Jetisýdyń «Dostyq úii» «Vainah» sheshen-ingýsh mádeni birlestiginiń sharasy ótti
Qazaqstan Halqy Assambleiasy qurylǵan kúnnen beri Almaty oblysynda Qazaqstan Halqy Assambleiasy qurylyp, jumys atqaryp keledi. Jalpy oblystaǵy alǵashqy etnomádeni ortalyqtar ótken ǵasyrdyń 80-90 jyldarda qurylyp, elimizde Assambleianyń protatipi bolǵan alǵashqy Jetisý Halyqtarynyń assosatsiiasy atty birlestik uiymdastyrylǵan. Oblystyq Assambleia qurylǵannan keiin óńirdegi barlyq etnomádeni ortalyqtar Assambleianyń quramdas bóligi bolyp engen.
Qazirgi tańda Almaty oblysyndaǵy etnomádeni birlestikterdiń sany 70-ten asqan. Olardyń 23-i oblystyq, qalǵany aýdan jáne qalalyq deńgeide qyzmet atqarady. Mundaǵy QHA hatshylyǵy oblys ákimdiginiń bólimi bolǵanymen, assambleianyń jumysyn qamtamasyz etý úshin 2008 jyldan beri «Dostyq úii – qoǵamdyq kelisim ortalyǵy» jumys atqaryp keledi.
Búgingi kúnge deiin Assambleianyń barlyq is-sharalary Dostyq úii arqyly júzege asyrylady. Sondyqtan da, etnomádeni ortalyqtardyń bastamalary men is-sharalary ádistemelik keńeste talqylanyp, jyldyq josparǵa engiziledi. Sondai-aq, Assambleia janynda qoǵamdyq kelisim keńesteri jumys isteidi. Ol oblystyń 19 aýdan-qalasyndaǵy eldi mekenderde, óńirdegi iri kásiporyndarda da qurylǵan. Qoǵamdyq kelisim keńesi – kez kelgen túitkildi máseleni taldap, aýyldyq, aýdandyq okrýg nemese qalalyq ákimdigine kómek bere alady.
Keide memlekettik mekemeler tarapynan sheshilmegen jaǵdailarǵa qoǵamdyq negizde taldaý jasap, usynystaryn jetkizýge múmkindikteri bar. Naqtyraq aitsaq, kez kelgen eldi mekenniń sanitarlyq tazalyǵynan bastap, sol qoǵamdaǵy halyq birligi men yntymaǵyn arttyratyn, jastar jáne taǵy basqa máselelerdi osy qoǵamdyq kelisim keńesi arqyly talqylanyp otyrady.
Buǵan qosa, oblystyq Assambleia janynda Analar keńesi jumys atqarady. Keńestiń barlyq aýdan, qalalarda qurylǵan filialdary bar.
Al Almaty oblystyq «Vainah» sheshen-ingýsh qoǵamdyq-mádeni birlestigi 1989 jyly qurylyp, 16 jyl boiy ortalyq jumysyn Qazaqstan Jýrnalister Akademiiasynyń akademigi, Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti syilyǵynyń iegeri, oblystyq Assambleia janyndaǵy jetekshi jýrnalister klýbynyń jetekshisi Atsalim Idigov basqarǵan. Keiinirek etnomádeni birlestik tóraǵasy Vaha Sýrhaev, Rahman Islamov basshylyq etip, búginde ortalyqty Adam Boisaev basqaryp otyr. Onyń aitýynsha, qazirgi tańda bul etnomádeni birlestiktiń atqaryp jatqan is-sharalary óte kóp.
– Bizde jyl basynda qoiylǵan josparlar boiynsha memlekettik merekeler jáne ulttyq meiramdardy qosa alǵanda 30-dan asa sharalar uiymdastyrylyp otyrady. Qoǵamdyq kelisim jaiyn túsindirý maqsatynda shalǵai aýdandar men eldi mekenderdegi sheshen ultynyń ókilderin jinap, úlken jiyn ótkizý aldaǵy josparymyzda bar. Sondai-aq, óńirimizdegi qazaq balalaryn Sheshenstan jerine aparyp, sol jaqtaǵy jastarmen tanystyrý arqyly eki el jastarynyń arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasyn nyǵaitýǵa úles qosqymyz keledi. Sebebi, sheshen ultynyń basynan ótkergen qiyn-qystaý kezeńderde qazaq halqy bir úidiń balasyndai baýyryna basyp, jaqyn tartqan. Barymen bólisip, qiynshylyqty birlikte kótergen. Baýyrmal qazaq ultynyń osynaý bir keńpeiildigin sheshen ulty árqashan esinde saqtap, alǵysyn bildiredi – deidi Adam Boisaev.
Óńirdegi sheshen-ingýsh etnomádeni birlestiginiń negizgi maqsaty – etnosaralyq kelisimdi saqtap, aimaqta turatyn basqa etnikalyq top ókilderimen qoǵamdyq bailanysty jáne mádenietti damytý, Qazaqstan Halqy Assambleiasynyń ideialaryn júzege asyrý bolyp tabylady.
Jyl saiyn «Vainah» birlestigi sheshender men ingýshtardyń deportatsiialaný kúnine arnalǵan qaiyrymdylyq aktsiialaryn uiymdastyrady. Basqarma músheleriniń demeýshilik qoldaýynyń arqasynda dástúrge sáikes 23 aqpanda stalindik repressiialardyń jazyqsyz qurbandaryn eske túsiretin arnaiy kesh te ótkizilip turady.
Etnomádeni ortalyqtyń jastar qanaty mádeniettiń tanymal qazaqstandyq jáne sheshen-ingýsh qairatkerlerine arnalǵan shyǵarmashylyq keshter uiymdastyrý da dástúrge ainalǵan.
2003 jyly Lala Idigovanyń jetekshiligimen taǵy da bir shyǵarmashylyq ujym – oblystyq jáne qalalyq horeografiialyq baiqaýlardyń laýreaty «Daimohk» ansambli qurylsa, quramy jóninen kópetnosty quryltaishylar tobynyń bastamasymen 2006 jyly Taldyqorǵanda sheshen mádenieti men rýhani murasyn qoldaý aiasyndaǵy «Zaman» qory jasaqtaldy. Qordyń mindeti – vainahtardyń tarihyn, mádenieti men tilin túletý, dástúrler men ǵuryptardy, adamgershilik qundylyqtardy nasihattaý. Sondai-aq, qor qyzmetiniń basty baǵyttarynyń biri – barlyq etnos ókilderi arasyndaǵy dostyqty, birlik pen kelisimdi nyǵaitýǵa yqpaldasý bolyp tabylady.
Saltanatty keshte sóz alǵan Almaty oblystyq KHA tóraǵasynyń orynbasary, hatshylyq meńgerýshisi Ǵabit Tursynbai forýmdy uiymdastyrýshylarǵa alǵysyn jetkizdi.
– Birlestik ulttyq dástúrlerdi qaita túletip saqtaýda, sheshen jáne ingýsh halyqtarynyń tarihy men tilin úirenýge baǵyttalǵan mádeni-aǵartýshylyq jumystardy júzege asyrýda zor úles qosyp keledi. Birlestik ókilderi respýblikada azamattyq qoǵam qalyptastyrýdyń ózekti problemalary jónindegi buqaralyq pikirtalastar men dóńgelek ústelderge belsendi túrde qatysyp, basqa da etnomádeni ortalyqtarymen birge «Vainah» QHA uiymdastyrǵan barlyq memlekettik sharalarǵa atsalysady. Sondai-aq, ártúrli keshter men kórmeler, túrli sharalar ótkizýde óte belsendi, – dedi ol óz sózinde.
Osydan soń oblystyq QHA janyndaǵy «Ulaǵat» aqsaqaldar keńesiniń tóraiymy Svetlana Gaitova men «Vainah» sheshen-ingýsh qoǵamdyq-mádeni birlestiginiń tóraǵasy Adam Boisaev sóz alyp, júrekjardy lebizderin bildirdi. Shara sońy merekelik kontsertke ulasty.
Baljan QAIRATQYZY, Almaty oblysy.
