Azamattyq qoǵamdy shynaiy kúshke ainaldyratyn quraldardyń biri – Qoǵamdyq keńester. Sońǵy jyldary olardyń mańyzy artyp, jergilikti bilik pen halyq arasyndaǵy aralyq dáneker retindegi róli aiqynyraq kórine bastady.
2023 jyly engizilgen tiptik erejelerge jasalǵan túzetýler bul keńesterdiń mártebesin ózgertti deýge bolady. Burynǵydai qaǵazǵa toly hattamalarmen, formaldy talqylaýlarmen shektelmei, naqty qoǵamdyq baqylaý tetikterine qarai qadam jasaldy. Usynym berýdiń tártibi, eseptilik formaty, memlekettik organ men keńes arasyndaǵy keri bailanystyń jańa tásilderi – bári de «tyńdaimyz» degen jai sózden «tyńdadyq jáne oryndadyq» degen mádenietke qarai beiimdeýdi kózdep otyr.
Qoǵamdyq keńesterdiń quramy ár aimaqta ártúrli. Bir jerde jergilikti belsendilerdiń, ardagerlerdiń, kásipkerlerdiń daýysy basym bolsa, basqa óńirlerde jastar men áleýmettik sala mamandary kóbirek tartylǵan. Bul alýan túrlilik qoǵamnyń beinesin kórsetedi.
Biraq negizgi másele – sol quqyqtyq normalardy ómirge dáiekti engizý. Keńeske múshe bolý úshin tek aty ǵana bar belsendilik emes, naqty tájiribe, qoǵamǵa paidasyn tigizetin áreket kerek. Eger keńeske kirgen azamat shyn máninde halyqtyń múddesin qorǵai almasa, erejeniń jańarǵany da bos sózge ainalýy múmkin. Sondyqtan da jańa túzetýlerdiń taǵdyry osy keńesterdiń sapaly jumysyna bailanysty.
Máselen, Resei men Shyǵys Eýropa elderindegi qoǵamdyq keńesterdiń tájiribesi jii mysalǵa alynady. Olardaǵy eń úlken sabaq – tek keńes berýshi organ bolyp qalmaý, naqty sheshim qabyldaýǵa yqpal etý. Eger usynys aitylyp, biraq oryndalmasa, halyqtyń senimi azaiady. Qazaqstandaǵy túzetýlerdiń basty artyqshylyǵy da osy tusta – usynystardy tirkeýdiń, olardyń oryndalýyn baqylaýdyń zańdy formaty bar. Iaǵni, memlekettik organ «tyńdadyq» dep qana qoimai, «ne istedik, qalai júzege asyrdyq» degen esep berýge mindetteledi. Bul mádeniet áli qalyptasý ústinde, biraq alǵashqy qadam jasaldy.
Azamattyq qoǵam úshin mundai ózgeristerdiń saiasi máni de zor. Bul bilik pen halyq arasyndaǵy senimge áser etedi. Eger keńes arqyly halyqtyń máselesi sheshilse, ol senimdi kúsheitedi. Al senim kúsheigen jerde saiasi turaqtylyq ta nyǵaiady. Mysaly, qaladaǵy infraqurylym problemasy – jol, jaryq, qoǵamdyq kólik sekildi máselelerdi keńeste kóterip, onyń nátijesin turǵyndar kórse, erteńgi kúni olardyń bilikke kózqarasy da ózgeredi. Kerisinshe, keńes formaldy jumys istese, bul kerisinshe halyqtyń narazylyǵyn kúsheitedi.
Jańa normalardyń taǵy bir mańyzy – eseptiliktiń artýy. Burynǵydai jylyna bir ret jinalyp, formaldy qujat qabyldaýmen shektelý endi jaramaidy. Árbir usynystyń oryndalýy, árbir qabyldanǵan sheshimniń júzege asýy jaily aqparat jariialanyp, halyqqa qoljetimdi bolýy tiis. Bul ashyqtyq tek qana ákimdiktiń emes, keńes músheleriniń de jaýapkershiligin arttyrady.
Qoǵamdyq keńesterdiń róli osylaisha keńeigen saiyn, olar azamattyq qoǵamnyń jańa mektebine ainalyp keledi. Munda belsendiler saiasatty, quqyqty, qarjyny túsinýdi úirenedi. Bul bolashaqta jańa býyn kóshbasshylardyń shyǵýyna jol ashady. Al kóshbasshysy bar qoǵam – eshqashan únsiz otyrmaidy.
Qoǵamdyq keńesterdiń jumysyna jasalǵan túzetýler – formaldy júieden shynaiy qoǵamdyq baqylaýǵa kóshý áreketi. Bul árekettiń taǵdyry ár aimaqtaǵy keńes músheleriniń adaldyǵyna, belsendiligine jáne qoǵamnyń qoldaýyna bailanysty. Eger osy úsh faktor úilesse, onda keńester jergilikti máselelerdi sheshýdiń qýatty quralyna ainalady. Al ol azamattyq qoǵamnyń damýyna tyń serpin beredi.
