قازاقستاندا مەملەكەتتٸك تٸل مەرتەبەسٸ زاڭمەن بەكٸتٸلگەنٸمەن, ونى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قولدانۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە تالاس تۋدىرىپ كەلەدٸ. سوڭعى ۋاقىتتا Magnum سۋپەرماركەتتەر جەلٸسٸندەگٸ كۋرەردٸڭ كليەنتتەن قازاقشا سٶيلەۋدٸ سۇراپ, ارتىنان جۇمىستان شىعارىلعانى قوعامدا ٷلكەن رەزونانس تۋعىزدى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە بويكوت پەن قولداۋ پاراللەل جٷرٸپ جاتقان تۇستا, جۋرناليستەر مەن زاڭگەرلەر بۇل جاعدايدىڭ قۇقىقتىق جەنە مورالدىق قىرلارىن تالقىلادى.
بۇل وقيعا - ەلدەگٸ تٸل ساياساتى مەن بيزنەس ەتيكاسىنىڭ توعىسقان تۇسىن ايقىن كٶرسەتٸپ بەرگەندەي. Dalanews.kz تٸلشٸسٸ وقيعانىڭ قالاي باستالعانىنا شولۋ جاساپ, زاڭگەر پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
وقيعا نەدەن باستالدى?
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە Magnum سۋپەرماركەتتەر جەلٸسٸنٸڭ كۋرەرٸنٸڭ جۇمىستان شىعارىلۋى قوعامدا ٷلكەن تالقىعا تٷستٸ. بۇل جاعداي كۋرەردٸڭ كليەنتتەن قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋٸن سۇراۋىنان كەيٸن بولعان.
كليەنت اسىلحان ەسٸمدٸ ازاماتتىڭ ايتۋىنشا, ول Magnum-نان ازىق-تٷلٸككە تاپسىرىس بەرگەن كەزدە, كۋرەر ودان قازاقشا سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتكەن. كەيٸن بۇل وقيعا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جارييالانىپ, نەتيجەسٸندە كۋرەر جۇمىستان قۋىلعان.
Magnum كومپانيياسى نە دەيدٸ?
Magnum كومپانيياسى بۇل جاعدايعا قاتىستى رەسمي مەلٸمدەمە جاساپ, كۋرەردٸڭ جۇمىستان شىعارىلۋى تەك تٸل مەسەلەسٸنە بايلانىستى ەمەس ەكەنٸن ايتتى. ولاردىڭ مەلٸمەتٸنشە, كۋرەر كليەنتتەرمەن بٸرنەشە رەت دٶرەكٸ سٶيلەسكەن.
كومپانييا بارلىق تۇتىنۋشىلارعا بٸردەي قۇرمەتپەن قارايتىنىن جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ مەدەنيەتٸن جوعارى باعالايتىنىن جەتكٸزدٸ.
قوعامدىق رەاكتسييا جەنە بويكوت جارييالاۋ
بۇل جاعداي قوعامدا ٷلكەن نارازىلىق تۋدىردى. كٶپتەگەن قازاقستاندىقتار Magnum جەلٸسٸنە بويكوت جارييالايتىنىن مەلٸمدەدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارى كومپانييانىڭ ەرەكەتٸن سىنعا الىپ, مەملەكەتتٸك تٸلگە دەگەن قۇرمەتتٸڭ تٶمەندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
سەرٸك ەبٸكەنۇلى: “ماگنۋم كونستيتۋتسييانى بۇرمالاپ وتىر”
بەلگٸلٸ جۋرناليست, مەديا مەنەدجەر, جازۋشى سەرٸك ەبٸكەنۇلىنىڭ ايتۋىنشا, Magnum كونستيتۋتسييا مەتٸنٸن ٶز ىڭعايىنا بەيٸمدەپ العان.
“كونستيتۋتسييانىڭ 7-باپ 2-تارماعىندا “مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تٸلٸ رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى”- دەلٸنگەن. سوعان ماگنۋمدىقتار “جەنە ۇيىمداردا” دەگەن جالعان تٸركەس قوسىپ الىپتى. ياعني ەشبٸر ساۋدا دٷكەنٸنە بٸزدٸڭ زاڭ ورىسشا ساۋدا جاساۋعا رۇقسات بەرمەيدٸ. ونى قولدانۋعا باسقا اكتٸلەر رۇقسات ەتەدٸ. «ماگنۋم» پارلامەنت, مينيسترلٸك, ەكٸمدٸك ەمەسٸ انىق”, - دەيدٸ جۋرناليست.
“ماگنۋم سەندەردٸ مەنسٸنبەيدٸ” - بەكبولات قارجاننىڭ جازباسى
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قىزۋ تالقىلانعان جازبالاردىڭ بٸرٸ - بەكبولات قارجاننىڭ پوستى. ول Magnum-نىڭ ەرەكەتٸن اشىق سىناپ, ونىڭ ارتىندا تۇرعان ادامدارعا دا توقتالدى.
"قر كونستيتۋتسيياسىنىڭ 7-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بىلاي دەپ كٶرسەتكەن:
-مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تٸلٸ رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى-دەپ كٶرسەتكەن. ال, ماگنۋمنىڭ بٸر پىسىقاي قىزمەتشٸسٸ وسى باپتى ٶزٸنشە ٶزگەرتٸپ, كونستيتۋتسيياداعى مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا دەگەندٸ ٶزدەرٸنشە "كەسٸپكەرلٸك ۇيىمداردا" دەپ ٶزگەرتٸپ, سەندەردٸ لوح قىلۋ بٸزگە نە تۇرادى دەگەندەي, قاساقانا جاساپ وتىر. بۇلار كونستيتۋتسييانى دا ٶزگەرتە الادى ەكەن عوي. دينارا دەگەن اتتان ساداعا كەت! مانگۋمنىڭ دينارا دەگەن قىزمەتكەرٸ دە رەسەيتٸلدٸ بٸر يت بولۋى مٷمكٸن. ول ەندٸ بەلگٸلٸ عوي", دەيدٸ ول.
بەكبولات قارجاننىڭ پايىمىنشا, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العالى بەرٸ 300-500 ميلليارد دوللار قاراجات سىرتقا كەتكەن. ول مۇنى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا قۇرمەتسٸزدٸكپەن بايلانىستىرادى.
“مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قۇرمەتتەمەيتٸن ەلدٸ Magnum سەكٸلدٸ كومپانييالاردىڭ دا مەنسٸنبەۋٸ زاڭدىلىق”, - دەيدٸ ول.
زاڭگەر نە دەيدٸ?
زاڭگەر ايگٷل وقاسوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس, قازاق تٸلٸ - مەملەكەتتٸك تٸل ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. الايدا ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىندا قىزمەتكەرلەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ ەڭبەك شارتتارى مەن ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەلەرٸندە ايقىندالادى.
“قىزمەتكەردٸڭ كليەنتتەن بەلگٸلٸ بٸر تٸلدە سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتۋٸ ونىڭ لاۋازىمدىق مٸندەتتەرٸنە كٸرمەسە جەنە بۇل ەرەكەت كليەنتتٸڭ قۇقىقتارىن شەكتەسە, جۇمىس بەرۋشٸ تەرتٸپتٸك جازا قولدانۋعا قۇقىلى”, - دەيدٸ زاڭگەر.
قانداي جاعدايدا جۇمىستان شىعارۋعا بولادى?
ايگٷل وقاسوۆا ەڭبەك كودەكسٸنە سەيكەس, جۇمىستان شىعارۋدىڭ بٸرنەشە زاڭدى نەگٸزٸ بار ەكەنٸن تٷسٸندٸردٸ:
1.ەڭبەك مٸندەتتەرٸن ٶرەسكەل بۇزۋ - كليەنتپەن دٶرەكٸ سٶيلەسۋ, كومپانييانىڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرۋ.
2.ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەلەرٸن بۇزۋ - بٸرنەشە رەت نەمەسە ٶرەسكەل تەرتٸپ بۇزعان جاعدايدا.
3.سەنٸمسٸزدٸك بٸلدٸرۋ - جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ سەنٸمٸ جوعالعان جاعدايدا, ەسٸرەسە زييان كەلتٸرسە.
“مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قۇرمەتتەۋ ماڭىزدى, بٸراق قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا كليەنتپەن قارىم-قاتىناس كەزٸندە تٸل مەسەلەسٸن كٶتەرۋ ەرقاشان قىزمەتكەردٸڭ مٸندەتٸنە ساي كەلە بەرمەۋٸ مٷمكٸن”, - دەپ قورىتىندىلادى ول.
سوڭعى اقپاراتتارعا قاراعاندا, قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋدٸ سۇراعانى ٷشٸن جۇمىستان قۋىلعان Magnum ەكس-قىزمەتكەرٸ قازٸرگٸ تاڭدا جالاقىسى ەلدەقايدا جوعارى جۇمىسقا ورنالاسقان.
“نەشە ەسە كٶپ جالاقى! ٶمٸر دەگەن سول - بٸر ەسٸك جابىلسا, ەكٸنشٸسٸ اشىلادى. ەشقاشان مويىماۋ كەرەك”, - دەپ جازدى جۋرناليست داستان قاستاي.
