Sói degen jýrnalist Ibrash Núsipbaev: «Smaǵulov pen onyń sybailastary Qazaqstandy áldeqashan sanattan shyqqan, eski-qusqy kóliktiń kúresinine ainaldyryp jiberdi», – deidi.
Otandyq avtokólik naryǵyndaǵy básekelestikti besiginde tunshyqtarǵan Smaǵulov alys-jaqyn shetelden jańa kólik kirgizýge jany qas. Sebebi «jan baǵyp» otyrǵan biznesin joǵaltqysy kelmeidi.
«Astana Motors» aldaǵy jyly Hiýndai kóligin qurastyratyn iri zaýyt ashamyz dep alaqailady. «Alǵashqy satyda zaýyt jylyna 30 myń kólik quraidy. 2023 jyly 45 myń kólik quraityn qarqynǵa jetpek. Jańa zaýyt júzdegen adamdy jumysqa alyp, áleýmettik ahýaldy túzeýge atsalysady» degen aqparatty kózim shalyp qaldy.
Kúleiin be, jylaiyn ba? Myna jańalyqty oqyp, bizdegi biznes pen bilik ókilderinde taýyqtyń miyndai mi joqtyǵyna kezekti ret kóziń jetedi», – deidi áriptesimiz.
Jýrnalistiń pikirinshe bilik jáne bilikpen aýyz jalasqan biznes ókilderi kózboiashylyqty ǵana jete meńgergen. «Astana Motorstyń» jumyssyzdyq kórsetkishin azaitýdaǵy úlesi teńizge tamǵan tamshydai ǵana. Kompaniia memleketke masyl, óz kúnin ózi kóretin jaǵdaiǵa jetken joq, jetpeidi de.
«Turaqty kólik óndirisin jolǵa qoiýǵa úshin álgindei qurama zaýyttarda kem degende 4 myń adam ter tógý kerek. Júz qaraly adam otandyq kólik naryǵynyń tasyn órge domalata almaidy.
Zaýyt ózin-ózi aqtaý úshin jylyna 200 myń kólik quraityn mejege jetýi tiis. 45 myń kólik qurastyryp, sonyń nátijesinde asta-tók tabysqa kenelý úshin naryqtaǵy ózińmen úzeńgi qaǵystyrǵy keletin konkýrentińniń kózin qurtýǵa tiissiń.
Onyń eń ońtaily amaly – kedendik baj salyǵy jáne jalpy salyq aspandatyp jiberý. Qazaqstan bul tájiribeni baiaǵydan qoldanyp keledi», – deidi áriptesimiz.
Ibrash Núsipbaevtyń atap ótkenindei Qazaqstanǵa syrttan keletin kóliktiń ár talynan birneshe myń eýro salyq alynady. Ýtil salyǵynyń ózi tóbe shashyńdy tik turǵyzady. Soǵan qaramai elde osy kúnge deiin ýtilzatsiia jasaityn birde-bir zaýyt soǵylǵan joq. Súiegin súiretken, eski-qusqy kóliktiń birde-biri temir-tersekke ketpegen.
«Biliktiń mańaiyndaǵy biznesmender avtokólik naryǵyn menshiktep alǵan. Olardyń qaltasyna milliondar quiylyp jatyr. Munyń sońyna túsip, suraý salar jan joq.
Máselen Eýropada ýtil salyǵynyń quny orta eseppen 90-100 eýro. Germaniiada mundai salyq túri atymen joq. Syrttan keler kólikke salynatyn salyq kólemi sumdyq endi, sonyń kesirinen AQSh pen Batysta ári ketse 10-12 myń dollarǵa shyǵjańa kólikter Qazaqstanda eki ese qymbat turady.
Qazaqstandy AQSh-pen salystyrýdyń ózi qisynsyz. Turǵyndardyń tabysy amerikalyqtardan ondaǵan ese tómen», – deidi qynjylǵan áriptesimiz.
Budan keiin qara halyq qaida barady? Jýrnalist pikirinshe jańa kólik alýǵa jaǵdaiy joq, amalsyz tozyǵy shyqqan eski «Mitsýbisiin» taqymdaidy. Bu jaǵynan biz Kýba turǵyndaryna qatty uqsas ekenbiz. Olar da biz sekildi sory qalyń ult, eski-qusqy tizgindep júr.
«Biliktegi birneshe diplomy bar danyshpandar, sizderge aitamyn?! Kólik bazaryna óz aiaǵyńmen baryp, 15-20 jyl burynǵy áldeqashan kúresinde jatýy tiis kólikti minip kórińdershi! Sonda kóreiik sizderdi.
Solardyń baǵasy Eýropada byltyr ǵana shyqqan jańa kólikten ári ketse 1,5-2 myń dollarǵa ǵana arzan. Almatynyń aýasyn tazartqymyz kelse jańa kólik kirgizýge kedergi keltiretin barlyq salyqty alyp tastaý kerek.
Smaǵulov? Bizde kólik óndirisi joq. Kólik qurastyrýda ári ketse 200-300 adam otyr. Bular avtoserviske barsa da, ash qalmaidy», –deidi jýrnalist.
Smaǵulov ne deidi?
Budan buryn Dalanews-ke pikir bildirgen «Astana Motors» jáne Mega saýda ortalyǵynyń qojaiyny Nurlan Smaǵulov karantin kesirinen qyp-qyzyl shyǵynǵa bataryn aitqan.
Karantin kópke sozylsa ortalyqtyń saýdasy bitýi múmkin. Smaǵulovtyń mundai jaǵdaiǵa arnalǵan qosymsha jospary joq syńaily.
“Tótenshe jaǵdai taǵy birazǵa sozylsa osyǵan deiin atqarǵan jumystyń astań-kesteńi shyǵaiyn dep tur.
Qyp-qyzyl shyǵynǵa batyp, jumysshylarǵa jalaqy tólei almaityn jaǵdaiǵa jetemiz. Bankten kredit alýǵa týra keledi-aý osy. Óitpeske amal joq. Qoldan keler qairan joq…” – dep muńyn shaǵypty Meganyń qojaiyny.
Budan bólek saýda ortalyqtyń jumysshylaryna arnalǵan med.betperde, dezinfektsiialyq kerek-jaraqqa jumsalǵan 250 mln teńgeni jáne aityp ótipti.
Sóz aýanyna qaraǵanda Smaǵulov bankten nesie alýǵa asa qulshynyp turmaǵandai. Osy arqyly kredit tóleý oǵan da ońaiǵa soqpasyn meńzegendei kórindi bizge. Bálkim memleketten surar?..
Úkimetke alaqan jaiýǵa kelgende kásipkerdiń azdy-kópti tájiribesi baryn bilemiz.
2014 jyly dál osy Meganyń qurylysyn aiaqtaýǵa memleketten aqsha suraǵan Smaǵulov edi. Memleket kásipkerdiń betin qaitarǵysy kelmei zeinetaqy qorynan 15 mlrd teńge alyp bergen-tin.
Smaǵulov bul týraly bylai dep aqtalǵan:
“Alǵanym ras. Alaida qansha paiyzben aldym? Jyldyǵy 18,5 paiyz. Bul óte joǵary mólsher. Tipti bankterdiń paiyzy budan tómen.
Sodan soń zeinetaqy qorynan aqsha alǵan jalǵyz biz emes. Aqsha ma, aqshany jumys istetý kerek. 15 mlrd-ty alyp zym-ziia joǵalǵan joqpyz. 10 mlrd-yn qaitardyq. Qalǵanyn eki-úsh jyldyń ainalasynda óteimiz”.
Sói degen Smaǵulovtyń joǵary paiyzben berilgen aqshany almai, nelikten bankke barmaǵany áli kúnge túsiniksiz.
Aitpaqshy umytyp baramyz. Kásipkerdiń memleketten alǵan aqshasy bir bul emes.
Sonyń aldynda Meganyń qurylysyna dep Ulttyq qordan 36 mlrd teńge (3 paiyzben) qaryz alǵan. Smaǵulovtyń buǵan da kóńili tolmaǵan
– Qaryz alǵannan keiin devalvatsiiaǵa uryndyq. Aqshamyz sý bop qaldy. Qurylys kompaniiasymen jumysty dollarda júrgizemiz dep sóz bailasqanbyz. Alǵan aqshamyz kópke jetpei taýsyldy. Amalsyz zeinetaqy qorynan qaryz suradyq… – deidi kásipker.
Smaǵulov memleketten alǵan 36 mlrd-ty 16 jylda qaitarýy tiis. Kásipker qaryzdy 7 jyldyń ishinde qaitaryp berýge ýáde etken.
2012 jyly Daǵdarystan keiin qalpyna keltirý baǵdarlamasy qabyldanyp, bul boiynsha taǵy da sol Mega memleketten 3,1 mlrd teńge sýbsidiia alǵan.
Sol tusta Dalanews-ke suhbat bergen depýtat Sabilianov Úkimetten Megany sýbsidiialaýdy toqtatýdy talap etken. Smaǵulov depýtatqa ún qatyp, saýda ortalyǵynyń jumysyna kir jýytpaǵan edi.
Ulttyq qordan alǵan qaryzdy 7 jylda qaitarýǵa ýáde bergen Smaǵulovtyń josparyn Toqaev jariialaǵan tótenshe jaǵdai kúl-talqan qylǵan túri bar. Sózine qaraǵanda kásipker osydan 4-5 jyl burynǵy áýenine qaita basyp, qaryzdy bankten emes, memleketten suraityn syńaily…
Ázirlegen Dýman BYQAI
