23 تامىزعا بەلگٸلەنگەن قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى بٸرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگٸ بويىنشا پروپورتسيونالدى جٷيەمەن ٶتەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پەكٸستاندىق ساراپشى رااشيد ۆالي دجانجۋانىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي مودەل ازاماتتاردىڭ ساياسي تاڭداۋىن بارىنشا دەل كٶرسەتٸپ, حالىقتىڭ تٷرلٸ توپتارىنىڭ ٶكٸلدٸگٸن كەڭەيتٸپ, بولاشاق قۇرىلتايدىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.
الداعى سايلاۋ جاڭا قۇرىلتايدىڭ العاشقى شاقىرىلىمىنىڭ قۇرامىن ايقىندايدى. ونىڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – دەپۋتاتتىق مانداتتاردىڭ ساياسي پارتييالاردىڭ العان داۋىسىنا قاراي بٶلٸنۋٸن كٶزدەيتٸن پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸنە كٶشۋ.
يسلامابادتاعى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (IPRI) زەرتتەۋلەر جەنە تالداۋ جٶنٸندەگٸ ديرەكتورى رااشيد ۆالي دجانجۋا بۇل جٷيە پەكٸستان ٷشٸن دە قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىنىن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك قازٸرگٸ تاڭدا پەكٸستاندا قولدانىلىپ جٷرگەن ماجوريتارلىق سايلاۋ جٷيەسٸنەن ەدەۋٸر ەرەكشەلەنەدٸ.
«پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸ – پەكٸستانداعى كٶپتەگەن ساراپشىلار ەدٸل ەرٸ جان-جاقتى ٶكٸلدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ەڭ تيٸمدٸ تەسٸلٸ دەپ سانايتىن مودەل. قازٸرگٸ تاڭدا پەكٸستاندا ۆەستمينستەر ٷلگٸسٸنە نەگٸزدەلگەن ماجوريتارلىق سايلاۋ جٷيەسٸ قولدانىلادى. بۇل جٷيەدە ەردايىم جەڭٸمپاز بەن جەڭٸلگەن تاراپ بولادى, ال جەڭٸلگەن تاراپ ٸس جٷزٸندە ٶكٸلدٸكسٸز قالادى», – دەدٸ ساراپشى.
ماجوريتارلىق جٷيەدە بەلگٸلٸ بٸر سايلاۋ وكرۋگٸندە قارسىلاستارىنان كٶپ داۋىس جيناعان كانديدات جەڭٸمپاز اتانادى. الايدا باسقا كانديداتتارعا بەرٸلگەن داۋىستاردىڭ بارلىعى ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ قۇرامىندا كٶرٸنٸس تابا بەرمەيدٸ.
ال پروپورتسيونالدى جٷيەدە پارتييالاردىڭ نەتيجەسٸ جالپى جينالعان داۋىس سانىنا قاراي انىقتالادى. سوعان سەيكەس زاڭ شىعارۋشى ورگانداعى ورىندار دا ساياسي كٷشتەردٸڭ سايلاۋشىلار اراسىنداعى ناقتى قولداۋ دەڭگەيٸنە بايلانىستى بٶلٸنەدٸ. نەتيجەسٸندە پارلامەنتتٸڭ نەمەسە قۇرىلتايدىڭ قۇرامى قوعامداعى ساياسي كٶزقاراستاردىڭ شىنايى اراقاتىناسىن دەلٸرەك كٶرسەتەدٸ.
رااشيد ۆالي دجانجۋانىڭ پٸكٸرٸنشە, بٸرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل جاعدايدا ازاماتتاردىڭ داۋىسى ولاردىڭ قاي ٶڭٸردە تۇرعانىنا قاراماستان پارتييالاردىڭ جالپى نەتيجەسٸنە ەسەپتەلەدٸ.
«پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸندە, ەسٸرەسە بٸرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگٸ جاعدايىندا, سايلاۋشىلاردىڭ مٷددەسٸ ەلدەقايدا تولىق كٶرٸنٸس تابادى جەنە بٸردە-بٸر داۋىس ەسكەرۋسٸز قالمايدى. مۇنداي جٷيە شىن مەنٸندە ەسەپ بەرەتٸن ەرٸ ٶكٸلدٸگٸ كەڭ قۇرىلتايدىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدٸ. سونىمەن قاتار ول ۇلتتىق ازشىلىقتاردى قوسا العاندا, حالىقتىڭ تٷرلٸ توپتارىنىڭ لايىقتى ٶكٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ», – دەدٸ رااشيد ۆالي دجانجۋا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردىڭ مٷددەسٸنٸڭ كەڭٸنەن كٶرٸنٸس تابۋى ساياسي پارتييالارعا دا جوعارى تالاپ قويادى. ولار ەرتٷرلٸ ٶڭٸرلەر مەن ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ قولداۋىنا يە بولا الاتىن باعدارلامالار ۇسىنۋى تيٸس. كەيٸن پارتييالار مەن ولاردىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسييالارى قۇرىلتاي قابىرعاسىندا ٶزدەرٸنٸڭ سايلاۋالدى ۋەدەلەرٸن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جاۋاپ بەرەدٸ.
مۇنداي تەرتٸپ داۋىس بەرۋ نەتيجەسٸ مەن قۇرىلتايدىڭ كەيٸنگٸ قىزمەتٸ اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتەدٸ. ازاماتتار ساياسي كٷشتەردٸڭ تەك سايلاۋ الدىنداعى ۋەدەلەرٸن عانا ەمەس, دەپۋتاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ ٸشٸندە جٷرگٸزگەن زاڭ شىعارۋ قىزمەتٸن دە باعالاي الادى.
پەكٸستاندىق ساراپشى قازاقستان تەجٸريبەسٸنٸڭ حالىقارالىق ماڭىزىنا دا توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, پروپورتسيونالدى جٷيەنٸ ٸس جٷزٸندە ەنگٸزۋ ساياسي ٶكٸلدٸكتٸ كەڭەيتۋ جولدارىن ٸزدەپ وتىرعان ٶزگە مەملەكەتتەر ٷشٸن دە قىزىقتى تەجٸريبە بولۋى مٷمكٸن.
«وسىلايشا, قازاقستان ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلٸ ٷشٸن لايىقتى ٷلگٸ بولا الادى. بٸز سايلاۋدىڭ ٶتۋٸن جەنە پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸنٸڭ ٸس جٷزٸندە قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ٷلكەن قىزىعۋشىلىقپەن كٷتٸپ وتىرمىز. بۇل جٷيە بارلىق ساياسي قاتىسۋشىلار ٷشٸن ەدٸل جاعداي قالىپتاستىرادى جەنە ەشبٸر ساياسي كٷش پەن قوعامدىق توپتى ٶكٸلدٸكسٸز قالدىرمايدى. پروپورتسيونالدى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸنٸڭ باستى ارتىقشىلىعى دا وسىندا», – دەپ تٷيٸندەدٸ رااشيد ۆالي دجانجۋا.
