Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandaǵy munai ónimderiniń tapshylyǵy máselesine arnaiy toqtaldy. Memleket basshysy eldiń munai óndirýshi bola tura, ishki naryqta dizel otyny men aviatsiialyq kerosinge táýeldi bolyp otyrǵanyn atap ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Prezidenttiń aitýynsha, Qazaqstanda jylyna shamamen 100 mln tonna munai óndiriledi, alaida sonyń nebári 18 mln tonnasy ǵana el ishinde óńdeledi. Sonyń saldarynan dizel otyny boiynsha tapshylyq jyl saiyn qaitalanyp, aviaotynǵa qatysty importqa táýeldilik saqtalyp otyr. Osyǵan bailanysty otynǵa suranys ósip kele jatqan qazirgi kezeńde qoldanystaǵy munai óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtýdy jedeldetý qajet, dep jazady QZ Economy.
Energetika ministrliginiń derekterine súiengen prezident modernizatsiia nátijesinde munai óńdeý kólemin 18,4 mln tonnadan 27,4 mln tonnaǵa deiin, iaǵni jylyna birden 9 mln tonnaǵa arttyrýǵa bolatynyn aitty. Alaida bul protsestiń jyldam júzege aspaitynyn da jasyrǵan joq.
2016–2017 jyldary avtokólik ieleri bolǵandar ol kezeńde dizel túgili, qarapaiym benzinniń ózi tapshy bolǵanyn jaqsy biledi. Keiin munai óńdeý zaýyttary jańǵyrtylyp, bul másele sheshilgen edi. Tipti sol kezde AI-95 benzininiń belgili bir kólemi Eýropaǵa eksporttalǵan.
Al 2026 jylǵa qarai el qaitadan osy taqyrypqa oraldy. Qazirgi tańda AI-92 benzini boiynsha aitarlyqtai másele joq, degenmen AI-95 keide munai óńdeý zaýyttaryndaǵy jóndeý jumystary kezinde ýaqytsha tapshylyqqa ushyraidy. Dizel otyny boiynsha jetkizilimde irkilister jii baiqalady, al aviatsiialyq otyn tolyqtai derlik importqa táýeldi.
Bul jaǵdaiǵa kórshi elderdegi baǵanyń joǵary bolýyna bailanysty benzin men dizeldiń «sur» eksportqa ketýi de áser etip otyr. Qaǵaz júzinde óndiris kólemi jetkilikti bolǵanymen, is júzinde naryqta mezgil-mezgil tapshylyq týyndap keledi.
Árine, modernizatsiia bul máseleni túbegeili sheshýge tiis. Munai óńdeý kóleminiń shamamen 50 paiyzǵa artýy - aitarlyqtai kórsetkish. Biraq basty suraq - bul jańǵyrtý jumystary naqty qashan aiaqtalady. Jobalardyń júzege asatynyna kúmán joq, sebebi bul - strategiialyq mańyzy bar másele.
Osy tusta úkimettiń aldynda jańa mindet tur: jańa munai óńdeý zaýytyn salý týraly negizdelgen sheshim qabyldaý. Prezident bul jobaǵa qatysty eń ózekti suraqtardy ashyq qoidy: zaýytqa shikizat qaidan jetkiziledi, qandai ónim jáne qandai kólemde óndiriledi, eń bastysy - jobany kim jáne qandai qarajat esebinen qarjylandyrady.
Máseleniń túiini - búginde munai óńdeý zaýytyn salýdan góri, ony turaqty shikizatpen qamtamasyz etý áldeqaida qiyn. Qazaqstanda munai óndirý kólemi joǵary bolǵanymen, onyń negizgi bóligi Qashaǵan, Teńiz jáne Qarashyǵanaq siiaqty iri ken oryndarynan alynady. Bul ken oryndaryndaǵy munai burynnan jasalǵan kelisimderge sáikes eksportqa baǵyttalady.
Al ishki óńdeýge túsetin munaidyń negizgi jetkizýshisi - QazMunaiGaz. Alaida kompaniia úshin óndiris kólemin qysqa merzimde aitarlyqtai arttyrý ońai emes.
Sondyqtan jańa munai óńdeý zaýytyn salý máselesi tek qurylys sheńberinde ǵana qarastyrylmaidy. Bul jerde shikizat kózderi, jeke investitsiia tartý, uzaqmerzimdi kelisimder sekildi keshendi faktorlar sheshýshi ról atqarady.
Endi úkimet qandai sheshim qabyldaitynyn ýaqyt kórsetedi.
