"Oralmandar, sender oilanbaisyńdar..."

"Oralmandar, sender oilanbaisyńdar..."
Almatynyń irgesindegi Eńbekshiqazaq aýdanynda bir týysqan aǵamyz turýshy edi. Ózi bazardan mal satyp alyp, ony bailap ústeme baǵamen qaita satyp, tirlik jasaityn. Jaqynda álgi aǵamyzdyń úiinde bolyp, biraz áńgimelestik. Janarmai baǵasynyń ósýi, elimizdegi qymbatshylyq jaiynda sóz qozǵadyq. Bir ýaqytta áńgimeniń aýany oralmandarǵa qarai oiysty.

– Osy oralmandardyń eńbekqor ekenin bilemin. Tań atqannan qas qaraiǵansha eńbektenip, bir tynbai eńbek etedi. Biraq kei minezderin túsinbeimin? – dedi aǵamyz.

– Qai minezin aitasyz? Ádebietke qumarlyǵyn aitasyz ba? – dedim.

– Jooǵaa, – dedi aǵam aǵam qabaǵyn kirjitip. – Ádebietke qumarlyǵy bilem ǵoi. Meniń aitpaǵym basqa. Men sekildi malmen ainalysatyn Qytaidan kelgen oralman jigit bar edi. Ótken senbide bárimiz mal bazarǵa bardyq. Sol jigit Kegennen kelgen bir qazaqtardan tóbedei siyrdy arzanǵa, iaǵni, 120 myń teńgege satyp aldy. Jaryqtyqty bir jarym ai bailap satsań 180 myń oilanbai satýǵa bolar edi. Siyrdy jetektep bazardan shyqqanda aldymyzdan bireý shyǵyp, "myna siyryńdy maǵan sat" dep jarmasa ketpesi bar ma? Álgi jerde oralman jigit saýdalasyp taýdai siyrdy 130 myń teńgege satyp jiberdi. Sodan oǵan: "Oralmandar, sender oilanbaisyńdar, 10 myń teńge paidaǵa qyzyǵyp, tóbedei siyrdy satyp jiberdiń" dep ursyp tastadym. Ádette "oralmandardy saýdanyń qyr-syryn jetik meńgergen" dep jer-kókke siǵyzbai maqtaimyz. Keide jańaǵydai aqylǵa simaityn áreketke barady. Álgi siyrdy bir jarym ai bailap satsa, 60 myń teńge paida tabar edi ǵoi, – dedi aǵam.

– Aǵa, menińshe jańaǵy oralman jigitińiz óte durys istegen.

– E, nege? Onyń nesi durys? Aqyldy adam tóbedei siyrydy 10 myń teńge paidaǵa bola sata ma eken? – dep óziniń oiynan ainymaitynyn baiqatty.

– Oilańyzshy, oralman jigit bir saǵattyń ishinde – bazardan shyqpai jatyp 10 myń teńge paida tapty. Menińshe bul saýdany jetik meńgergen adamnyń áreketi emes pe? Jaraidy, siz oilaǵandai álgi jigit siyrdy úiine ákelip bir jarym ai jemdep satsyn delik. Osy ýaqytta taýdai siyryńyz qansha jem-shóp jeidi? Ýaqytyńyzdy bólip, kútip, qaraýyńyz kerek. Bul úshin qanshama ýaqyt ketedi. Al ýaqyt degenińiz qazirgi zamanda – aqsha. Álgi jigitińiz osynyń bárin esepke alyp, siyrdy satqanyn bilesiz be?

– Qoishy, – dedi aqyl-oiy Keńes zamanynda qalyptasqan aǵamyz, – sondai siyrdy 10 myń teńge bola kóziń qiyp, qalai satasyń. Men bolsam bailap, bir jarym aidan keiin biraq satar edim, – dedi tóbedei siyrdyń kelisti beinesi sanasynda saqtalyp qalǵan aǵam.

Sizder qalai oilaisyz? Menińshe, oralman jigit durys istegen. Ainaldyrǵan bir saǵattyń ishinde 10 myń teńge paida tapty. Ári ol jigittiń bazardan taǵy da arzan baǵada taýdai siyrdy jetektep qaitqany anyq. Saýdanyń filosofiiasynan góri tóbedei siyrdy bir jarym ai bailap, ony taýdai bolǵanyn kórý mańyzdy emes qoi.

Nurlan Jumahan, jýrnalist 

 

 

https://dalanews.kz/27923