Epidemiolog dáriger: «Vaktsina ózimizdi jáne ata-anamyzdy indetten qorǵaidy»
Gaýhar Naǵashybekqyzynyń aitýynsha, onyń 65 pen 68 jas aralyǵyndaǵy ata-anasy ózderin qaýipti aýrýdan qorǵaý úshin KVI-ge qarsy ekpeni óz erikterimen ári sanaly túrde alǵanyn aitty. Al dárigerdiń ózi jumys isteitin Ftiziopýlmonologiia ortalyǵy ujymynyń 90% ekpe alǵan.
– Meniń otbasym, dostarym, tanystarym da vaktsina aldy. KVI-ge qarsy ekpe alý meniń sanaly tańdaýym. Men ózimdi ǵana emes, ainalamdaǵy barlyq adamdardy, jaqyndarymnyń qaýipsizdigine qýanyshtymyn, – dedi G. Naǵashybekqyzy.
Ol barsha qala turǵyndaryna, sonyń ishinde KVI-men aýyrǵan adamdarǵa da qaitadan dert juqtyrý qaýpiniń joǵary ekenin aitty.
Sondai-aq profilaktikalyq sharalardy elemeýge bolmaitynyn tilge tiek etti. G. Naǵashybekqyzynyń aitýynsha, ózińizdi koronavirýs infektsiiasyn juqtyrýdan qorǵaý úshin bárine belgili sharalardy saqtaý qajet: adam kóp jinalatyn oryndarǵa, ásirese jabyq úi-jailarǵa barmaý; áleýmettik qashyqtyqty (keminde bir metr) saqtaý, ásirese respiratorlyq infektsiianyń belgileri bolsa; qorǵanys betperdesin taǵý jáne ýaqytyly aýystyryp otyrý; qoǵamdyq kólikte sirek qatynaý jáne bólmeni múmkindiginshe jii jeldetý. Sondai-aq qoldy spirti bar ónimmen taza ustaý nemese sabynmen jýý qajet. Mysaly, qoǵamdyq oryndarǵa barǵanda esik tutqalary men krandar jáne telefon displeilerin ustaǵanda sanitarlyq erejeni saqtaý qajet.
– Óz densaýlyǵyńyzdy nyǵaityp, immýnitetti kóterý úshin qarapaiym tabiǵi erejelerdi oryndaý jetkilikti: durys tamaqtaný, ýaqtyly uiyqtaý, pozitivti psihologiialyq kózqaras qajet. Sonymen qatar taza aýada serýendeý kerek. Sondai-aq fizikalyq belsendilikpen ainalysý kerek. Osy qarapaiym sharalar immýnitettiń kúshti bolýyna ári kez kelgen infektsiiamen kúresýge daiyn bolady, – dedi epidemiolog.
Sondai-aq G. Naǵashybekqyzy koronavirýs juqtyrǵannan keiin aǵzany qalpyna keltirý boiynsha óziniń kásibi usynystaryn aitty. Onyń aitýynsha, aýrýdyń taralýy, adamnyń qalai tamaqtanatynyna, immýnitetine, belsendi nemese passivti ómir saltyna bailanysty. COVID-19 dertimen aýyrǵan jáne postkoidti belgileri bar árbir naýqasqa dárigerdiń belgili bir usynystary beriledi. Koronavirýsty qalpyna keltirý jeke júredi. Biraq bárine immýnitetti nyǵaitý, durys tamaqtaný jáne fizikalyq belsendilik siiaqty sharalar eskertiledi.
Almatyda infektsionist dáriger halyqty COVID-19 dertine qarsy vaktsinalaý qajettiligi týraly, aqparattandyrý boiynsha belsendi jumys júrgizilgenin aitty.
– Bizdiń qalada vaktsina pýnkti barlyq jerde bar jáne ol qoljetimdi. Adam kóp jinalmas úshin emhanalar men SOSO-da ýaqytsha mobildi pýnktter ashyldy. Sondai-aq qosymsha arqyly vaktsina rásiminiń kúni men ýaqytyn belgileýge bolady. Ekpe kabineti men pýnktterinde aimaqqa bólý úshin áleýmettik qashyqtyq talaptary saqtalady. Árbir naýqas mindetti tekserýden jáne dárigerdiń ruqsatynan keiin vaktsina alady. Vaktsinadan keiin ár naýqas 30 minýt dárigerdiń baqylaýynda bolady. Keiin onyń densaýlyq jaǵdaiy bekitilgen emhananyń baqylaýyna ótedi, – dedi G. Naǵashybekqyzy.
Dárigerdiń aitýynsha, koronavirýs infektsiiasyna qarsy vaktsina qaýipsizdiktiń belgisi. Eger adam vaktsina alsa, onda ol aýrýdan qorǵalyp qana qoimaidy, sonymen qatar basqa adamdarǵa juqtyrmaýǵa kómektesedi. G. Naǵashybekqyzy vaktsinanyń tiimdi nusqalaryn aitty. Sonyń ishinde jańa «delta» shtamyna qatysty vaktsina aýrý men ólimniń aýyr túrlerinen qorǵaidy. Bul jaǵdaida preparattyń eki dozasyn da alý kerek. Birinshi doza antidenelerdiń az mólsherine bailanysty qorǵanys áserin beredi, ekinshi doza birinshisiniń áserin kúsheitedi ári nyǵaitady.
– KVI vaktsinasy – bul jańa aýrýǵa qarsy dári. Bul virýsty zerttegenimizge bir jarym jyl ótti. Sondai-aq, vaktsinalar qysqa merzimde jasaldy. Bul álem boiynsha koronavirýstyń taralýyn tómendetetin qural. Aqpan aiynda jappai vaktsina bastalǵan kezde meditsina qyzmetkerleri vaktsinaǵa alańdaýshylyq bildirdi. Keiinnen kóp elderde janama áser bolmaǵanyn kórdi. Qazir adamdardyń senimi paida boldy. Tanystar, týystar, kórshiler vaktsinanyń qaisysy jaqsy dep suraidy. Al vaktsinadan qorqatyn qala turǵyndary túrli qaýesetter men jalǵan aqparattarǵa senedi. Sondyqtan biz qyzmetkerler men naýqastarǵa vaktsina týraly túsindirme jumystaryn júrgizýdemiz. Sonda ǵana adam tiisti sheshim qabyldai alady. Búginde vaktsina jaily kúrdeli másele joq, halyqty qamtý protsesi qarqyndy júrip jatyr, – dedi G. Naǵashybekqyzy.
Sóz sońynda dáriger qala turǵyndary men qonaqtaryn qoǵamdyq oryndarda demalýdan bas tartýǵa shaqyrdy. Koronavirýs dertin juqtyrmas úshin sanitarlyq qaýipsizdik sharalaryn, sonyń ishinde betperde rejimi men áleýmettik qashyqtyqty saqtaýdy usyndy. Son-aq koronavirýsty qorǵaýdyń jalǵyz ári senimdi ádisi vaktsina ekenin taǵy da eskertti.
2021 jylǵy 14 shildedegi jaǵdai boiynsha Almatyda koronavirýstyq infektsiianyń 640 jaǵdaiy tirkelgen (jergilikti), onyń ishinde 574 jaǵdai simptomsyz jáne 66 jaǵdai simptomdy. Barlyǵy infektsiialyq statsionarlarda (5 200 tósek) 1 947 adam (168 bala) fizikalyq túrde jatyr.
2021 jyldyń 1 aqpany men 13 shildesi aralyǵynda Almatyda I komponentpen 615 661 adam vaktsina aldy. Ótken táýlikte 15 257 adam ekpe aldy. 60 jastan joǵary vaktsina alǵan adam sany 91 263 adamdy quraidy.
Qalada meditsinalyq uiymdarda, mektepterde, mádeniet, sport nysandarynda, bazar men qalanyń SOSO-da 212 vaktsina pýnktteri jumys isteidi (250-ge deiin ulǵaitý múmkindigimen). 1 260 adam jumyldyrylǵan 308 ekpe brigadasy qyzmet atqarady.
