23 tamyzǵa belgilengen Quryltai depýtattarynyń sailaýy biryńǵai jalpyulttyq sailaý okrýgi boiynsha proportsionaldy júiemen ótedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Pákistandyq sarapshy Raashid Vali Djanjýanyń pikirinshe, mundai model azamattardyń saiasi tańdaýyn barynsha dál kórsetip, halyqtyń túrli toptarynyń ókildigin keńeitip, bolashaq Quryltaidyń jaýapkershiligin kúsheitedi, dep habarlaidy Dalanews.
Aldaǵy sailaý jańa Quryltaidyń alǵashqy shaqyrylymynyń quramyn aiqyndaidy. Onyń basty erekshelikteriniń biri – depýtattyq mandattardyń saiasi partiialardyń alǵan daýysyna qarai bólinýin kózdeitin proportsionaldy ókildik júiesine kóshý.
Islamabadtaǵy Saiasi zertteýler institýtynyń (IPRI) zertteýler jáne taldaý jónindegi direktory Raashid Vali Djanjýa bul júie Pákistan úshin de qyzyǵýshylyq týdyratynyn aitty. Onyń sózinshe, proportsionaldy ókildik qazirgi tańda Pákistanda qoldanylyp júrgen majoritarlyq sailaý júiesinen edáýir erekshelenedi.
«Proportsionaldy ókildik júiesi – Pákistandaǵy kóptegen sarapshylar ádil ári jan-jaqty ókildikti qamtamasyz etýdiń eń tiimdi tásili dep sanaityn model. Qazirgi tańda Pákistanda Vestminster úlgisine negizdelgen majoritarlyq sailaý júiesi qoldanylady. Bul júiede árdaiym jeńimpaz ben jeńilgen tarap bolady, al jeńilgen tarap is júzinde ókildiksiz qalady», – dedi sarapshy.
Majoritarlyq júiede belgili bir sailaý okrýginde qarsylastarynan kóp daýys jinaǵan kandidat jeńimpaz atanady. Alaida basqa kandidattarǵa berilgen daýystardyń barlyǵy ókildi organnyń quramynda kórinis taba bermeidi.
Al proportsionaldy júiede partiialardyń nátijesi jalpy jinalǵan daýys sanyna qarai anyqtalady. Soǵan sáikes zań shyǵarýshy organdaǵy oryndar da saiasi kúshterdiń sailaýshylar arasyndaǵy naqty qoldaý deńgeiine bailanysty bólinedi. Nátijesinde parlamenttiń nemese Quryltaidyń quramy qoǵamdaǵy saiasi kózqarastardyń shynaiy araqatynasyn dálirek kórsetedi.
Raashid Vali Djanjýanyń pikirinshe, biryńǵai jalpyulttyq sailaý okrýginiń engizilýi erekshe mańyzdy. Bul jaǵdaida azamattardyń daýysy olardyń qai óńirde turǵanyna qaramastan partiialardyń jalpy nátijesine esepteledi.
«Proportsionaldy ókildik júiesinde, ásirese biryńǵai jalpyulttyq sailaý okrýgi jaǵdaiynda, sailaýshylardyń múddesi áldeqaida tolyq kórinis tabady jáne birde-bir daýys eskerýsiz qalmaidy. Mundai júie shyn máninde esep beretin ári ókildigi keń Quryltaidyń qalyptasýyna yqpal etedi. Sonymen qatar ol ulttyq azshylyqtardy qosa alǵanda, halyqtyń túrli toptarynyń laiyqty ókildigin qamtamasyz etedi», – dedi Raashid Vali Djanjýa.
Onyń aitýynsha, azamattardyń múddesiniń keńinen kórinis tabýy saiasi partiialarǵa da joǵary talap qoiady. Olar ártúrli óńirler men áleýmettik toptardyń qoldaýyna ie bola alatyn baǵdarlamalar usynýy tiis. Keiin partiialar men olardyń depýtattyq fraktsiialary Quryltai qabyrǵasynda ózderiniń sailaýaldy ýádelerin júzege asyrý úshin jaýap beredi.
Mundai tártip daýys berý nátijesi men Quryltaidyń keiingi qyzmeti arasyndaǵy bailanysty kúsheitedi. Azamattar saiasi kúshterdiń tek sailaý aldyndaǵy ýádelerin ǵana emes, depýtattardyń ókilettik merzimi ishinde júrgizgen zań shyǵarý qyzmetin de baǵalai alady.
Pákistandyq sarapshy Qazaqstan tájiribesiniń halyqaralyq mańyzyna da toqtaldy. Onyń pikirinshe, proportsionaldy júieni is júzinde engizý saiasi ókildikti keńeitý joldaryn izdep otyrǵan ózge memleketter úshin de qyzyqty tájiribe bolýy múmkin.
«Osylaisha, Qazaqstan álemniń kóptegen eli úshin laiyqty úlgi bola alady. Biz sailaýdyń ótýin jáne proportsionaldy ókildik júiesiniń is júzinde qalai jumys isteitinin úlken qyzyǵýshylyqpen kútip otyrmyz. Bul júie barlyq saiasi qatysýshylar úshin ádil jaǵdai qalyptastyrady jáne eshbir saiasi kúsh pen qoǵamdyq topty ókildiksiz qaldyrmaidy. Proportsionaldy ókildik júiesiniń basty artyqshylyǵy da osynda», – dep túiindedi Raashid Vali Djanjýa.
