Jetisý oblysy Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń aitýynsha, Kóksý qant zaýyty qyzylsha qabyldaýdy 10 qyrkúiekten, al Aqsý zaýyty 15 qyrkúiekten bastaýdy josparlap otyr.
– Eskeldi, Qaratal, Kóksý, Kerbulaq aýdandary men Taldyqorǵan qalasynyń qyzylsha ósirýshileri ónimderin Kóksý qant zaýytyna tapsyrady. Ol úshin 6 úime salýshy mashina men 3 avtotarazy daiyndaldy.
Al Aqsý, Alakól jáne Sarqan aýdandarynyń qyzylsha ósirýshileri Aqsý qant zaýytyna ótkizedi, onda 5 úime salýshy mashina men 2 avtotarazy daiyn tur.
Egin jinaý naýqanyna 60-tan astam qyzylsha jinaityn kombain men 40 birlik pálek jinaityn tehnika jumyldyrylady.
Sondai-aq, Jambyl oblysynan 5 birlik qyzylsha jinaityn kombain tartylady. Bul rette qyzylsha ósirýshilerge qajetti qoldaý kórsetiledi. Mysaly, biyl ǵana Kóksý qant zaýyty 385 sharýashylyqqa kóktemgi egis jumystary men qant qyzylshasynyń tuqymyna 1 mlrd 459 mln teńge bóldi. Sondai-aq sheteldik selektsiia tuqymdaryn jetkizý jolǵa qoiylǵan. Bul baǵytta Kóksý qant zaýyty 9,5 myń sebý birligi bolatyn sheteldik tuqymdarmen qamtamasyz etti, – dep atap ótti N.Kenenbaev.
Ótken jyldan bastap Kóksý qant zaýyty kólik shyǵyndaryn jol qashyqtyǵyna bailanysty 1-den 3 teńgege deiin ótei bastady. Osylaisha, tonnasyna 1 myńnan 3 myń teńgege deiin shyǵady.
Bul tájiribeni biyldan bastap Aqsý qant zaýyty da engize bastady. Atap ótsek, óńdeýge ótkizilgen qant qyzylshasynyń satyp alý baǵasy tonnasyna 30 myń teńgeden 40 myń teńgege deiin ósti (zaýyt 1 tonnaǵa 15 myń teńgeden qabyldaidy, al jergilikti biýdjetten beriletin sýbsidiia 1 tonnaǵa 15 myń teńgeden 25 myń teńgege deiin ósti).
Ol úshin respýblikalyq biýdjetten qosymsha 2,2 mlrd teńge bólindi. Jalpy sharýashylyqtardyń ishinara shyǵyndaryn óteý maqsatynda memleket tarapynan kórsetiletin qoldaý jyldan jylǵa artyp keledi. Atap aitqanda, osy jyly ósimdik sharýashylyǵy baǵytyna 10,3 mlrd teńge bólindi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 4,6 mlrd teńgege artyq, sonyń ishinde tuqym, mineraldy tyńaitqyshtar men pestitsidterdi sýbsidiialaýǵa da qarjy bólindi.
– Biyl 236 gektarǵa qant qyzylshasyn septik. Qazirdiń ózinde bir gektardan 60-70 tonna alamyz dep aita alamyz. Ol úshin biz barlyq tiisti sharalardy qabyldap, agrotehnologiia talaptaryn saqtadyq. Endi taǵy bir ret sýaramyz. Memleket qoldaýyn ýaqytyly aldyq.
Atap aitqanda, gerbitsidterge, fýngitsidterge, tuqymǵa, dizel otynyna jeńildikpen beriletin sýbsidiia berildi. Kóksý qant zaýytynan avans aldyq. 1 gektarǵa 100 myń teńge esebinde, iaǵni kóktemgi egis jumystaryna 20 mln teńge shamasynda berildi. Óz basym qant qyzylshasy ósirýge turarlyq daqyl dep esepteimin. Ónimdiligi de, baǵasy da jaqsy, degenmen ony náreste sekildi kútip-baptaý kerek.
Egis alqaptaryn birtindep ulǵaitsam degen nietim bar. Máselen, ótken jyly bizdiń kooperativte shamamen 50 getar tátti túbir sebilse, biyl 240 gektarǵa jetti, – degen Kóksý aýdanynyń «Quraqty» óndiristik aýyl sharýashylyǵy kooperativiniń direktory Ybyrai Dáýitov kooperativte 36 adam jumys isteitinin de atap ótti. Qant qyzylshasymen qosa fermerler soia, júgeri, jońyshqa da ósiredi.
Kóksý aýdanynyń taǵy bir qyzylsha ósirýshisi qant óndirisin odan ári damytý týraly oi bólisti:
– 8-9 jylǵa jýyq qant qyzylshasyn ósirýmen ainalysamyn. Buryn 50 gektardan aspaityn jerge sebetinmin, al biyl 100 gektarǵa jetkizdim. Oǵan memlekettik qoldaý sharalary kóp septigin tigizdi. Basqa daqyldardan mundai tabys tapqan joqpyn. Biraq, árine, qyzylshanyń jumysy jeńil emes, kóp eńbektengende ǵana mol ónimge qol jetkizýge bolady, aýyspaly egis talaptaryn da saqtaý kerek.
Óńdeýge ótkizetin ónimniń satyp alý baǵasyn kóterý de bizdi yntalandyrdy. Qazir tonnasy – 40 myń teńge. Oǵan qosa qant zaýyty kólik shyǵyndaryn óteidi. Osylaisha tátti túbirdiń ár tonnasyna 41 myń teńge alamyn, bul óte jaqsy. Sonymen qatar, men 30 shaqty adamǵa jumys beremin. Kelesi jyly qant qyzylshasyn 200 gektarǵa deiin ósirýdi josparlap otyrmyn, – dedi «Jalaiyr» sharýa qojalyǵynyń basshysy Eskendir Jailyǵulov.
