Ýkraina Qazaqstan munaiynyń 80 paiyzdan astamy eksporttalatyn Kaspii qubyr konsortsiýmy (KQK) terminaly mańyndaǵy munai tankerlerine shabýyl jasaýdy toqtatty. Bul týraly Financial Times basylymy derekkózderge jáne shabýyldar jónindegi derekterge súiene otyryp habarlady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Basylym málimetinshe, ózgeris AQSh vitse-prezidenti Djei Di Vens pen Ýkraina prezidenti Vladimir Zelenskiidiń 31 shildedegi telefon áńgimesinen keiin bolǵan.
AQSh-tyń alańdaýshylyǵy nede?
FT jazýynsha, Vens Zelenskiiden Qazaqstannan qubyr arqyly Novorossiiskidegi KQK terminalyna jetkiziletin munaidy tasymaldaityn tankerlerge shabýyldardy toqtatýdy suraǵan. Bul týraly ýkrainalyq sheneýnikter men basylymnyń ózge de derekkózderi málimdegen. Vashington mundai shabýyldar munai naryǵyndaǵy turaqsyzdyqty kúsheitip, amerikalyq kompaniialardyń múddesine ziian keltirýi múmkin dep alańdaǵan.
AQSh ókilderiniń biri KQK-ny «Qazaqstannan Eýropaǵa energiia resýrstaryn jetkizetin, Reseiden tys mańyzdy baǵyt» dep ataǵan. Onyń aitýynsha, Aq úi Ýkrainadan Qara teńizdegi Reseige qatysy joq kemelerge jáne KQK infraqurylymyna soqqy jasamaýdy suraǵan.
Kiev qandai shartqa kelisti?
Ýkrainalyq sheneýnikterdiń aitýynsha, Kiev KQK infraqurylymyna jáne Reseige tiesili emes kemelerge shabýyl jasamaýǵa kelisken. Alaida bul shart ýkrainalyq sanktsiialar tizimine enbegen ári Resei munaiyn nemese ózge de reseilik júkterdi tasymaldamaityn kemelerge qatysty qoldanylady.
«Biz amerikalyq seriktesterimizdiń pikirine óte muqiiat qaraimyz», – degen joǵary laýazymdy ýkrainalyq sheneýnik.
Onyń sózinshe, AQSh-tyń ótinishinen keiin tiisti mehanizmder ázirlengen. Sonymen qatar KQK máselesi AQSh pen Qazaqstan úkimetterimen júrgizilgen kelissózderdiń turaqty taqyryptarynyń biri bolǵan.
Patriot júieleri kelissózdiń ózegine ainaldy
FT derekkózi Ýkrainanyń Aq úidiń ótinishine kelisýine Patriot áýe qorǵanys júielerine arnalǵan zymyrandardy óndirýge litsenziia alý múddesi sebep bolǵanyn aitady. Sondai-aq Kiev qys mezgiline deiin birneshe júzdegen Patriot zymyranyn satyp alýǵa úmittenedi. Ýkraina tarapy Reseidiń qys kezinde energetikalyq jáne ózge de mańyzdy infraqurylymdarǵa áýe shabýyldaryn kúsheitýi múmkin dep esepteidi.
Zelenskiidiń keńsesi 31 shildedegi áńgimede Patriot pen áýe qorǵanysy júieleri Ýkraina úshin «eń basty basymdyq» bolǵanyn málimdegen.
KQK jumysyna shabýyldar qalai áser etti?
Financial Times málimetinshe, Ýkraina shabýyldary men Reseidiń Azov teńizindegi keme qatynasyna qarsy operatsiialary birneshe ret Qazaqstan munaiynyń Novorossiisk arqyly eksportyn ýaqytsha toqtatýǵa májbúrlegen. 17 shildede KQK terminaly mańynda munai tieýdi kútip turǵan Exxon kompaniiasy jaldaǵan tanker de shabýylǵa ushyraǵan.
Kpler analitikalyq kompaniiasynyń derekterine sáikes, shilde aiynda KQK arqyly táýligine orta eseppen 1,3 mln barrel munai jóneltilgen. Bul maýsymmen salystyrǵanda táýligine 300 myń barrelge, al mamyrmen salystyrǵanda 600 myń barrelge az.
Amerikalyq kompaniialardyń múddesi
KQK jobasy men Qazaqstandaǵy iri munai ken oryndarynda amerikalyq Chevron jáne ExxonMobil kompaniialarynyń úlesi bar. Chevron Qazaqstandaǵy eń iri Teńiz ken ornynyń 50 paiyzyna ielik etedi, al ExxonMobil úlesi – 25 paiyz.
Shilde aiynda Chevron kompaniiasynyń bas direktory Maik Virt qubyrdyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý úshin AQSh jáne basqa elderdiń úkimetterimen birlesip jumys istep jatqanyn málimdegen.
Jalpy jaǵdai
Ýkrainanyń KQK-ǵa qatysty áreketteri Reseidiń energetikalyq infraqurylymyna qarsy keń aýqymdy naýqannyń bir bóligi sanalady. Osy operatsiialar barysynda Reseidiń munai óńdeý qýattarynyń eleýli bóligi men munai eksportyn qamtamasyz etetin birqatar nysandar zaqymdanǵan.
