىڭنان استام قازاقستان ازاماتتارى ككج-ۇەقبج جوباسىنىڭ ەل ٸشٸندە ورنالاسقان ٶندٸرٸس الاڭدارى مەن جۇمىس ورىندارىندا قىزمەت ەتٸپ جاتىر, بۇل دەگەنٸمٸز – جوبانىڭ قازاقستانداعى جالپى جۇمىس كٷشٸنٸڭ 92 پايىزى», – دەگەن ەدٸ سول جولى كرەيلي.
جاسىرارى جوق, شەۆرون تەڭٸز كەن ورنىن ودان ەرٸ كەڭەيتۋدٸڭ شاراپاتى مول بولادى دەپ ٷمٸتتەنٸپ وتىر. بٸز بٸلسەك, مۇنداعى العاشقى مۇناي 2022 جىلى ٶندٸرٸلمەك.
بٸزدٸ مازالايتىنى: "بۇل جوبا قازاقستان ەكونوميكاسىنا قانشالىقتى پايدا ەكەلەدٸ?".
كرەيلي مىرزا, بۇل ساۋالىمىزعا:
- قۇرىلىس جەنە جاساپ شىعارۋ جۇمىستارىنىڭ قىزعان شاعىندا شامامەن 20 000 جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى.
- قازاقستاندىق مەردٸگەرلەردٸ قامتۋ بٸز ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى مەسەلە. تشو ككج-ۇەقبج جوباسىنىڭ جوبالاۋ, ساتىپ الۋ جەنە جاساپ شىعارۋ قىزمەتتەرٸنە 1700 قازاقستاندىق كەسٸپورىندى تارتۋ ٷشٸن باستاپقى ٸرٸكتەۋدەن ٶتكٸزدٸ.
- ككج-ۇەقبج جوباسى قازاقستانداعى بيزنەسكە جەنە ادامدارعا وزىق تەحنولوگييالى قۇرالداردى پايدالانۋ, جاڭا وقىتۋ ۇيىمدارىن اشۋ جەنە مودۋلدەردٸ جاساپ شىعارۋ سيياقتى جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى, – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدٸ.
بىلتىرعى جىلى ەل بيۋدجەتٸنە ەڭ كٶپ مٶلشەردە سالىق تٶلەگەن 10 كومپانييانىڭ تٸزٸمٸ بىلايشا تٷزٸلٸپتٸ:
- «تەڭٸزشەۆرويل»— 1,1 ترلن تەڭگە (+2,3 ەسە)
- «قاراشىعاناك پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» قازاقستاندىق فيليالى — 231,9 ملرد تەڭگە (+2,1 ەسە)
- «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» — 188 ملرد تەڭگە (+54,5 پايىز)
- «كازحروم» ترانسۇلتتىق كومپانيياسى — 98,4 ملرد تەڭگە (+55,3 پايىز)
- «سنپس – اقتٶبەمۇنايگاز» — 90,4 ملرد تەڭگە (+1,6 ەسە)
- «قازتسينك» — 88,4 ملرد تەڭگە (+19,3 پايىز)
- «ٶزەنمۇنايگاز» — 76,2 ملرد تەڭگە (+28,7 پايىز)
- «بي دجي قاراشىعاناق ليميتەد» فيليالى — 69,5 ملرد تەڭگە (+13,6 پايىز).
- «دجەي تي اي قازاقستان» — 68,7 ملرد تەڭگە (+20,3 پايىز)
- . «فيليپ مورريس قازاقستان» — 67,4 ملرد تەڭگە (+21 پايىز)
