Qazaqstannyń saýda balansynyń profitsiti 2026 jylǵy qańtar–shilde aralyǵynda 63 paiyzǵa ósip, 14 mlrd dollarǵa jetti. Bul ekonomika men teńge baǵamy úshin oń kórsetkish bolǵanymen, el eksportynyń jartysyna jýyǵy áli de munaiǵa táýeldi. Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Saida Tileýlenova profitsittiń turaqtylyǵy álemdik shikizat naryǵyndaǵy jaǵdaiǵa tikelei bailanysty ekenin aitty, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń málimetinshe, 2025 jyldyń sáikes kezeńinde Qazaqstannyń saýda balansynyń profitsiti 8,6 mlrd dollar bolǵan. Biylǵy shildede ǵana bul kórsetkish 4,8 mlrd dollarǵa jetken. Bir ai ishinde el eksporty 10,2 mlrd dollardy, al importy shamamen 5,4 mlrd dollardy qurady.
Osylaisha, taýarlar eksporty importtan edáýir asyp, elge túsetin valiýtalyq kiristiń mańyzdy kózine ainalyp otyr.
Eksporttyń jartysyna jýyǵy munaiǵa tiesili
Saida Tileýlenovanyń aitýynsha, Qazaqstan eksportynyń qurylymynda shikizat áli de basym. Ulttyq statistika biýrosynyń deregine sáikes, 2026 jyldyń alǵashqy alty aiynda munai men shiki munai ónimderi jalpy taýar eksportynyń 46,5 paiyzyn quraǵan. Sonymen qatar eksportta mys, mys keni, radioaktivti elementter men ferroqorytpalardyń úlesi joǵary. 2025 jyly munaidyń eksporttaǵy úlesi 50,5 paiyz bolǵan.
"Qazirgi profitsit eksporttyq kiristiń joǵary ekenin kórsetedi. Alaida bul ekonomika qurylymy túbegeili ózgerdi degendi bildirmeidi. Onyń kólemi munai men metall baǵasyna, óndiris mólsherine jáne shikizatty syrtqy naryqtarǵa úzdiksiz jetkizý múmkindigine táýeldi bolyp otyr", – deidi sarapshy.
Onyń sózinshe, álemdik naryqta shikizat baǵasy aitarlyqtai tómendese nemese eksport kólemin shekteitin kedergiler týyndasa, saýda balansynyń profitsiti de edáýir qysqarýy múmkin.
Eksporttan túsken valiýtanyń bári elde qalmaidy
Qarjyger saýda profitsitiniń joǵary bolýy eksporttan túsken qarajattyń barlyǵy Qazaqstan ekonomikasynda qalady degen sóz emes ekenin atap ótti.
Eksporttyq kiristiń bir bóligi sheteldik qyzmetter aqysyn tóleýge, sheteldik investorlarǵa investitsiialyq tabys berýge, syrtqy mindettemelerdi óteýge jáne ózge de tólemderge jumsalady.
"Sondyqtan eldiń syrtqy ekonomikalyq jaǵdaiynyń irgeli turaqtylyǵyn baǵalaý kezinde saýda balansymen ǵana shektelmei, tólem balansynyń jalpy kórsetkishterine de nazar aýdarý qajet", – dedi Saida Tileýlenova.
Shikizattyq emes eksport ósip keledi
Sonymen birge Qazaqstan eksportynyń qurylymy birtindep ózgerip jatqanyn kórsetetin oń úrdis te bar. Saýda ministrliginiń málimetinshe, 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda shikizattyq emes jáne óńdelgen taýarlar eksporty 12,9 mlrd dollardan 15,2 mlrd dollarǵa deiin ósken.
Sarapshynyń pikirinshe, bul eksporttyq bazanyń birtindep keńeiip kele jatqanyn bildiredi. Degenmen qazirgi ósim syrtqy sektordyń shikizat naryǵyndaǵy jaǵdaiǵa táýeldiligin tolyq joiýǵa ázirge jetkiliksiz.
"Saýda balansynyń 14 mlrd dollarlyq profitsiti – Qazaqstan úshin mańyzdy qarjylyq qor. Alaida onyń turaqtylyǵy shikizattyq emes eksporttyń qanshalyqty jyldam ósetinine, munai men metall baǵasyna, óndiris pen tasymal kóleminiń saqtalýyna bailanysty. Sondai-aq eksporttan túsken tabysty el ishindegi investitsiiaǵa jáne eńbek ónimdiligin arttyrýǵa tiimdi baǵyttaý mańyzdy", – dep qorytyndylady sarapshy.
