Украина Қазақстан мұнайының 80 пайыздан астамы экспортталатын Каспий құбыр консорциумы (КҚК) терминалы маңындағы мұнай танкерлеріне шабуыл жасауды тоқтатты. Бұл туралы Financial Times басылымы дереккөздерге және шабуылдар жөніндегі деректерге сүйене отырып хабарлады, деп хабарлайды dalanews.kz.
Басылым мәліметінше, өзгеріс АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс пен Украина президенті Владимир Зеленскийдің 31 шілдедегі телефон әңгімесінен кейін болған.
АҚШ-тың алаңдаушылығы неде?
FT жазуынша, Вэнс Зеленскийден Қазақстаннан құбыр арқылы Новороссийскідегі КҚК терминалына жеткізілетін мұнайды тасымалдайтын танкерлерге шабуылдарды тоқтатуды сұраған. Бұл туралы украиналық шенеуніктер мен басылымның өзге де дереккөздері мәлімдеген. Вашингтон мұндай шабуылдар мұнай нарығындағы тұрақсыздықты күшейтіп, америкалық компаниялардың мүддесіне зиян келтіруі мүмкін деп алаңдаған.
АҚШ өкілдерінің бірі КҚК-ны «Қазақстаннан Еуропаға энергия ресурстарын жеткізетін, Ресейден тыс маңызды бағыт» деп атаған. Оның айтуынша, Ақ үй Украинадан Қара теңіздегі Ресейге қатысы жоқ кемелерге және КҚК инфрақұрылымына соққы жасамауды сұраған.
Киев қандай шартқа келісті?
Украиналық шенеуніктердің айтуынша, Киев КҚК инфрақұрылымына және Ресейге тиесілі емес кемелерге шабуыл жасамауға келіскен. Алайда бұл шарт украиналық санкциялар тізіміне енбеген әрі Ресей мұнайын немесе өзге де ресейлік жүктерді тасымалдамайтын кемелерге қатысты қолданылады.
«Біз америкалық серіктестеріміздің пікіріне өте мұқият қараймыз», – деген жоғары лауазымды украиналық шенеунік.
Оның сөзінше, АҚШ-тың өтінішінен кейін тиісті механизмдер әзірленген. Сонымен қатар КҚК мәселесі АҚШ пен Қазақстан үкіметтерімен жүргізілген келіссөздердің тұрақты тақырыптарының бірі болған.
Patriot жүйелері келіссөздің өзегіне айналды
FT дереккөзі Украинаның Ақ үйдің өтінішіне келісуіне Patriot әуе қорғаныс жүйелеріне арналған зымырандарды өндіруге лицензия алу мүддесі себеп болғанын айтады. Сондай-ақ Киев қыс мезгіліне дейін бірнеше жүздеген Patriot зымыранын сатып алуға үміттенеді. Украина тарапы Ресейдің қыс кезінде энергетикалық және өзге де маңызды инфрақұрылымдарға әуе шабуылдарын күшейтуі мүмкін деп есептейді.
Зеленскийдің кеңсесі 31 шілдедегі әңгімеде Patriot пен әуе қорғанысы жүйелері Украина үшін «ең басты басымдық» болғанын мәлімдеген.
КҚК жұмысына шабуылдар қалай әсер етті?
Financial Times мәліметінше, Украина шабуылдары мен Ресейдің Азов теңізіндегі кеме қатынасына қарсы операциялары бірнеше рет Қазақстан мұнайының Новороссийск арқылы экспортын уақытша тоқтатуға мәжбүрлеген. 17 шілдеде КҚК терминалы маңында мұнай тиеуді күтіп тұрған Exxon компаниясы жалдаған танкер де шабуылға ұшыраған.
Kpler аналитикалық компаниясының деректеріне сәйкес, шілде айында КҚК арқылы тәулігіне орта есеппен 1,3 млн баррель мұнай жөнелтілген. Бұл маусыммен салыстырғанда тәулігіне 300 мың баррельге, ал мамырмен салыстырғанда 600 мың баррельге аз.
Америкалық компаниялардың мүддесі
КҚК жобасы мен Қазақстандағы ірі мұнай кен орындарында америкалық Chevron және ExxonMobil компанияларының үлесі бар. Chevron Қазақстандағы ең ірі Теңіз кен орнының 50 пайызына иелік етеді, ал ExxonMobil үлесі – 25 пайыз.
Шілде айында Chevron компаниясының бас директоры Майк Вирт құбырдың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету үшін АҚШ және басқа елдердің үкіметтерімен бірлесіп жұмыс істеп жатқанын мәлімдеген.
Жалпы жағдай
Украинаның КҚК-ға қатысты әрекеттері Ресейдің энергетикалық инфрақұрылымына қарсы кең ауқымды науқанның бір бөлігі саналады. Осы операциялар барысында Ресейдің мұнай өңдеу қуаттарының елеулі бөлігі мен мұнай экспортын қамтамасыз ететін бірқатар нысандар зақымданған.
