Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandaǵy munaı ónimderiniń tapshylyǵy máselesine arnaıy toqtaldy. Memleket basshysy eldiń munaı óndirýshi bola tura, ishki naryqta dızel otyny men avıasıalyq kerosınge táýeldi bolyp otyrǵanyn atap ótti, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstanda jylyna shamamen 100 mln tonna munaı óndiriledi, alaıda sonyń nebári 18 mln tonnasy ǵana el ishinde óńdeledi. Sonyń saldarynan dızel otyny boıynsha tapshylyq jyl saıyn qaıtalanyp, avıaotynǵa qatysty ımportqa táýeldilik saqtalyp otyr. Osyǵan baılanysty otynǵa suranys ósip kele jatqan qazirgi kezeńde qoldanystaǵy munaı óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtýdy jedeldetý qajet, dep jazady QZ Economy.
Energetıka mınıstrliginiń derekterine súıengen prezıdent modernızasıa nátıjesinde munaı óńdeý kólemin 18,4 mln tonnadan 27,4 mln tonnaǵa deıin, ıaǵnı jylyna birden 9 mln tonnaǵa arttyrýǵa bolatynyn aıtty. Alaıda bul prosestiń jyldam júzege aspaıtynyn da jasyrǵan joq.
2016–2017 jyldary avtokólik ıeleri bolǵandar ol kezeńde dızel túgili, qarapaıym benzınniń ózi tapshy bolǵanyn jaqsy biledi. Keıin munaı óńdeý zaýyttary jańǵyrtylyp, bul másele sheshilgen edi. Tipti sol kezde AI-95 benzıniniń belgili bir kólemi Eýropaǵa eksporttalǵan.
Al 2026 jylǵa qaraı el qaıtadan osy taqyrypqa oraldy. Qazirgi tańda AI-92 benzıni boıynsha aıtarlyqtaı másele joq, degenmen AI-95 keıde munaı óńdeý zaýyttaryndaǵy jóndeý jumystary kezinde ýaqytsha tapshylyqqa ushyraıdy. Dızel otyny boıynsha jetkizilimde irkilister jıi baıqalady, al avıasıalyq otyn tolyqtaı derlik ımportqa táýeldi.
Bul jaǵdaıǵa kórshi elderdegi baǵanyń joǵary bolýyna baılanysty benzın men dızeldiń «sur» eksportqa ketýi de áser etip otyr. Qaǵaz júzinde óndiris kólemi jetkilikti bolǵanymen, is júzinde naryqta mezgil-mezgil tapshylyq týyndap keledi.
Árıne, modernızasıa bul máseleni túbegeıli sheshýge tıis. Munaı óńdeý kóleminiń shamamen 50 paıyzǵa artýy - aıtarlyqtaı kórsetkish. Biraq basty suraq - bul jańǵyrtý jumystary naqty qashan aıaqtalady. Jobalardyń júzege asatynyna kúmán joq, sebebi bul - strategıalyq mańyzy bar másele.
Osy tusta úkimettiń aldynda jańa mindet tur: jańa munaı óńdeý zaýytyn salý týraly negizdelgen sheshim qabyldaý. Prezıdent bul jobaǵa qatysty eń ózekti suraqtardy ashyq qoıdy: zaýytqa shıkizat qaıdan jetkiziledi, qandaı ónim jáne qandaı kólemde óndiriledi, eń bastysy - jobany kim jáne qandaı qarajat esebinen qarjylandyrady.
Máseleniń túıini - búginde munaı óńdeý zaýytyn salýdan góri, ony turaqty shıkizatpen qamtamasyz etý áldeqaıda qıyn. Qazaqstanda munaı óndirý kólemi joǵary bolǵanymen, onyń negizgi bóligi Qashaǵan, Teńiz jáne Qarashyǵanaq sıaqty iri ken oryndarynan alynady. Bul ken oryndaryndaǵy munaı burynnan jasalǵan kelisimderge sáıkes eksportqa baǵyttalady.
Al ishki óńdeýge túsetin munaıdyń negizgi jetkizýshisi - QazMunaıGaz. Alaıda kompanıa úshin óndiris kólemin qysqa merzimde aıtarlyqtaı arttyrý ońaı emes.
Sondyqtan jańa munaı óńdeý zaýytyn salý máselesi tek qurylys sheńberinde ǵana qarastyrylmaıdy. Bul jerde shıkizat kózderi, jeke ınvestısıa tartý, uzaqmerzimdi kelisimder sekildi keshendi faktorlar sheshýshi ról atqarady.
Endi úkimet qandaı sheshim qabyldaıtynyn ýaqyt kórsetedi.
