Iliia Jaqanov bir rýdyń aýqymyna siiatyn tulǵa emes
Kórermen zalynda ine shanshar oryn bolmai, tipti qosymsha oryndyqtar qoiylyp jatqany talantty perzentine degen halyq yqylasynyń jarqyn kórinisi boldy. Almaty men Astana, Atyraýdan at aryltyp jetken óner jáne ádebiet maitalmandarynyń ystyq lebizderi, quttyqtaýlary men Iliia aǵamyzdyń ásem ánderin shyrqaǵan ánshilerdiń oryndaýshylyq sheberlikterine riza kóńilmen balqydyq ta shalqydyq.
Alaida án keshi ótip jatqan kezde kórermender arasynda maǵan kórshi otyrǵan bir apamyz áńgime arasynda janyna jaiǵasqan áielge osy zaldaǵy elimizge belgili azamattardy júzge, rýǵa jiliktep bóldi de otyrdy. Kenetten meniń betime barlai bir qarady da: «Qai jaqtyń týmasy bolasyń?» dep surady. «Osy Shymkentten, negizi Tóle bi aýdanynanmyn» degen jaýabyma álgi apamyz: «Kishi júzge qandai da bir qatysyń bar ma?» dedi tańdana qarap. «Eshqandai qatysym joq. Iliia aǵamyz rýdyń, júzdiń sheńberine syimaityn tulǵa ǵoi»,- dedim apamyzdyń suraǵyna kóńilim tolmai. «Iia, onyń ras, bólingendi bóri jeidi», – dep óziniń orynsyz suraǵyn jýyp-shaiǵansydy. Osyndaida, búkil qazaqtyń maqtanyshyna ainalǵan kompozitor aǵamyzdy rý-taipaǵa bólip, «jekeshelendirgisi» keletinderge «qarnyń ashady» eken.
El ishinde kezinde laýazymdy qyzmet atqarǵan keibir aǵalarymyz óz rýyn madaqtaityn shejire kitap jazǵysh bolyp aldy emes pe?! Ol kisilerdiń áńgimesin tyńdasańyz sol rýdan asqan myqty rý joq eken-aý dep oilap qalasyz. «Ózim» jáne «Bóten» degen uǵymnan shyǵa almaityn, jalpy qazaq degen álemge boilap kirýge sana-sezimi, oi-túisigi jetpeitinderdiń kesirinen qanshama bilimdi de isker jastarymyz «bóten bala» bolǵannan óse almai júrgen joq pa?!
Musylman álemine tynyshtyq bermeýge tyrysatyn aram piǵyldy uiymdar osy kemshilikterdi «utymdy» paidalana bilýde. Qazaqtyń eń álsiz tusy júzge, rýǵa bólinetinin bilip alǵan olar bizdi de ishten iritkileri keletinin nege túsinbeimiz? Islamnyń biz buryn estimegen aǵymdaryn tyqpalap, dini shala saýatty jastardy ýlap jatqany az ba? Qaba saqaly kindigine túsken jap-jas jigitterden bala túgili úlkender shoshityn dárejege jettik. Jarylqaýshylarynyń ýaǵyzynyń kúshtiligi sonshalyq, qysqa balaq, uzyn saqaldylar aramyzda alshań basyp júr. Olar tipti ózderin «ozyq oilylarǵa» jatqyzatyn da siiaqty. Osyndai bir «ǵulamanyń» óreskel áreketin kórip shoshynǵanymyz bar. Birde ramazan aiy bolǵan soń aýyzashar bergen bir inimizdiń úiine kelgen qonaq «namaz oqýym kerek» degende arǵy bólmede jainamaz jaiýly turǵanyn aitqanymyzda «joq men mashinama baryp oqimyn» dep úiden shyǵyp ketti. Sál ýaqyttan keiin kelgen ol óz ustanymyndaǵy oi-pikirlerin aita bastady. Alǵashynda qazaq alfavitinde artyq áripter baryna, ekinshi kezekte tek aǵylshynsha sóileý kerek ekenin, qazaqtyń tili múldem qajet emestigin dáleldegisi keldi. Eń sońynda «sender, shymkenttikter nege kóteriliske shyqpaisyńdar? Erkek emessińder!» degen siiaqty namysqa tier aýyr sózder aita bastaǵanda shydai almaǵan inim tárelkemen álgi «ǵulamanyń» basyna bir-aq uryp úiden qýyp shyqqany bar. Osy «ozyq oilylardyń» bári derlik bazarlarda saýda-sattyqpen ainalysady. Bularǵa taban astynda mol qarajat qaidan paida bola ketti? Bul da bir basqalardyń olarǵa degen narazylyǵyn, óshpendiligin oiatý úshin ádeii jasalyp jatqan jymysqy saiasat bolýy múmkin ǵoi.
El táýelsizdigine qaýip tóndiretin aram piǵyldylarǵa qarsy birigip, el bolyp kúresýdiń ornyna óz rýymyzdy maqtaýdan, ózgelerdi dattaýdan asa almaityn aýrýdan aiyǵa almai kele jatqanymyz júregimdi syzdatady.
Tórehan Ernazarov
«Reiting» gazeti №32, 25 tamyz 2016 jyl
Derekkózi: rgmedia.kz
