Nege? Nelikten eken? Qudai kúzetshilik qylýdy qazaqtyń mańdaiyna jazbaǵan shyǵar? Eger bizdiń el tek bir ult – qazaqtan ǵana quralǵan bolsa, endeshe bul saýalǵa jaýap izdep, bas qatyrmas ta edik. Alaida Qazaqstan kópultty memleket. Ondaǵan ult pen ulys úshin qoi ústine boztorǵai jumyrtqalap jatqan qutty meken. Solai bola tura ózge ult ókilderiniń arasynda kúzetshilikti kásip etkender (bálkim, sanaityndar) sirek.
Máselen, elimizdegi orys ulty qazaqstandyq qyzmet kórsetý salasyn tolyqtai monopoliialap alǵanyn barlyǵymyz bilemiz. Atap aitsaq, aldyńǵy kezekte aýdarma isi, saqtandyrý salasy, jarnamalyq uiymdastyrýshylyq jumys, internet biznes, túrli piar jáne týristik agenttikter, óz salamyzǵa qatysty aitqanda birqanshama baspasóz klýbtaryna deiin osy orystildilerdiń ieliginde. Muny igerýge qazaqtyń qarym-qabileti jetpeidi emes, jetedi. Biraq munda turaqtap turǵanyna jetpis-seksen jylǵa taqap qalǵan (aty álemge máshhúr filosof Frensis Fýkýiamanyń tilimen aitsaq, ata-baba, áke-shesheden qalǵan úi, kólik, jihaz jáne basqa da bailyqtyń arqasynda qor jinaǵan) orys ulty ilgeride biz sóz etken salalarǵa qazaqtyń tumsyǵyn tyqtyrmasy anyq.
Bylaisha aitqanda, bular «jyly jerde» otyr. Jáne jaǵdai ózgermese, áli birazǵa deiin otyrady. Al bulardyń kúndizgi jáne túngi tynyshtyǵyn qamtamasyz etip, kúzetetin kim?.. Onyń jaýabyn ózińiz de bilesiz.
Iá, bul máseleni birjaqty qarastyrǵannan taǵy utpaimyz. Saiyp kelgende jumystyń joqtyǵynan aýyldan qashyp, qalaǵa kóship kelgen qazaqtyń kásip tańdaityn jaǵdaiy joqtyǵy beseneden belgili ǵoi. Solai bola tura kúzetshiliktiń bolashaǵy joq, adamnyń armanyn óltirip, talabyn tunshyqtyratyny, bedelsiz, paidasyz, turaqsyz kásip ekenin túsinetin kez jetken siiaqty. Kerek deseńiz, bul kásip te emes. Elimizdegi ózge ult ókilderi muny áýelden-aq uǵynǵandai. Bálkim, sodan da bolar, kúzetshi formasyn kigenderdiń derligi qazaq. Bul qalai bolǵanda da qaýipti úrdis. Qaýipti qubylystyń keri áseri bolmai turmaidy. Al ómir jolyn, qazirgi tilmen aitqanda, karerasyn kúzetshi bop bastaǵan adam keleshekte kim bolýy múmkin? Buǵan áli de jaýap izdeitin bolamyz.
Dýman BYQAI
