Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde kórnekti memleket jáne qoǵam qairatkeri, túrki halyqtarynyń birligi úshin kúres júrgizgen birtýar tulǵa Turar Rysqulovtyń 130 jyldyǵyna arnalǵan «HHI ǵasyrdaǵy Túrkistan ideiasy» atty respýblikalyq ǵylymi konferentsiia ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Turar Rysqulovtyń ómiri men ǵylymi izdenisterin, keleshek urpaqqa qaldyrǵan murasyn jan-jaqty zerttep, jańa qyrynan tanýǵa mol múmkindik beretin is-sharada elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen tarihshylar men belgili ǵalymdar, sarapshylar bas qosty.
Atap aitqanda: QR Prezidentiniń keńesshisi Málik Otarbaev, Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Basqarma Tóraǵasy – Rektor Janseiit Túimebaev, Ulttyq quryltai múshesi, akademik Orazaly Sábden, QR UǴA akademigi, professor Mámbet Qoigeldiev pen Hankeldi Ábjanov, jazýshy Beibit Qoishybaev pen Muhtar Qazbek, oqý ordasynyń oqytýshylary, stýdentter qatysty.
QR Prezidentiniń keńesshisi Málik Otarbaev Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn jinalǵandarǵa oqyp berdi.
«Turar Rysqulov – tól shejiremizge, ultymyzdyń bolashaǵyna qatysty kóptegen maqalalar men ǵylymi eńbekter jazdy. Kúrdeli kezeńde el igiligi úshin aianbai qyzmet etip, talai igi bastamaǵa uiytqy boldy. Qazaqtyń birtýar perzenti elimizdiń egemendigi, túrki jurtynyń azattyǵy jolynda tabandy kúres júrgizdi. Turar Rysqulov esimi «Tutas Túrkistan» ideiasymen tyǵyz bailanysty», – delingen hatta.
QazUÝ rektory Janseiit Túimebaev Turar Rysqulov qazaq halqynyń ǵana maqtanyshy emes, túrki halyqtaryna ortaq tarihi tulǵa ekenin basa aitty.
«Turar Rysqulov tutas Túrkistan ideiasy úshin kúresip, túrki memleketteriniń yntymaǵyn nyǵaitýda jankeshti eńbek etti. 1920 jyly Túrkistan ortalyq atqarý komitetiniń tóraǵasy bolyp sailandy. Qazaq halqyn ashtyqtan qutqarý jaiynda Stalinge naqty usynystar jasady. Goloshekinniń «Qazaqstandaǵy kishi Qazan» ideiasyna ashyq túrde qarsy shyqty. Qazaq ziialylary armandaǵan «Túrki dúniesi» ideiasy búginde júzege asty. Egemendik alǵannan keiin baýyrlas elder qosylyp, Túrki memleketteri uiymyn qurdy. Mundai uiym buryn-sondy bolmaǵan. Budan bólek, TÚRKSOI, TúrkPA uiymdary bar. Ǵylymi turǵyda 2010 jyly Halyqaralyq túrki akademiiasy Astana qalasynda ashyldy. Osy ideianyń barlyǵyn kezinde Turar Rysqulov pen ózge de ult ziialylary armandaǵan bolatyn», – dedi rektor.
Óz kezeginde professor Mámbet Qoigeldiev Turar Rysqulovtyń kózqarasy men ustanymy týraly baiandama jasap, qairatker tulǵanyń qazaq halqy úshin jasaǵan eńbegi esh ýaqytta ózektiligin joǵaltpaitynyn atap ótti.
«Turar Rysqulov 1906 jylǵy kóterilistiń perzenti dep aitýǵa bolady. 1916 jyly bolǵan ult-azattyq qozǵalys Rysqulovtyń kóz aldynda ótti. Ol HH ǵasyrdyń basynda tarih sahnasyna shyqqan qazaq ziialylarynyń ónegeli jolyn jalǵap, ultyna adal qyzmet etti. Qairatker tulǵanyń týǵan halqymyzben qatar, tutas túrki dúniesi men Ortalyq Aziia elderiniń tarihynda da óshpes izi, qaldyrǵan qoltańbasy bar», – dedi Mámbet Qoigeldiev.
Is-sharada Orazaly Sábden, Hankeldi Ábjanov, Beibit Qoishybaev, Muhtar Qazbek jáne t.b. ǵalymdar baiandama jasady.
Konferentsiia barysynda kelýshiler nazaryna Qazaqstan Respýblikasy Ortalyq memlekettik arhivi daiarlaǵan Turar Rysqulovqa qatysty arhiv qujattarynyń kórmesi tanystyryldy. Munda Turar Rysqulovtyń Pishpek aýylsharýashylyq ýchilishesinde jáne dostarymen túsken fotosýretteri, sirek kezdesetin qujattar, qairatker tulǵanyń jazǵan ótinishteri men hattary, 1921 jyly daiarlaǵan «Ult máselesi jónindegi» ataqty tezisteri qoiylǵan.
