Qazaqstannyń kómir óndirý salasynda keiingi úsh jylda 37 milliard teńgeden astam somaǵa zańbuzýshylyq tirkelgen. Bul týraly Premer-ministr Oljas Bektenov Májilis depýtattarynyń resmi saýalyna jaýap bere otyryp málimdedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Úkimet basshysynyń aitýynsha, Qarjy ministrligi bekitilgen tártipke sai kómir óndirýshi nedropaidalanýshylarǵa salyqtyq baqylaý júrgizip keledi. Nátijesinde transferttik baǵa qalyptastyrý men salyqtyq tekserister aiasynda birqatar zańbuzýshylyq anyqtalyp, zalal somasy 37 mlrd teńgege jýyqtaǵan.
“Halyqtyń jáne kommýnaldyq-turmystyq sektordyń kómirge degen suranysyn qamtamasyz etý maqsatynda otyn satý taýarlyq birjalar arqyly júzege asyrylady. Bul deldaldardyń beibereket qatysýyna tosqaýyl qoiyp, kómirdiń qaita satylýyn shekteidi jáne baǵa manipýliatsiiasyn anyqtaý deńgeiin arttyrady”, — dedi premer-ministr.
Onyń sózinshe, 2024 jylǵy 30 jeltoqsanda Memleket basshysy "Birjalyq saýda jáne kásipkerlik máseleleri boiynsha QR keibir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zańǵa qol qoiǵan. Bul qujat taýarlyq birjalar salasyndaǵy memlekettik baqylaýdy kúsheitýdi kózdeidi.
Endi baqylaý sýbektileriniń qataryna tek birjalardyń ózi ǵana emes, sonymen qatar kliringtik uiymdar men birjalyq brokerler de enedi. Al monopoliiaǵa qarsy organ birja qyzmetin ýaqytsha toqtatý nemese litsenziiasynan aiyrý quqyǵyna ie bolady, eger olar zań buzsa nemese kiristerdi zańdastyrýǵa (aqsha jylystatýǵa) jol berse.
Sonymen qatar Bektenov 2025 jylǵy naýryzda Saýda jáne integratsiia ministrligi áleýmettik mańyzy bar birjalyq taýarlar tizimin bekitkenin, al Úkimet 25 sáýirde №273 qaýlymen osy taýarlarǵa saýda júrgizetin birjalarǵa qoiylatyn talaptardy belgileý týraly qaýly qabyldaǵanyn atap ótti.
“Energetikalyq qaýipsizdikke tikelei yqpal etetin bul resýrstar tek tiisti talaptarǵa sai tanylǵan birjalar arqyly saýdalanady. Bul baǵyttaǵy konkýrstyq irikteý barysynda birjalardyń tehnologiialyq daiyndyǵy, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý deńgeii men aqparattyq júieniń manipýliatsiialarǵa tózimdiligi basty nazarda bolady”, — dedi premer.
Ol sondai-aq kómirdi tikelei halyqqa satýdyń úlesi 2023 jyldyń naýryzynda 10%-dan 50%-ǵa deiin arttyrylǵanyn eske saldy. Bul kómirdiń halyqqa deldalsyz jetýine yqpal etken.
2023 jylǵy jeltoqsanda MTI arnaiy buiryq shyǵaryp, kómirdi óńirlik negizde ótkizý mehanizmin engizgen. Iaǵni, ár aimaqta kómirdi tek sol óńirde tirkelgen operatorlar ǵana satyp ala alady. Bul tásil kómir tapshylyǵy men baǵa kelisimderin boldyrmaýǵa kómektesip, jylytý maýsymynyń turaqty ótýin qamtamasyz etken.
Sóz sońynda Bektenov óńirlik kómir operatorlarynyń mártebesin naqtylaý arqyly jemqorlyq táýekelderin azaitýǵa kóńil bólinip otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aitýynsha, operator retinde tanylý úshin temirjol tuiyǵy, tehnikalyq infraqurylym bolýy shart jáne jergilikti atqarýshy organ usynǵan aqparat negizinde akkreditatsiiadan ótýi tiis.
“Jol kartasynda bul talaptardy naqtylaýǵa arnalǵan ózgerister de kózdelip otyr”, — dep túiindedi premer-ministr.
Kómir naryǵyn ashyq ári ádiletti etý jolynda Úkimet keshendi sharalardy qolǵa alǵanymen, zańbuzýshylyqtar áli de joiylǵan joq. Bul saladaǵy reforma jalǵasýda.
