Ormýz buǵazyndaǵy shielenis álemdik munai baǵasyn kóterip, Qazaqstan úshin qosymsha tabys tabýǵa múmkindik týǵyzýy múmkin. Alaida munaidyń qymbattaýy el ekonomikasyna qanshalyqty paida ákeledi jáne oǵan KQK arqyly eksporttaǵy shekteýler qalai áser etedi? Osyǵan qatysty Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Venera Janalina pikir bildirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
12 tamyzda Brent markaly munaidyń baǵasy barreline 90 dollarǵa jýyqtady. Buǵan Ormýz buǵazy arqyly keme qatynasyna qoiylǵan shekteýler, AQSh pen Iran arasyndaǵy kelissózderde naqty sheshimniń bolmaýy, sondai-aq Ormýz jáne Bab-el-Mandeb buǵazdaryndaǵy kemelerge jasalǵan jańa shabýyldar áser etti.
Alaida 13 tamyz kúni tańerteń munai baǵasy shamamen 88 dollarǵa deiin tómendedi. Baǵanyń túzetilýine AQSh-taǵy munai qorynyń kúrt artýy jáne álemdik suranysqa qatysty boljamdardyń nasharlaýy sebep boldy.
Munai qymbattaǵanymen, Qazaqstandaǵy óndiris azaiǵan
Munai eksporttaityn Qazaqstan úshin álemdik naryqtaǵy joǵary baǵa tiimdi kórinedi. Alaida Venera Janalinanyń aitýynsha, qazirgi jaǵdaida bir qarama-qaishylyq bar. Iaǵni, munai qymbattap jatqanymen, Qazaqstandaǵy óndiris kólemi tómendegen.
2026 jyldyń qańtar-shilde ailarynda elimizde 53,2 mln tonna munai óndirildi. Bul byltyrǵynyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 8,9 paiyz az. Buǵan qosa, shildede KQK jumysyna bailanysty týyndaǵan kedergiler Qazaqstannyń munai eksporttaý múmkindigin shektep, óndiris kólemine de áser etti.
"Sondyqtan Qazaqstan úshin munaidyń bir barreliniń baǵasy ǵana emes, qansha munai óndirip otyrǵanymyz jáne ony syrtqy naryqqa kedergisiz jetkize alýymyz da mańyzdy", - deidi sarapshy.
Ormýzdaǵy jaǵdai munai naryǵyna qalai áser etti?
Qarjygerdiń pikirinshe, munaidyń qazirgi qymbattaýy tek geosaiasi málimdemelerge bailanysty emes. Naryqqa munai jetkizýdiń naqty qysqarýy da baǵaǵa áser etip otyr.
Onyń sózinshe, AQSh Energetikalyq aqparat basqarmasynyń (EIA) tamyzdaǵy boljamy jaǵdaidyń aýqymyn kórsetedi. Shildede Ormýz buǵazy mańyndaǵy shekteýler saldarynan óńirdegi munai óndirisi mundai kedergiler bolmaǵan jaǵdaida múmkin bolatyn deńgeiden táýligine shamamen 5,5 mln barrelge tómen bolǵan.
"Tasymaldaýdaǵy jaǵdai odan da aiqyn. 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda Ormýz arqyly táýligine shamamen 4,9 mln barrel munai men munai ónimderi ótken. Al qazirgi qaqtyǵys bastalǵanǵa deiin, 2025 jyldyń tórtinshi toqsanynda bul kórsetkish shamamen 21,6 mln barrel bolǵan", - deidi Venera Janalina.
Iaǵni qazirgi daǵdarys munaidy óndirýmen ǵana shektelmeidi. Ony álemdik naryqqa jetkizý máselesi de kúrdelene túsken.
Brent 100 dollarǵa deiin qymbattaýy múmkin be?
Munai baǵasynyń ósýine qaramastan, sarapshy Brent avtomatty túrde 100 dollarǵa jetedi dep kútpeýge shaqyrady.
"Baǵanyń 95–100 dollar deńgeiine turaqty kóterilýi úshin munai jetkizý jaǵdaiy odan ári nasharlaýy kerek. Mysaly, infraqurylym men tankerlerge jańa shabýyldar jasalýy, Ormýzdaǵy shekteýler uzaqqa sozylýy nemese jaǵdaidy turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan kelissózder nátije bermeýi múmkin", - deidi ol.
Janalinanyń sózinshe, AQSh-ta munai qory aitarlyqtai óskendikten, baǵanyń odan ári kóterilýi úshin geosaiasi faktorlardyń yqpaly óte kúshti bolýy qajet.
EIA boljamy boiynsha, Brent markaly munaidyń ortasha baǵasy biylǵy úshinshi toqsanda barreline shamamen 85 dollar bolýy múmkin. Al munai aǵyny birtindep qalpyna kelse, tórtinshi toqsanda baǵa shamamen 78 dollarǵa deiin tómendeýi yqtimal.
OPEK+ tapshylyqty ótei ala ma?
Venera Janalinanyń pikirinshe, OPEK+ naryqtaǵy munai tapshylyǵyn ishinara azaita alady. Biraq qazirgi jetkizilimdegi úzilisterdi tolyq óteý qiyn.
Qyrkúiekten bastap top quramyndaǵy jeti el óndiris boiynsha jiyntyq baǵdardy táýligine 188 myń barrelge arttyrýǵa kelisken.
"Qazirgi jetkizilimdegi úzilisterdiń aýqymymen salystyrǵanda bul salystyrmaly túrde az kólem. Onyń ústine qazirgi daǵdarys munaidy qosymsha óndirý múmkindigi men ony satyp alýshyǵa jetkizý múmkindigi eki bólek másele ekenin kórsetti. Óndiristik jáne rezervtik qýattardyń edáýir bóligi Parsy shyǵanaǵynda ornalasqan", - deidi sarapshy.
Demek, munai óndirisin kóbeitý máseleni tolyǵymen sheshpeidi. Eger negizgi teńiz joldaryndaǵy tasymal shektelse, óndirilgen shikizatty satyp alýshylarǵa jetkizý de qiyndaidy.
AQSh-ta munai qory kúrt ósti
Munaidyń odan ári qymbattaýyn tejeitin faktorlar da bar. EIA-nyń resmi deregine sáikes, AQSh-taǵy kommertsiialyq shiki munai qory bir aptanyń ishinde 17,4 mln barrelge ósip, 424,4 mln barrelge jetken.
Bul shamamen úsh jarym jyldaǵy eń iri aptalyq ósimderdiń biri. Qordyń artýyna AQSh-tyń munai eksportynyń kúrt tómendeýi jáne importtyń kóbeiýi áser etken.
Degenmen bir aptanyń kórsetkishi munai naryǵyndaǵy jaǵdai túbegeili ózgerdi degendi bildirmeidi. Biraq mundai ósim geosaiasi shielenistiń áserinen qymbattaǵan munai baǵasyn tejeitin faktorǵa ainalyp otyr.
Osylaisha, álemdik naryq qazir eki negizgi faktordyń arasynda tur. Bir jaǵynan, Taiaý Shyǵysta munai jetkiziliminiń naqty qysqarýy baǵany kóterýde. Ekinshi jaǵynan, AQSh-taǵy qordyń kóbeiýi men álemdik suranys boljamynyń nasharlaýy baǵanyń odan ári ósýine kedergi keltirýde.
Qazaqstan qanshalyqty paida kóre alady?
Venera Janalinanyń aitýynsha, Qazaqstan úshin qazirgi jaǵdaidy tek Brent baǵasymen baǵalaý jetkiliksiz.
"Qazaqstan úshin áserdi qarapaiym formýlamen kórsetýge bolady: munai baǵasy × óndiris kólemi × eksporttaý múmkindigi. Joǵary baǵa óte tiimdi bolýy múmkin. Biraq sonymen qatar óndiris qysqarsa nemese negizgi eksport baǵytyna shekteý qoiylsa, yqtimal paidanyń bir bóligi joǵalady", - deidi qarjyger.
Bul turǵyda Qazaqstan úshin KQK jumysynyń mańyzy erekshe. Shildede konsortsiým jumysyna bailanysty shekteýler munaidy syrtqy naryqqa shyǵarý múmkindigine jáne óndiris kólemine qysym túsirgen.
Sondyqtan Qazaqstan úshin álemdik naryqtaǵy munai baǵasymen qatar KQK arqyly tasymaldyń úzdiksiz júrýi de mańyzdy.
KQK boiynsha táýekel azaiýy múmkin
Financial Times málimetinshe, AQSh tarapynyń ótinishinen keiin Ýkraina KQK nysandaryna jáne reseilik emes júk tasymaldaityn tankerlerge soqqy jasaýdy toqtatýǵa kelisken.
Venera Janalinanyń aitýynsha, eger bul kelisim saqtalyp, terminal jumysy qalypqa kelse, Qazaqstan úshin áldeqaida tiimdi jaǵdai qalyptasýy múmkin.
"Eger kelisim shynymen oryndalyp, terminaldyń jumysy qalypqa kelse, Qazaqstan úshin óte qolaily jaǵdai qalyptasady: álemdik munai baǵasy joǵary bolyp, sonymen birge eksporttyń naqty kólemi qalpyna keledi. Osyndai jaǵdaida elimiz qazirgi munai naryǵyndaǵy ahýaldan kóbirek paida kóre alady", - deidi sarapshy.
Degenmen ol muny barlyq qaýip tolyq joiyldy dep qabyldaýǵa bolmaitynyn eskertedi. Ázirge eksporttyq infraqurylymǵa qatysty táýekelderdiń bir bóligi ǵana tómendeýi múmkin.
Qazaqstannyń KQK-ǵa táýeldiligi taǵy baiqaldy
Qazirgi jaǵdai Qazaqstannyń munai eksportyndaǵy strategiialyq álsiz tusyn da qaita kórsetti. Ol – Kaspii qubyr konsortsiýmyna joǵary táýeldilik.
Sarapshynyń pikirinshe, munai qymbattap turǵan kezeńdi tek qosymsha eksporttyq tabys alý múmkindigi retinde qarastyrmaǵan jón. Bul balama baǵyttardy damytý qajettigin de kórsetip otyr.
"Qazirgi qymbat munai kezeńin qosymsha eksporttyq kiris alý múmkindigi retinde ǵana emes, balama baǵyttardy jedel damytýǵa jáne eksporttyq infraqurylymnyń turaqtylyǵyn arttyrýǵa sebep retinde qarastyrǵan jón", - deidi Venera Janalina.
Onyń aitýynsha, munaidyń joǵary baǵasy qysqa merzimde biýdjet kirisine oń áser etedi. Alaida munaidan túsetin túsim uzaq ýaqyt boiy joǵary deńgeide saqtalady degen kepildik joq.
"Eger geosaiasi jaǵdai turaqtanyp, munai baǵasyna áser etip otyrǵan táýekelder azaisa, qazirgi qosymsha tabystyń bir bóligi tez joǵalýy múmkin", - dep qorytyndylady sarapshy.
