Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimetinshe, nesıesi 90 kúnnen astam merzimge keshiktirilgen azamattar sany 1,6 mıllıonnan asyp ketken. Bul - máseleniń qanshalyqty ózekti ekenin kórsetedi. Ásirese tabysynan aıyrylǵanda, densaýlyǵy syr bergende nemese turaqty jumysy bolmaǵan kezde kóptegen adam nesıesin tóleýge qınalyp jatady.
Mundaı jaǵdaıda ne isteý kerek? Qaryz júktemesin qalaı jeńildetýge bolady? Osy suraqtarǵa Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Aıgerim İlıasova jaýap berdi.
"Eń aldymen bankke nemese mıkroqarjy uıymyna júginip, nesıeni qaıta qurylymdaý týraly jazbasha ótinish berý qajet. Bul – qoldanystaǵy nesıeniń sharttaryn ózgertý rásimi.
Ótinishte qandaı jeńildik surap otyrǵanyńyzdy naqty kórsetý mańyzdy. Bul birneshe aıǵa tólemdi shegerý, aı saıynǵy tólemdi azaıtý nemese paıyzdyq mólsherlemeni tómendetý bolýy múmkin.
Sondaı-aq ýaqytsha qarjylaı qıyndyqtardy rastaıtyn qujattardy qosa tirkeý qajet. Mysaly, jumysynan aıyrylý, tabystyń azaıýy nemese aýyryp qalý. Bank ótinishti belgilengen merzimde qaraýǵa, yqtımal nusqalardy usynýǵa jáne negizdelgen jaýap berýge mindetti", – deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, mundaı sheshimderdiń saldaryn da eskergen jón.
"Aı saıynǵy tólemdi azaıtý, ádette, nesıeniń merzimin uzartý arqyly júzege asady, bul jalpy artyq tólemniń ósýine ákeledi. Al tólemdi shegergen kezde bank syıaqy esepteýdi jalǵastyra beredi, bul da qaryzdyń jalpy qunyn arttyrady.
Soǵan qaramastan, qaıta qurylymdaý ýaqytsha júktemeni jeńildetip, merzimdi ótkizip almaýǵa múmkindik beredi. Bul rette jańa sharttardy muqıat tekserip, mólsherlemeniń ózgermegenine jáne qaıta qurylymdaý úshin qosymsha komısıalardyń joq ekenine kóz jetkizý qajet", – dep túsindirdi ol.
Balama retinde qaıta qarjylandyrýdy da qarastyrýǵa bolady, ıaǵnı qoldanystaǵy nesıelerdi óteý úshin tıimdi sharttarmen jańa nesıe rásimdeý.
"Bul birneshe nesıeni bir nesıege biriktirýge múmkindik beredi. Alaıda tek ataýly mólsherlemege emes, jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesine (JTSM) nazar aýdarý kerek. Óıtkeni ol barlyq komısıa men tólemderdi eskere otyryp, nesıeniń naqty qunyn kórsetedi.
Sondaı-aq qoldanystaǵy nesıelerdi merziminen buryn ótegeni úshin aıyppul bar-joǵyn aldyn ala anyqtap alý qajet", – deıdi sarapshy.
Sarapshy tólem tártibiniń mańyzyn da atap ótti. Onyń aıtýynsha, keshiktirýdiń bolmaýy qaıta qurylymdaý nemese qaıta qarjylandyrý kezinde tıimdi sharttar alýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan turaqty kezeńde nesıeni ýaqytyly tólep otyrǵan jón.
"Sonymen qatar qarjylaı qaýipsizdik jastyǵy qıyn kezeńderden ótýge kómektesedi. Jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda resmı túrde jumyssyz retinde tirkelip, járdemaqy alý múmkindigin qarastyrǵan durys.
Eń bastysy – turaqty tabys kózinen aıyrylǵan kezde máseleni elemeı qoımaı, der kezinde bankke júginip, sheshim izdeý", – dep túıindedi Aıgerim İlıasova.
