2026 jylǵy 1 shildeden bastap Qazaqstannyń jyljymaityn múlik naryǵynda eki iri ózgeris kúshine enedi. Olar – ipoteka boiynsha jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesin shekteý jáne jańa Qurylys kodeksiniń engizilýi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qurylys salasynyń sarapshysy, Qazaq Expert Club múshesi Diliara Seitnurovanyń aitýynsha, bul ózgeristerdiń árqaisysy jeke ózi de naryqqa eleýli yqpal ete alady. Alaida olardyń bir mezette engizilýi qurylys sektoryndaǵy jumys modelin túbegeili ózgertýi múmkin.
Sarapshynyń sózinshe, bir jaǵynan ipotekalyq qarajatqa qoljetimdilik azaisa, ekinshi jaǵynan qurylys kompaniialaryna qoiylatyn talaptar kúrt kúsheiedi. Onyń aitýynsha, mundai aýqymdy retteýshi ózgeristerdiń qatar kelýi naryq úshin sirek jaǵdai.
Ipoteka 20%: ne ózgeredi?
2026 jylǵy mamyrda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Ulttyq bank ipotekalyq nesieler boiynsha shekti jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesin tómendetý týraly qaýly qabyldaǵan.
1 shildeden bastap bankter barlyq tólemderdi eseptegende ipotekany 20%-dan joǵary mólsherlememen bere almaidy. Bul shekteý tek jańa nesielerge qatysty bolady. Buǵan deiin rásimdelgen ipotekalardyń mólsherlemesi ózgermeidi.
Qazirgi tańda Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemesi 18% bolǵandyqtan, bankterdiń marjasy shamamen eki paiyzdyq tarmaqqa deiin qysqarady.
Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń sarapshysy Ramazan Dosovtyń pikirinshe, qazirgi formattaǵy turǵyn úi nesielerin berý kólemi jeke bankterde shamamen 50%-ǵa deiin azaiýy múmkin. Al «Otbasy bank» pen memlekettik baǵdarlamalardy eseptegendegi jalpy naryqtaǵy áser 10–20% shamasynda bolady dep baǵalanyp otyr.
Sonymen qatar, jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesin esepteý ádistemesi de ózgeredi. Endi mólsherleme úsh parametrge bailanysty anyqtalady: nesie merzimi, bastapqy jarna jáne LTV koeffitsienti.
Iaǵni bastapqy jarna neǵurlym joǵary, al nesie merzimi qysqa bolsa, mólsherleme de soǵurlym tómen bolady.
Ulttyq bank tóraǵasy Timýr Súleimenov 20%-dyq limit bastapqy jarnasy 30%-dan asatyn ipotekalarǵa qatysty bolatynyn málimdedi. Eger bastapqy jarna budan tómen bolsa, mólsherleme 25%-ǵa deiin jetýi múmkin. Bul mehanizm bólek normativtik aktimen bekitiledi.
Diliara Seitnurovanyń aitýynsha, mundai ózgeristerden keiin kommertsiialyq ipoteka burynǵydai qoljetimdi bolmaidy. Onyń sózinshe, eger buǵan deiin 20% bastapqy jarnamen 22–25% mólsherlememen nesie rásimdeý múmkin bolsa, endi azamattar ne bastapqy jarnany kóbeitýge, ne memlekettik ipotekalyq baǵdarlamalarǵa kóshýge májbúr bolady.
Sarapshynyń pikirinshe, negizgi balama retinde «Otbasy bank» ónimderi men «7-20-25», «Naýryz», «Baqytty otbasy» jáne «Jasyl ipoteka» baǵdarlamalary qalady.
Jańa Qurylys kodeksiniń áseri
Prezident 2026 jylǵy 9 qańtarda №253-VIII jańa Qurylys kodeksine qol qoiǵan. Qujattaǵy normalardyń bir bóligi 2026 jylǵy 1 shildeden bastap kúshine ense, qalǵany 2027 jáne 2028 jyldary kezeń-kezeńimen engiziledi.
Osy ýaqytqa deiin qurylys salasy kóptegen jeke zańdar men normativtik aktiler arqyly rettelip kelgen. Sarapshylardyń aitýynsha, olardyń arasynda jii qaishylyqtar týyndaǵan.
Seitnurovanyń pikirinshe, jańa kodeks qurylys naryǵyn bytyrańqy retteýden qatań ári júieli baqylaý modeline kóshiredi.
Mańyzdy ózgeristerdiń biri – qala qurylysy jobalaryna mindetti saraptama engizilýi. Endi egjei-tegjeili josparlaý jobalary men olardyń túzetýleri tolyq saraptamadan ótýi tiis.
Sonymen birge mundai jobalardy eki jylda bir retten artyq ózgertýge bolmaidy jáne barlyq túzetýler bas jospar aiasynda ǵana júzege asyrylady.
Sarapshynyń aitýynsha, bul norma Almaty úshin erekshe mańyzdy. Sebebi ol núktelik qurylys tájiribesin jáne qala qurylysy sheshimderin jii qaita qaraýdy shekteidi.
Taǵy bir mańyzdy jańalyq – adal emes qurylys kompaniialarynyń tizilimi jasalady. Ol eGov pen profildik ministrliktiń portalynda jariialanady.
Budan bólek, kodeks seismikalyq qaýipti aimaqtardaǵy turǵyn jáne qoǵamdyq ǵimarattardy pasporttaýdy, konstrýktivtik júielerdiń seismoturaqtylyq synaqtaryn jáne jaýapkershiligi joǵary nysandarǵa injenerlik-seismometriialyq stantsiialar ornatýdy mindetteidi.
Mundai alańdar mikrozonalaý derekteri negizinde anyqtalady.
Seitnurovanyń aitýynsha, 8–9 baldyq seismikalyq aimaqta ornalasqan Almaty úshin bul qala qaýipsizdigi men turaqtylyǵy máselesine tikelei qatysty.
Kodekste kepildik mindettemelerine de erekshe nazar aýdarylǵan. Endi nysanǵa beriletin eń tómengi kepildik merzimi 5 jyl bolady. Al irgetas, kótergish konstrýktsiialar, shatyr men qasbetke keminde 10 jyl kepildik berilýi tiis. Buǵan deiin kóptegen merdigerler eki jyldyq standartty kepildikpen shektelip kelgen.
Sondai-aq mamandardyń jeke jaýapkershiligi engiziledi. Endi tek kompaniia ǵana emes, naqty injenerler men mamandar da jaýap beredi. Kei jaǵdailarda sertifikattardy qaitaryp alý nemese qylmystyq jaýapkershilikke tartý qarastyrylǵan.
Budan bólek, litsenziialanǵan uiymdardyń biryńǵai elektrondy tizilimi jasalady. Onda mamandardyń sertifikattary men kepildik mindettemeleri kórsetiledi.
Sarapshynyń sózinshe, munyń bári naryqty ashyq ári tsifrlyq júiege kóshiredi. Onyń pikirinshe, endi tenderlerde merzimi ótken nemese formaldy qujattardy paidalaný qiyndaidy.
Baǵa men suranysqa áseri
Diliara Seitnurovanyń pikirinshe, ipotekalyq shekteýler men jańa kodekstiń qatar engizilýi 2026 jyldyń ekinshi jartysynda naryqty qaita qurýdyń negizgi faktoryna ainalady.
Sarapshy álsiz developerler bir ýaqytta eki qysymǵa tap bolatynyn aitty. Onyń sózinshe, bir jaǵynan ipotekanyń qoljetimdiligi tómendese, ekinshi jaǵynan jobalardyń sapasyna qoiylatyn talaptar kúsheiedi. Al bedeli jaqsy, qujattary rettelgen jáne qarjylyq modeli turaqty kompaniialar artyqshylyqqa ie bolady.
Soǵan qaramastan, baǵa ósimi qalypty deńgeide saqtalady degen boljam bar. Bir jaǵynan jobalaý, materialdar men saraptamaǵa ketetin shyǵyndardyń ósýi qurylys qunyn arttyrsa, ekinshi jaǵynan ipotekanyń qoljetimdiligi tómendegendikten suranys shekteledi.
Seitnurovanyń boljamynsha, Almatyda turǵyn úi baǵasy jyl sońyna deiin shamamen 10–15% aralyǵynda ósýi múmkin. Alaida jańa ruqsattardyń berilýi baiaýlap, satylym qarqyny tómendeýi yqtimal.
