Qazaqstanda memlekettik til mártebesi zańmen bekitilgenimen, ony kúndelikti ómirde qoldaný máselesi áli de talas týdyryp keledi. Sońǵy ýaqytta Magnum sýpermarketter jelisindegi kýrerdiń klientten qazaqsha sóileýdi surap, artynan jumystan shyǵarylǵany qoǵamda úlken rezonans týǵyzdy. Áleýmettik jelilerde boikot pen qoldaý parallel júrip jatqan tusta, jýrnalister men zańgerler bul jaǵdaidyń quqyqtyq jáne moraldyq qyrlaryn talqylady.
Bul oqiǵa - eldegi til saiasaty men biznes etikasynyń toǵysqan tusyn aiqyn kórsetip bergendei. Dalanews.kz tilshisi oqiǵanyń qalai bastalǵanyna sholý jasap, zańger pikirin bildi.
Oqiǵa neden bastaldy?
Áleýmettik jelilerde Magnum sýpermarketter jelisiniń kýreriniń jumystan shyǵarylýy qoǵamda úlken talqyǵa tústi. Bul jaǵdai kýrerdiń klientten qazaq tilinde sóileýin suraýynan keiin bolǵan.
Klient Asylhan esimdi azamattyń aitýynsha, ol Magnum-nan azyq-túlikke tapsyrys bergen kezde, kýrer odan qazaqsha sóileýdi talap etken. Keiin bul oqiǵa áleýmettik jelide jariialanyp, nátijesinde kýrer jumystan qýylǵan.
Magnum kompaniiasy ne deidi?
Magnum kompaniiasy bul jaǵdaiǵa qatysty resmi málimdeme jasap, kýrerdiń jumystan shyǵarylýy tek til máselesine bailanysty emes ekenin aitty. Olardyń málimetinshe, kýrer klienttermen birneshe ret dóreki sóilesken.
Kompaniia barlyq tutynýshylarǵa birdei qurmetpen qaraitynyn jáne qyzmet kórsetý mádenietin joǵary baǵalaitynyn jetkizdi.
Qoǵamdyq reaktsiia jáne boikot jariialaý
Bul jaǵdai qoǵamda úlken narazylyq týdyrdy. Kóptegen qazaqstandyqtar Magnum jelisine boikot jariialaitynyn málimdedi. Áleýmettik jeli qoldanýshylary kompaniianyń áreketin synǵa alyp, memlekettik tilge degen qurmettiń tómendigin atap ótti.
Serik Ábikenuly: “Magným Konstitýtsiiany burmalap otyr”
Belgili jýrnalist, media menedjer, jazýshy Serik Ábikenulynyń aitýynsha, Magnum Konstitýtsiia mátinin óz yńǵaiyna beiimdep alǵan.
“Konstitýtsiianyń 7-bap 2-tarmaǵynda “Memlekettik uiymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmi túrde qazaq tilimen teń qoldanylady”- delingen. Soǵan magnýmdyqtar “jáne uiymdarda” degen jalǵan tirkes qosyp alypty. Iaǵni eshbir saýda dúkenine bizdiń Zań oryssha saýda jasaýǵa ruqsat bermeidi. Ony qoldanýǵa basqa aktiler ruqsat etedi. «Magným» parlament, ministrlik, ákimdik emesi anyq”, - deidi jýrnalist.
“Magným senderdi mensinbeidi” - Bekbolat Qarjannyń jazbasy
Áleýmettik jelide qyzý talqylanǵan jazbalardyń biri - Bekbolat Qarjannyń posty. Ol Magnum-nyń áreketin ashyq synap, onyń artynda turǵan adamdarǵa da toqtaldy.
"QR Konstitýtsiiasynyń 7-babynyń 2-tarmaǵynda bylai dep kórsetken:
-Memlekettik uiymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmi túrde qazaq tilimen teń qoldanylady-dep kórsetken. Al, Magnýmnyń bir pysyqai qyzmetshisi osy bapty ózinshe ózgertip, Konstitýtsiiadaǵy memlekettik uiymdarda degendi ózderinshe "kásipkerlik uiymdarda" dep ózgertip, senderdi loh qylý bizge ne turady degendei, qasaqana jasap otyr. Bular Konstitýtsiiany da ózgerte alady eken ǵoi. Dinara degen attan sadaǵa ket! Mangýmnyń Dinara degen qyzmetkeri de reseitildi bir it bolýy múmkin. Ol endi belgili ǵoi", deidi ol.
Bekbolat Qarjannyń paiymynsha, Qazaqstan táýelsizdik alǵaly beri 300-500 milliard dollar qarajat syrtqa ketken. Ol muny ulttyq qundylyqtarǵa qurmetsizdikpen bailanystyrady.
“Memlekettik tildi qurmettemeitin eldi Magnum sekildi kompaniialardyń da mensinbeýi zańdylyq”, - deidi ol.
Zańger ne deidi?
Zańger Aigúl Oqasova Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna sáikes, qazaq tili - memlekettik til ekenin atap ótti. Alaida eńbek qatynastary salasynda qyzmetkerlerdiń quqyqtary men mindetteri eńbek sharttary men ishki tártip erejelerinde aiqyndalady.
“Qyzmetkerdiń klientten belgili bir tilde sóileýdi talap etýi onyń laýazymdyq mindetterine kirmese jáne bul áreket klienttiń quqyqtaryn shektese, jumys berýshi tártiptik jaza qoldanýǵa quqyly”, - deidi zańger.
Qandai jaǵdaida jumystan shyǵarýǵa bolady?
Aigúl Oqasova Eńbek kodeksine sáikes, jumystan shyǵarýdyń birneshe zańdy negizi bar ekenin túsindirdi:
1.Eńbek mindetterin óreskel buzý - klientpen dóreki sóilesý, kompaniianyń bedeline nuqsan keltirý.
2.Ishki tártip erejelerin buzý - birneshe ret nemese óreskel tártip buzǵan jaǵdaida.
3.Senimsizdik bildirý - jumys berýshiniń senimi joǵalǵan jaǵdaida, ásirese ziian keltirse.
“Memlekettik tildi qurmetteý mańyzdy, biraq qyzmet kórsetý salasynda klientpen qarym-qatynas kezinde til máselesin kóterý árqashan qyzmetkerdiń mindetine sai kele bermeýi múmkin”, - dep qorytyndylady ol.
Sońǵy aqparattarǵa qaraǵanda, qazaq tilinde sóileýdi suraǵany úshin jumystan qýylǵan Magnum eks-qyzmetkeri qazirgi tańda jalaqysy áldeqaida joǵary jumysqa ornalasqan.
“Neshe ese kóp jalaqy! Ómir degen sol - bir esik jabylsa, ekinshisi ashylady. Eshqashan moiymaý kerek”, - dep jazdy jýrnalist Dastan Qastai.
