Munai – arzan, benzin – qymbat
Túiitkildi másele kólik pen janarmaiǵa qatysty bolyp otyr. AQSh pen Batys elderiniń Reseige jasaǵan ekonomikalyq shekteýlerinen keiin rýbl erkin ainalymǵa jiberildi. Budan soń qolynda azyn-aýlyq qarjysy bar qazaqtar Reseimen shekaralas aimaqtaryndaǵy kólikterdi shetinen satyp ala bastady. O basta Kedendik odaq sheńberinde kórshilerimiz ózderiniń avtoóndirisin damytýǵa basa nazar aýdaryp, Qazaqstan naryǵyna óz kólikterin tyqpalady. Al bul joly Qazaqstan Úkimeti otandyq qurastyrýshylardyń múddesin qorǵap, Reseiden keletin kólikterge birqatar shekteýler qoiý tiis. Osylaisha otandyq óndiristiń keń tynystaýyna múmkindik jasalynýy bek múmkin.
Ekinshi másele janarmaiǵa qatysty týyndap otyr. Ótken jyly jalyna qol tigizbei qymbattaǵan benzin baǵasy, Resei men Ýkrainanyń arasyndaǵy saiasi jaǵdailardan keiin birden sabasyna tústi. Búginde munai baǵasy kúnnen-kúnge arzandap, janarmaidyń baǵasyna áser etýde. Kezinde elimizde benzin quny óskende sheneýnikter kórshi eldegi baǵanyń joǵary ekenin alǵa tartyp, janarmai baǵasyn arttyrǵany esimizde. Endi QR Energetika ministri Vladimir Shkolnik Májilis depýtattary aldynda Reseiden jetkiziletin arzan benzin Qazaqstandaǵy munai óńdeitin zaýyttardyń jumysyna kesirin tigizetinin alǵa tartýda. Sala basshysy: «Qazir bizde eki másele bar. Eger Reseiden arzan benzin Qazaqstanǵa aǵylsa – bul bir jaǵynan tiimdi. Osy jaǵdai bolyp ta jatyr. Biz AI-92 markaly benzinge shekti baǵany litrine 109 teńgege belgiledik. Al keibir mai quiý beketterinde baǵa budan da tómen. Alaida, bul arzan benzin bizdiń zaýyttarymyzdy toqtatyp, jumys oryndaryn jaýyp tastaýy yqtimal», – dedi ministr V.Shkolnik. Ministrdiń paiymdaýynsha, búgingi kúni Reseiden Qazaqstanǵa kelip jatqan AI-92 markaly benzin shamamen 30 paiyzdy qurap otyr. Sondai-aq, Qazaqstandaǵy janar-jaǵarmai qoimalarynda dizel otyn 350 myń tonna jáne AI-92 markaly benzin 250 myń tonnaǵa jinaqtalypty. Jazǵy kezeńge qor jinaý jaǵdailary da kezdesedi.
Qalai desek te, janarmaidyń arzandaýy qarapaiym halyqtyń oń jambasyna kelip turǵany sózsiz. Al benzin baǵasynyń bulaisha tómendeýi munaimen ainalysatyn alpaýyttardyń sheke-basyn tyrystyryp turǵany daýsyz. Shamasy, olar Qazaqstan ekonomikalyq odaqqa múshe bolǵannan keiin munaidy qalaýymyzsha óńdep, ishki naryqqa qajet dep tapqan baǵamyzǵa sata beremiz dep oilaǵan bolýy kerek. Ekonomikalyq yntymaqtastyq keńeie túsken saiyp, alpaýyttar úshin mundai múmkindik taryla bastaityny anyq. Reseidiń munai kompaniialarymen básekege túsý úshin munai óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtyp, benzin men dizel otynynan basqa otyn óndirýge kúsh salýdyń mańyzy zor. Enegetika ministri V.Shkolniktiń «janarmai baǵasynyń quldyraýy aldaǵy ýaqytta kúrdeli jóndeýden ótip jatqan zaýyttardyń jumysyna kesirin tigizedi», – dep shyr-pyr bolǵanynan, bizdiń alpaýyttar munai-himiia salasyn diversifikatsiialaýdy oiǵa almaǵanyn ańǵaramyz. Sondyqtan munai-himiia salasyn damytýǵa investitsiia tartýdyń mańyzy zor.
N. ÁÝBÁKIR.
