Qyrǵyzstan prezidenti Sadyr Japarov «Bala yrysy» atty jańa jarlyqqa qol qoidy. Qujatqa sáikes, 2026 jyldyń shildesinen bastap úsh jasqa deiingi árbir balaǵa otbasynyń tabysyna qaramastan ai saiyn 1200 som tólenedi.
Bul bastama Ortalyq Aziia elderindegi balalarǵa arnalǵan áleýmettik tólemder júiesin qaita talqylaýǵa túrtki boldy. QZ Economy sarapshylary óńirdegi járdemaqylar kólemin salystyryp kórdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qyrǵyzstanda qandai tólemder bar?
Qyrǵyzstanda qazir birneshe áleýmettik tólem túri qarastyrylǵan. Sonyń biri – júktilik pen bosanýǵa bailanysty járdemaqy.
Qalypty bosaný kezinde áielderge 126 kúnge (bosanýǵa deiin 70 kún jáne bosanǵannan keiin 56 kún) tólem jasalady. Eger bosaný asqynýmen ótse nemese egiz, úshem siiaqty birneshe bala dúniege kelse, tólem 140 kúnge beriledi. Al taýly nemese qoljetimdiligi qiyn aimaqtarda jumys isteitin áielderge jáne kópuryqty júktilik kezinde 180 kúnge deiin tólenedi.
Járdemaqynyń mólsheri de erekshe esepteledi: alǵashqy 10 jumys kúnine jalaqynyń 100 paiyzy tólenedi, odan keiin ai saiyn 2 myń som beriledi.
Budan bólek, bala týǵan kezde «Balaga súiúnchú» atty bir rettik tólem bar. Onyń kólemi – ár balaǵa 4 myń som.
Endi osy júiege «Bala yrysy» baǵdarlamasy qosylady. Ol boiynsha úsh jasqa deiingi ár balaǵa ai saiyn 1200 som tólenedi.
Valiýta baǵamyna shaqqanda:
-
1200 som – shamamen 7 myń teńge;
-
2000 som – shamamen 11,3 myń teńge;
-
4000 som bir rettik tólem – shamamen 22,7 myń teńge.
Esep boiynsha, ortasha jaǵdaida bir otbasy úsh jyl ishinde «Bala yrysy» arqyly shamamen 250 myń teńge alady. Oǵan qosa júktilik pen bosanýǵa bailanysty tólem shamamen 50 myń teńge jáne 22,7 myń teńge kólemindegi bir rettik járdemaqy qosylady.
Osylaisha, jalpy tólem kólemi shamamen 320–325 myń teńge.
Ózbekstandaǵy tólemder
Ózbekstanda qazir birinshi bala týǵan kezde memlekettik bir rettik tólem beriledi. Onyń kólemi eń tómengi jalaqynyń 70,3 paiyzyna teń.
Bul shamamen 893,5 myń sým nemese 36,5 myń teńge.
Ekinshi jáne odan keiingi balalarǵa mundai tólem tek resmi túrde az qamtylǵan dep tanylǵan otbasylarǵa ǵana beriledi.
Jalpy alǵanda, negizgi memlekettik tólem kólemi – 36 500 teńge.
Tájikstandaǵy tólemder
Tájikstanda járdemaqy kólemi aitarlyqtai tómen. Sońǵy derekterge sáikes:
-
birinshi balaǵa shamamen 20 dollar;
-
ekinshi balaǵa 13 dollar;
-
úshinshi jáne odan keiingi balalarǵa 7 dollar tólenedi.
Bul teńgege shaqqanda shamamen 10 myń, 6,5 myń jáne 3,5 myń teńge shamasynda.
Qazaqstandaǵy júie qalai jumys isteidi?
Qazaqstanda bala týýy men ony kútýge bailanysty járdemaqylar júiesi birshama qalyptasqan.
Aldymen bala týǵan kezde beriletin bir rettik memlekettik járdemaqy tólenedi:
-
birinshi, ekinshi jáne úshinshi balaǵa – 164 myń teńge;
-
tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 272 myń teńge.
Sonymen qatar bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deiin ai saiynǵy kútim járdemaqysy tólenedi. Jumys istemeitin analar úshin onyń mólsheri:
-
birinshi balaǵa – 24 myń teńge;
-
ekinshi balaǵa – 29 myń teńge;
-
úshinshi balaǵa – 33 myń teńge;
-
tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 38 myń teńge.
Al resmi jumys isteitin áielderge Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan júktilik pen bosanýǵa bailanysty tólem jasalady. Onyń mólsheri sońǵy 12 aidaǵy ortasha tabysqa bailanysty esepteledi.
Budan keiin bala kútimine bailanysty tabysynan aiyrylǵany úshin tólenetin áleýmettik tólem beriledi. Onyń kólemi sońǵy eki jyldaǵy ortasha tabystyń 40 paiyzyna teń.
Esep boiynsha:
-
jumys istemeitin áiel birinshi balany dúniege ákelgende shamamen 596 myń teńge alady;
-
eger áieldiń jalaqysy 250 myń teńge bolsa, ol júktilikke deiingi tabysyn eseptegende shamamen 1,96 mln teńge tólem ala alady. Jalaqy joǵary bolǵan saiyn járdemaqy kólemi de ósedi.
«Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy
Qazaqstanda balalarǵa arnalǵan taǵy bir mańyzdy bastama – «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy.
Úsh jyl ishinde baǵdarlama boiynsha balalardyń shottaryna 2,5 mlrd dollardan astam qarjy eseptelgen. Tek 2024 jáne 2025 jyldary ár balanyń esepshotyna 230 dollardan astam qarajat aýdaryldy.
