Oqý-aǵartý birinshi vitse-ministri Natalia Jumadildaeva Qazaqstanda TikTok áleýmettik jelisin shekteý múmkindigine qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, kez kelgen ziiandy kontent balalarǵa ǵana emes, syni oilaý qabileti tolyq qalyptaspaǵan eresek adamdarǵa da keri áserin tigizýi múmkin.
"Qoldanystaǵy quqyqtyq normalar aiasynda áleýmettik jelilerdi shekteýge baǵyttalǵan bastamalardy qoldaimyz. TikTok-ty shekteý máselesine kelsek, platforma paida bolǵan Qytaidyń ózinde balalarǵa arnalǵan shekteýler bar. Onda balalardyń TikTok-ta ótkizetin ýaqyty táýligine 40 minýttan aspaidy jáne kontentke qatań shekteý qoiylǵan. Iaǵni, balalar tek bilim berý men damytýǵa arnalǵan materialdardy ǵana kóre alady", – dedi Jumadildaeva.
Sózinshe, Qazaqstandaǵy balalar men eresekter tutynatyn kontent bastapqy formattan múlde bólek.
Aita keteiik, buǵan deiin Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan búgingi tańda balalardyń álippesi – áleýmettik jeli, emizigi – TikTok, besik jyry – Instagram bolyp ketkenin negizge alyp, kámeletke tolmaǵandarǵa TikTok-qa kirýge tyiym salýdy usynǵan edi.
"Ótken jyly áriptesim Erlan Saiyrov TikTok platformasynyń qoǵamdaǵy keri áseri týraly tiisti oryndarǵa dabyl qaǵyp edi, selt etken jan joq. Senator áriptesimiz Nurtóre Júsip «buryn balalalardy «ták-tákpen» tárbieleitin edik, qazir TikTok-pen tárbielep jatyrmyz» dep edi minbeden. Óli tynyshtyq. Sóz joq, qazir – aqparattyq ǵasyr. Áleýmettik jeliler ómirimizdiń ajyramas bóligine ainaldy. Paidaly jaǵy da joq emes. Alaida, ulttyq tárbie men dástúr-saltymyzdyń ýyqtaryn talqandap, aqyl toqtatpaǵan, jaqsy men jamandy áli tolyq ajyratyp úlgirmegen balalar men jasóspirimderdimeńdýana jegendei meńireý álemge bastap bara jatqan jaǵdaidyń aldyn almasaq opyq jeimiz", - deidi depýtat.
Ol balalar men jasóspirimder arasynda TikTok keńinen tanymal ekenin atap ótti.
"Sońǵy eki jylda 14,1 mln qazaqstandyq tirkelipti. Bul jeliniń negizgi tutynýshylary da – sol besikten beli shyqpaǵan balalar men jastar. Onda paidaly kontentten góri, jastarǵa teris áser etetin ziiandy aqparattar órip júr. Qumar oiyndardy jarnamalaý, strimder arqyly ádepsiz áreketter kórsetý, boqaýyz sózder, pornografiia, sýitsidke shaqyrý, dini ýaǵyzdardyń ońdy-soldy taralýy, býlling, tyiym salynǵan zattardyń jarnamasy sekildi terisáreketterge shaqyratyn las aqparattar osy TikTok arqylytaralýda. Jasóspirimderdiń TikToktan kórgenin qaitalap, jaǵymsyz qylyq pen ádepsiz iske úiir bolyp bara jatqany da jasyryn emes", - deidi Janarbek Áshimjan.
Depýtat álem elderi munyń odan ári etek alýyna jol bermeý maqsatynda Tik-Tokqa shekteý qoiý nemese ondaǵy kontentke baqylaýdy kúsheitýdi qolǵa alyp jatqanyn atap ótti.
"Máselen, Resei, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstanelderi TikTok jelisine ishinara nemese tolyq shekteý qoidy. Al, Frantsiia úkimeti jasóspirimderdiń internetke qoljetimdiligin zańnamalyq deńgeide rettedi. Aýstraliia 16 jasqa deiingi balalarǵa qoldanýdy zańmen shektedi. Osy joǵaryda atalǵan elderdiń bir bilgeni bar shyǵar... Eýropalyq Odaq, Kanada, Ulybritaniia, Jańa Zelandiiada balalar qaýipsizdigine qatysty alańdaýshylyqqa bailanysty 2023 jyly sheshim qabyldap úlgergen. Kerek deseńiz, TikTok-tyń atasy sanalatyn Qytaidyń ózinde bul platforma qoljetimdi emes. Biz de jedeldetip TikTok-qa shekteý qoiý máselesin qarastyrǵanymyz jón. Óitkeni, TikTokty shamadan tys qoldanýdyń psihologiialyq áleýmettik jáne akademiialyq saldary, balanyń sanasy men densaýlyǵyna keri áseri az emes. Tipti, oftalmolog dárigerler telefonǵa telmirgen balalardyń arasynda keiingi bes jylda kóz aýrýlary kúrt kóbeiip ketkenin aitady", - deidi depýtat.
Janarbek Áshimjan úkimetke kelesi sharalardy qolǵa alýdy usyndy:
- TikToktaǵy ádepke, ulttyq qundylyqtarǵa, dástúrimiz ben saltymyzǵa qaishy keletin, balalardyń sanasyn ýlaityn, teris ádetterge shaqyratyn barlyq kontentke shekteý qoiý.
- Elimizde TikTokty kámelettik jasqa tolmaǵan balalardyń paidalanýyna qatań shekteý qoiý nemese múldem tyiym salý tetikterin qarastyrý kerek.
