Kez kelgen ulttyń taǵdyry ýaqytpen birge ózgerip, tarihpen birge qalyptasady. Zaman kóshine ilesken el ǵana óz táýelsizdigin baiandy etip, bolashaqqa nyq qadam basa alady. Qazaqstan búginde osyndai sheshýshi kezeńniń bel ortasynda tur. Búgingi qazaq qoǵamy - tek beibit kúnniń murageri ǵana emes, sonymen qatar úlken ózgeristerdiń, jańǵyrý men jańarýdyń kýágeri. Osy sátte bizdiń elimiz de damý jolyn qaita baǵamdap, jańasha qarqynmen alǵa umtylýda. Memleket pen halyqtyń arasyndaǵy dialog tereńdep, ár adamnyń úni estilip keledi.
Osyǵan orai,Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń Aziia zertteýleri bóliminiń jetekshisi Qurmashev Aidar Kenjebekuly elimizde júrgizilip jatqan memlekettik saiasattyń qazirgi baǵytyna qatysty óz pikirin bildirip, mazmuny men mańyzdylyǵyna jan-jaqty toqtalyp ótti, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
- Qazaqstandaǵy qazirgi memlekettik saiasat baǵytyn qalai baǵalaisyz?
- Búgingi tańda Qazaqstannyń memlekettik saiasaty turaqty damý men áleýmettik ádilettilik ideialaryn basshylyqqa ala otyryp qalyptasyp keledi. Sońǵy jyldardaǵy tereń transformatsiialardan keiin elimiz júieli ári boljamdy basqarý modeline kóship, reformalar tek saiasi ókilettikterdi qaita bólýmen shektelmei, institýttardy kúsheitýge, adami kapitaldy damytýǵa jáne memlekettik qyzmet sapasyn arttyrýǵa baǵyttalýda.
Bul turǵydan alǵanda, Qazaqstan strategiialyq josparlaýǵa jáne uzaq merzimdi boljaýǵa negizdelgen damý jolyn tańdaǵan memleketke ainalýda.
Memlekettik saiasattaǵy basty nazar- azamattar úshin teń múmkindik týdyrý men qoǵam men bilik arasyndaǵy senimdi arttyrý. Búginde saiasat halyqtyń naqty suranysyna beiimdelip otyr, bul- sot júiesin reformalaýdan, ashyq derekterge qoljetimdilik arttyrýdan, memlekettik qyzmettegi kadrlardy jańartýdan jáne óńirlik basqarýdy kúsheitýden aiqyn kórinedi.
Munyń barlyǵy elde jańa basqarý mádenietiniń- ashyqtyqqa, esep berýge, keri bailanys pen pragmatizmge negizdelgen mádeniettiń qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi.
-«Ádiletti Qazaqstan» reformasynyń máni nede? Bul bastama qandai negizgi baǵyttardy qamtidy?
- «Ádiletti Qazaqstan» reformasy- qazirgi memlekettik saiasattyń ideologiialyq ári institýtsionaldyq irgetasy bolyp tabylady. Onyń basty maqsaty- árbir azamattyń tabysqa jetýine teń múmkindik beretin, al memlekettik biligi qoǵam igiligi úshin jumys isteitin ádiletti memleket qalyptastyrý. Bul tujyrymdama: saiasi jańǵyrýdy, ekonomikany ártaraptandyrýdy áleýmettik ádilettilikti nyǵaitýdy bir arnada toǵystyrady. Tájiribe júzinde bul: saiasi júieniń básekege qabilettiligin arttyrýdy, resýrstardy bólýdiń ádiletti mehanizmderin qaita qaraýdy, kásipkerlikti qoldaýdy, jeke menshikti qorǵaýdy, áleýmettik infraqurylymdy damytýdy bildiredi.
«Ádiletti Qazaqstan» - bul bilik, biznes jáne qoǵam arasyndaǵy ózara qarym- qatynastyń jańa modelin qalyptastyrýǵa jasalǵan talpynys. Mundaǵy basty ólshem- azamattardyń memleketke degen senimi.
- Qazirdiń ózinde iske asqan bastamalardyń ishinen eń mańyzdylary qaisysy?
- Iske asqan bastamalardyń ishinde saiasi júieni institýtsionaldy turǵyda qaita qurýǵa baǵyttalǵan qadamdar erekshe mańyzdy boldy. Konstitýtsiiaǵa engizilgen ózgerister, Konstitýtsiialyq sottyń qaita qurylýy, aralas sailaý júiesiniń engizilýi, sondai- aq sot júiesi men jergilikti basqarý salasyndaǵy reformalar- munyń barlyǵy elimizdegi institýttardyń ókildik, ashyqtyq jáne jaýapkershilik deńgeiin arttyrdy. Al bul óz kezeginde demokratiiany nyǵaitýdyń basty alǵysharttarynyń biri sanalady.
Sonymen qatar, áleýmettik- ekonomikalyq bastamalar da aitarlyqtai mańyzǵa ie. Atap aitqanda, jańa salyq saiasaty, bilim berý júiesin reformalaý, memlekettik qyzmetterdi tsifrlandyrý syndy baǵyttarda eleýli ilgerileýshilik baiqalady.
Tsifrlyq sheshimderdiń arqasynda azamat endi saiasattyń «syrtynda» emes, protsesterdiń tolyqqandy qatysýshysyna ainalyp otyr. Bul reformalar sanǵa emes, sapaǵa negizdelgen ózgerister kezeńine aiaq basqanymyzdy kórsetedi.
-«Halyq únine qulaq asatyn memleket» uǵymy neni bildiredi?
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» - bul qoǵammen turaqty dialogqa negizdelgen basqarý filosofiiasy. Bul uǵym jai ǵana aqparat taratý emes, azamattardyń únin shyn máninde estip, olardyń suranystaryna naqty áreket etý degendi bildiredi.
Mundai tásil- biliktiń buiryq berýshi ákimshilik rólinen góri, seriktestik qatynasqa kóshkenin kórsetedi. Munda basty nazar baqylaýǵa emes, azamattardy memlekettik sheshimderge tartýǵa baǵyttalǵan.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket»- bul bilik pen qoǵam arasyndaǵy ózara qarym- qatynastyń jańa formaty. Ol úsh negizgi qaǵidatqa súienedi: ashyqtyq, esep berýshilik, keri bailanys. Osy mehanizmder arqyly ǵana senimge negizdelgen qatynas qalyptasady.
- Bul tujyrymdamanyń tájiribede júzege asýynda qandai ilgerileýshilikti baiqaisyz?
- Búginde keri bailanysty institýtsionalandyrý baǵytynda eleýli ilgerileýshilik baiqalady. Qoǵamdyq keńesterdiń qurylýy, «E-Ótinish» biryńǵai júiesiniń jumys isteýi, azamattyq bastamalarǵa arnalǵan túrli platformalardyń damýy- munyń barlyǵy azamat pen memleket arasyndaǵy bailanysty ashyq ári ólsheýge bolatyn deńgeige kóterdi.
Degenmen, «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵidatynyń ornyǵýy tek tehnikalyq quraldarǵa emes, eń aldymen, dialog mádenietine, sheneýnikterdiń ashyqtyqqa daiyn bolýyna jáne olardyń kásibiligine tikelei bailanysty.
Eń mańyzdysy- qoǵam pikirin syn retinde emes, memlekettik saiasatty jetildirýge arnalǵan qundy resýrs retinde qabyldai bilý. Sonda ǵana el men bilik arasyndaǵy ózara senim men seriktestik artady.
- Memlekettik bastamalarda «Adal azamat» tujyrymdamasy qandai ról atqarady?
- «Adal azamat» tujyrymdamasy - bul qoǵam ómirine belsene aralasýdy azamattyq paryz ári tabiǵi norma retinde qabyldaityn jaýapty tulǵany qalyptastyrý ideiasy.
Bul bastama «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵidatyn tolyqtyryp, memleket pen qoǵam arasyndaǵy jaýapkershilik teńgerimin saqtaýǵa negiz bolady. Iaǵni, ádiletti memleket qurý úshin belsendi, adal ári sanaly azamatsyz ol múmkin emes.
Tájiribe júzinde bul: azamattyq bilim berýdi damytý, volonterlikti qoldaý, sailaýǵa adal qatysý mádenietin qalyptastyrý, qoǵamdyq bastamalarǵa ún qosý sekildi naqty áreketter arqyly kórinis tabady.
«Adal azamat» - bul jańa oilaý modelin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan bastama, munda adaldyq pen jaýapkershilik erekshe qasiet emes, kerisinshe qalypty ómir saltyna ainalýǵa tiis.
- Sońǵy jyldary Qazaqstannyń sailaý júiesinde qandai ózgerister boldy?
- Sailaý júiesinde túbegeili ózgerister boldy. Aralas sailaý modeli engizildi, ózin-ózi usyný múmkindigi keńeidi, partiialar úshin kedergiler azaityldy, al sailaý barysyn baqylaý ashyq ári tsifrlyq sipatqa ie boldy. Bul ózgerister sailaý básekelestigin arttyryp, nátijelerge degen senimdi kúsheitti.
Sailaý reformasy azamattar men olardyń ókilderi arasyndaǵy bailanysty da nyǵaitty. Bir mandatty okrýgterden sailanǵan depýtattardyń tikelei esep berýi Parlamentti sailaýshylarǵa jaqyndata tústi. Qazaqstan senim men azamattyq belsendilikke negizdelgen ózine tán sailaý demokratiiasy modelin birtindep qalyptastyryp keledi.
- Sailaý júiesinde jastar men jańa saiasi qozǵalystar qandai ról atqarady?
-Jastar – jańa saiasi oilaýdyń tasymaldaýshysy bolyp otyr. Olar tsifrlyq quraldardy belsendi qoldanady, sailaýdy baqylaýǵa, qoǵamdyq jobalarǵa qatysady, jáne ókildi bilik organdaryna sailaýǵa túsýge jii talpynyp júr. Jastar úshin uran emes, naqty nátije mańyzdy, bul mazmundy saiasattyń damýyna túrtki bolady.
Jańa saiasi qozǵalystar men qoǵamdyq bastamalar saiasi keńistikti ártaraptandyryp otyr. Olar ekologiia, áleýmettik ádilettilik, tsifrlyq quqyqtar siiaqty jańa taqyryptardy kóterýde. Bul – saiasi júieni ikemdirek ári qoǵamǵa jaqynyraq etetin jańarý energiiasy.
- Reformalardyń turaqty bolýy úshin memleket pen qoǵam arasyndaǵy kommýnikatsiiada ne ózgerýi kerek?
- Mańyzdysy – ekijaqty ári mazmundy kommýnikatsiiany qamtamasyz etý. Mysaly, memlekettik organdar men sarapshylar sheshimderdiń ne sebepti qabyldanǵanyn, olar qandai nátijelerge ákeletinin, jáne azamattar bul protsesterge qalai qatysa alatynyn túsindirýi kerek. Tek osyndai jolmen senim men ortaqtyq sezimi qalyptasady.
Sonymen qatar, kommýnikatsiia saiasattyń bir bóligine ainalýy tiis. Qoǵammen qarapaiym ári shynaiy tilde sóilesý, zamanaýi tásilderdi qoldaný qajet. Reformalar joǵarydan tańylǵan ózgerister emes, ortaq is retinde qabyldanǵanda ǵana olar turaqty ári tiimdi bolady.
- Memlekettik saiasatty jetildirý jolyndaǵy paidaly pikirlerińiz ben shynaiy kózqarasyńyz úshin alǵys bildiremiz.
