ەپيدەميولوگ دەرٸگەر: «ۆاكتسينا ٶزٸمٸزدٸ جەنە اتا-انامىزدى ٸندەتتەن قورعايدى»
گاۋھار ناعاشىبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ 65 پەن 68 جاس ارالىعىنداعى اتا-اناسى ٶزدەرٸن قاۋٸپتٸ اۋرۋدان قورعاۋ ٷشٸن كۆي-گە قارسى ەكپەنٸ ٶز ەرٸكتەرٸمەن ەرٸ سانالى تٷردە العانىن ايتتى. ال دەرٸگەردٸڭ ٶزٸ جۇمىس ٸستەيتٸن فتيزيوپۋلمونولوگييا ورتالىعى ۇجىمىنىڭ 90% ەكپە العان.
– مەنٸڭ وتباسىم, دوستارىم, تانىستارىم دا ۆاكتسينا الدى. كۆي-گە قارسى ەكپە الۋ مەنٸڭ سانالى تاڭداۋىم. مەن ٶزٸمدٸ عانا ەمەس, اينالامداعى بارلىق ادامداردى, جاقىندارىمنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قۋانىشتىمىن, – دەدٸ گ. ناعاشىبەكقىزى.
ول بارشا قالا تۇرعىندارىنا, سونىڭ ٸشٸندە كۆي-مەن اۋىرعان ادامدارعا دا قايتادان دەرت جۇقتىرۋ قاۋپٸنٸڭ جوعارى ەكەنٸن ايتتى.
سونداي-اق پروفيلاكتيكالىق شارالاردى ەلەمەۋگە بولمايتىنىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. گ. ناعاشىبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ٶزٸڭٸزدٸ كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىن جۇقتىرۋدان قورعاۋ ٷشٸن بەرٸنە بەلگٸلٸ شارالاردى ساقتاۋ قاجەت: ادام كٶپ جينالاتىن ورىندارعا, ەسٸرەسە جابىق ٷي-جايلارعا بارماۋ; ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىقتى (كەمٸندە بٸر مەتر) ساقتاۋ, ەسٸرەسە رەسپيراتورلىق ينفەكتسييانىڭ بەلگٸلەرٸ بولسا; قورعانىس بەتپەردەسٸن تاعۋ جەنە ۋاقىتىلى اۋىستىرىپ وتىرۋ; قوعامدىق كٶلٸكتە سيرەك قاتىناۋ جەنە بٶلمەنٸ مٷمكٸندٸگٸنشە جيٸ جەلدەتۋ. سونداي-اق قولدى سپيرتٸ بار ٶنٸممەن تازا ۇستاۋ نەمەسە سابىنمەن جۋۋ قاجەت. مىسالى, قوعامدىق ورىندارعا بارعاندا ەسٸك تۇتقالارى مەن كراندار جەنە تەلەفون ديسپلەيلەرٸن ۇستاعاندا سانيتارلىق ەرەجەنٸ ساقتاۋ قاجەت.
– ٶز دەنساۋلىعىڭىزدى نىعايتىپ, يممۋنيتەتتٸ كٶتەرۋ ٷشٸن قاراپايىم تابيعي ەرەجەلەردٸ ورىنداۋ جەتكٸلٸكتٸ: دۇرىس تاماقتانۋ, ۋاقتىلى ۇيىقتاۋ, پوزيتيۆتٸ پسيحولوگييالىق كٶزقاراس قاجەت. سونىمەن قاتار تازا اۋادا سەرۋەندەۋ كەرەك. سونداي-اق فيزيكالىق بەلسەندٸلٸكپەن اينالىسۋ كەرەك. وسى قاراپايىم شارالار يممۋنيتەتتٸڭ كٷشتٸ بولۋىنا ەرٸ كەز كەلگەن ينفەكتسييامەن كٷرەسۋگە دايىن بولادى, – دەدٸ ەپيدەميولوگ.
سونداي-اق گ. ناعاشىبەكقىزى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاننان كەيٸن اعزانى قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا ٶزٸنٸڭ كەسٸبي ۇسىنىستارىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋرۋدىڭ تارالۋى, ادامنىڭ قالاي تاماقتاناتىنىنا, يممۋنيتەتٸنە, بەلسەندٸ نەمەسە پاسسيۆتٸ ٶمٸر سالتىنا بايلانىستى. COVID-19 دەرتٸمەن اۋىرعان جەنە پوستكويدتٸ بەلگٸلەرٸ بار ەربٸر ناۋقاسقا دەرٸگەردٸڭ بەلگٸلٸ بٸر ۇسىنىستارى بەرٸلەدٸ. كوروناۆيرۋستى قالپىنا كەلتٸرۋ جەكە جٷرەدٸ. بٸراق بەرٸنە يممۋنيتەتتٸ نىعايتۋ, دۇرىس تاماقتانۋ جەنە فيزيكالىق بەلسەندٸلٸك سيياقتى شارالار ەسكەرتٸلەدٸ.
الماتىدا ينفەكتسيونيست دەرٸگەر حالىقتى COVID-19 دەرتٸنە قارسى ۆاكتسينالاۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى, اقپاراتتاندىرۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلگەنٸن ايتتى.
– بٸزدٸڭ قالادا ۆاكتسينا پۋنكتٸ بارلىق جەردە بار جەنە ول قولجەتٸمدٸ. ادام كٶپ جينالماس ٷشٸن ەمحانالار مەن سوسو-دا ۋاقىتشا موبيلدٸ پۋنكتتەر اشىلدى. سونداي-اق قوسىمشا ارقىلى ۆاكتسينا رەسٸمٸنٸڭ كٷنٸ مەن ۋاقىتىن بەلگٸلەۋگە بولادى. ەكپە كابينەتٸ مەن پۋنكتتەرٸندە ايماققا بٶلۋ ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىق تالاپتارى ساقتالادى. ەربٸر ناۋقاس مٸندەتتٸ تەكسەرۋدەن جەنە دەرٸگەردٸڭ رۇقساتىنان كەيٸن ۆاكتسينا الادى. ۆاكتسينادان كەيٸن ەر ناۋقاس 30 مينۋت دەرٸگەردٸڭ باقىلاۋىندا بولادى. كەيٸن ونىڭ دەنساۋلىق جاعدايى بەكٸتٸلگەن ەمحانانىڭ باقىلاۋىنا ٶتەدٸ, – دەدٸ گ. ناعاشىبەكقىزى.
دەرٸگەردٸڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنا قارسى ۆاكتسينا قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بەلگٸسٸ. ەگەر ادام ۆاكتسينا السا, وندا ول اۋرۋدان قورعالىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار باسقا ادامدارعا جۇقتىرماۋعا كٶمەكتەسەدٸ. گ. ناعاشىبەكقىزى ۆاكتسينانىڭ تيٸمدٸ نۇسقالارىن ايتتى. سونىڭ ٸشٸندە جاڭا «دەلتا» شتامىنا قاتىستى ۆاكتسينا اۋرۋ مەن ٶلٸمنٸڭ اۋىر تٷرلەرٸنەن قورعايدى. بۇل جاعدايدا پرەپاراتتىڭ ەكٸ دوزاسىن دا الۋ كەرەك. بٸرٸنشٸ دوزا انتيدەنەلەردٸڭ از مٶلشەرٸنە بايلانىستى قورعانىس ەسەرٸن بەرەدٸ, ەكٸنشٸ دوزا بٸرٸنشٸسٸنٸڭ ەسەرٸن كٷشەيتەدٸ ەرٸ نىعايتادى.
– كۆي ۆاكتسيناسى – بۇل جاڭا اۋرۋعا قارسى دەرٸ. بۇل ۆيرۋستى زەرتتەگەنٸمٸزگە بٸر جارىم جىل ٶتتٸ. سونداي-اق, ۆاكتسينالار قىسقا مەرزٸمدە جاسالدى. بۇل ەلەم بويىنشا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن تٶمەندەتەتٸن قۇرال. اقپان ايىندا جاپپاي ۆاكتسينا باستالعان كەزدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ ۆاكتسيناعا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ. كەيٸننەن كٶپ ەلدەردە جاناما ەسەر بولماعانىن كٶردٸ. قازٸر ادامداردىڭ سەنٸمٸ پايدا بولدى. تانىستار, تۋىستار, كٶرشٸلەر ۆاكتسينانىڭ قايسىسى جاقسى دەپ سۇرايدى. ال ۆاكتسينادان قورقاتىن قالا تۇرعىندارى تٷرلٸ قاۋەسەتتەر مەن جالعان اقپاراتتارعا سەنەدٸ. سوندىقتان بٸز قىزمەتكەرلەر مەن ناۋقاستارعا ۆاكتسينا تۋرالى تٷسٸندٸرمە جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدەمٸز. سوندا عانا ادام تيٸستٸ شەشٸم قابىلداي الادى. بٷگٸندە ۆاكتسينا جايلى كٷردەلٸ مەسەلە جوق, حالىقتى قامتۋ پروتسەسٸ قارقىندى جٷرٸپ جاتىر, – دەدٸ گ. ناعاشىبەكقىزى.
سٶز سوڭىندا دەرٸگەر قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن قوعامدىق ورىنداردا دەمالۋدان باس تارتۋعا شاقىردى. كوروناۆيرۋس دەرتٸن جۇقتىرماس ٷشٸن سانيتارلىق قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن, سونىڭ ٸشٸندە بەتپەردە رەجيمٸ مەن ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىقتى ساقتاۋدى ۇسىندى. سون-اق كوروناۆيرۋستى قورعاۋدىڭ جالعىز ەرٸ سەنٸمدٸ ەدٸسٸ ۆاكتسينا ەكەنٸن تاعى دا ەسكەرتتٸ.
2021 جىلعى 14 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشا الماتىدا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ 640 جاعدايى تٸركەلگەن (جەرگٸلٸكتٸ), ونىڭ ٸشٸندە 574 جاعداي سيمپتومسىز جەنە 66 جاعداي سيمپتومدى. بارلىعى ينفەكتسييالىق ستاتسيونارلاردا (5 200 تٶسەك) 1 947 ادام (168 بالا) فيزيكالىق تٷردە جاتىر.
2021 جىلدىڭ 1 اقپانى مەن 13 شٸلدەسٸ ارالىعىندا الماتىدا I كومپونەنتپەن 615 661 ادام ۆاكتسينا الدى. ٶتكەن تەۋلٸكتە 15 257 ادام ەكپە الدى. 60 جاستان جوعارى ۆاكتسينا العان ادام سانى 91 263 ادامدى قۇرايدى.
قالادا مەديتسينالىق ۇيىمداردا, مەكتەپتەردە, مەدەنيەت, سپورت نىساندارىندا, بازار مەن قالانىڭ سوسو-دا 212 ۆاكتسينا پۋنكتتەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ (250-گە دەيٸن ۇلعايتۋ مٷمكٸندٸگٸمەن). 1 260 ادام جۇمىلدىرىلعان 308 ەكپە بريگاداسى قىزمەت اتقارادى.
