23 тамызға белгіленген Құрылтай депутаттарының сайлауы бірыңғай жалпыұлттық сайлау округі бойынша пропорционалды жүйемен өтеді, деп хабарлайды dalanews.kz.
Пәкістандық сарапшы Раашид Вали Джанжуаның пікірінше, мұндай модель азаматтардың саяси таңдауын барынша дәл көрсетіп, халықтың түрлі топтарының өкілдігін кеңейтіп, болашақ Құрылтайдың жауапкершілігін күшейтеді, деп хабарлайды Dalanews.
Алдағы сайлау жаңа Құрылтайдың алғашқы шақырылымының құрамын айқындайды. Оның басты ерекшеліктерінің бірі – депутаттық мандаттардың саяси партиялардың алған дауысына қарай бөлінуін көздейтін пропорционалды өкілдік жүйесіне көшу.
Исламабадтағы Саяси зерттеулер институтының (IPRI) зерттеулер және талдау жөніндегі директоры Раашид Вали Джанжуа бұл жүйе Пәкістан үшін де қызығушылық тудыратынын айтты. Оның сөзінше, пропорционалды өкілдік қазіргі таңда Пәкістанда қолданылып жүрген мажоритарлық сайлау жүйесінен едәуір ерекшеленеді.
«Пропорционалды өкілдік жүйесі – Пәкістандағы көптеген сарапшылар әділ әрі жан-жақты өкілдікті қамтамасыз етудің ең тиімді тәсілі деп санайтын модель. Қазіргі таңда Пәкістанда Вестминстер үлгісіне негізделген мажоритарлық сайлау жүйесі қолданылады. Бұл жүйеде әрдайым жеңімпаз бен жеңілген тарап болады, ал жеңілген тарап іс жүзінде өкілдіксіз қалады», – деді сарапшы.
Мажоритарлық жүйеде белгілі бір сайлау округінде қарсыластарынан көп дауыс жинаған кандидат жеңімпаз атанады. Алайда басқа кандидаттарға берілген дауыстардың барлығы өкілді органның құрамында көрініс таба бермейді.
Ал пропорционалды жүйеде партиялардың нәтижесі жалпы жиналған дауыс санына қарай анықталады. Соған сәйкес заң шығарушы органдағы орындар да саяси күштердің сайлаушылар арасындағы нақты қолдау деңгейіне байланысты бөлінеді. Нәтижесінде парламенттің немесе Құрылтайдың құрамы қоғамдағы саяси көзқарастардың шынайы арақатынасын дәлірек көрсетеді.
Раашид Вали Джанжуаның пікірінше, бірыңғай жалпыұлттық сайлау округінің енгізілуі ерекше маңызды. Бұл жағдайда азаматтардың дауысы олардың қай өңірде тұрғанына қарамастан партиялардың жалпы нәтижесіне есептеледі.
«Пропорционалды өкілдік жүйесінде, әсіресе бірыңғай жалпыұлттық сайлау округі жағдайында, сайлаушылардың мүддесі әлдеқайда толық көрініс табады және бірде-бір дауыс ескерусіз қалмайды. Мұндай жүйе шын мәнінде есеп беретін әрі өкілдігі кең Құрылтайдың қалыптасуына ықпал етеді. Сонымен қатар ол ұлттық азшылықтарды қоса алғанда, халықтың түрлі топтарының лайықты өкілдігін қамтамасыз етеді», – деді Раашид Вали Джанжуа.
Оның айтуынша, азаматтардың мүддесінің кеңінен көрініс табуы саяси партияларға да жоғары талап қояды. Олар әртүрлі өңірлер мен әлеуметтік топтардың қолдауына ие бола алатын бағдарламалар ұсынуы тиіс. Кейін партиялар мен олардың депутаттық фракциялары Құрылтай қабырғасында өздерінің сайлауалды уәделерін жүзеге асыру үшін жауап береді.
Мұндай тәртіп дауыс беру нәтижесі мен Құрылтайдың кейінгі қызметі арасындағы байланысты күшейтеді. Азаматтар саяси күштердің тек сайлау алдындағы уәделерін ғана емес, депутаттардың өкілеттік мерзімі ішінде жүргізген заң шығару қызметін де бағалай алады.
Пәкістандық сарапшы Қазақстан тәжірибесінің халықаралық маңызына да тоқталды. Оның пікірінше, пропорционалды жүйені іс жүзінде енгізу саяси өкілдікті кеңейту жолдарын іздеп отырған өзге мемлекеттер үшін де қызықты тәжірибе болуы мүмкін.
«Осылайша, Қазақстан әлемнің көптеген елі үшін лайықты үлгі бола алады. Біз сайлаудың өтуін және пропорционалды өкілдік жүйесінің іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін үлкен қызығушылықпен күтіп отырмыз. Бұл жүйе барлық саяси қатысушылар үшін әділ жағдай қалыптастырады және ешбір саяси күш пен қоғамдық топты өкілдіксіз қалдырмайды. Пропорционалды өкілдік жүйесінің басты артықшылығы да осында», – деп түйіндеді Раашид Вали Джанжуа.
