Biýdjet tabysynyń 3 trln teńgesi qaida ketti nemese Úkimet Ulttyq qorǵa nege qol sala beredi

Biýdjet tabysynyń 3 trln teńgesi qaida ketti nemese Úkimet Ulttyq qorǵa nege qol sala beredi
pixabay

"Balapandardy kúzde sanaidy" demekshi, qarjygerler qyrkúiek aiynda Qazaqstan biýdjetine túsýi tiis delingen tabystyń shamamen 3 trln teńgesi qaida ketkenin tappai, airan-asyr boldy. Úkimet óz esebinde buǵan metaldar men munai baǵasynyń tómendeýi túrtki dei saldy. Taǵy bir jerde "salyqtar durys jinalmady" degen syltaý aityldy. Aqiqaty, qazyna jyrtyǵyn jamaý úshin Ulttyq qordan alynatyn biylǵy nysanaly transfert kólemi taǵy da ulǵaityldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Naqtyraq aitqanda, Úkimet 2024 jyly Ulttyq qordan 4 trln teńge shyǵarǵan, jyl sońyna deiin taǵy 2 trln teńge alý josparlary bar.

Qazan aiynyń basynda Halyqaralyq valiýta qorynyń Qazaqstandaǵy missiia basshysy Nikolia Blanshe osylaisha Ulttyq qorǵa kóbirek qol sala bastaǵan Qazaqstan biligi áreketin synap, onyń ústine aqsha shyǵystary týraly aqparattardyń ashyq emestigin basa atap ótti. Sóitken ol bizdiń bilikke mynany aitty:

"Negizi, Ulttyq qordyń róli jyl saiynǵy biýdjet tapshylyǵyn jabýǵa baǵyttalmaǵan, bul bolashaq ósimge, infraqurylymdarǵa, ǵylym men bilimge arnalǵan uzaqmerzimdi strategiialyq qarajat".

Sondai-aq Nikolia Blanshe tabysynan shyǵysy kóp Qazaqstannyń esep-qisap mamandary jumysyna da kúdik pen kúmán keltirdi.

Osy sóz qamshy boldy ma, álde Úkimet basyna Antikor adamynyń kelýi áser etti me, biz sóz etip otyrǵan "ǵaiyp 3 trln teńgeniń" izine túren salyna bastady.

Biýdjet tapshylyǵy dep ý-shý bolyp jatqanda eks-premer-ministr, qazirgi Joǵary aýditorlyq palatanyń tóraǵasy Álihan Smaiylovtyń jasap ketkeni de otqa mai quiǵanmen birdei bolǵan. Muny kezinde Oljas Bektenov Úkimet basyna kele salasymen jariia etken edi.

"Smaiylovtyń kabineti 2023 jylǵy biýdjet kirisiniń bir bóligin 2024 jylǵy salyqtar esebinen japqan, saldarynan biznesmenderge shamamen 600 mlrd teńgeniń QQS-ǵy qaitarylmaǵan", delindi. Iá, biyl Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, biznesmenderge 1,6 trln teńge kóleminde QQS-yn qaitarylǵan,  onyń 1 trln teńgesi biylǵy jylǵa tiesili bolsa, 600 mlrd teńgege jýyq 2024 jyldyń shyǵyn josparynda joq ótken jylǵy qaryzdar.

Onyń ústine, kúni keshe Joǵary aýditorlyq palatasy 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵy boiynsha jumys qorytyndysyn jariialady. Ol boiynsha  474 mlrd teńgeniń buzýshylary anyqtalǵany jariia etildi.

"Biýdjet qarajatynyń 2,7 trln teńgesin qamtityn 113 nysanǵa júrgizilgen aýdit nátijesinde  474 mlrd teńgeniń buzýshylyǵy anyqtaldy, onyń ishinde 128,8 mlrd teńge qarjylyq buzýshylyqtar, 154,8 mlrd teńge tiimsiz josparlaý jáne 190,3 mlrd teńge tiimsiz igerý bolyp tabylady. Bul anyqtalǵan qarajattyń 108,8 mlrd teńgesi memleketke qaitaryldy", delingen qujatta.

Joǵary aýditorlyq palata uiǵarymdaryn oryndaý sheńberinde Qarjy ministrligi 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap qurylys salasyndaǵy biýdjettik investitsiialyq jobalardyń iske asyrylýyna baqylaýdy kúsheitpek. Atap aitqanda, qyrkúiekte Biýdjettiń atqarylýy jáne oǵan kassalyq qyzmet kórsetý erejesine túzetýler engizildi. Oǵan sáikes, qazynashylyq súiemeldeý smetalyq quny 1 mlrd teńgeden bastalatyn sharttarǵa qatysty qoldanylatyn bolady. Buǵan deiin bul kórsetkish 2 mlrd teńgeni quraǵan bolatyn. Mundai ózgeristerdi Pavlodar oblysyndaǵy aýdit qorytynydysy qabyldandy. Ol jaǵdaida shamamen 731 mln teńge is júzinde oryndalmaǵan qurylys jumystaryna tólem jasalǵan. Iaǵni, Pavlodar qurylys bólimi buryn tólem jasalǵan aktiler negizinde merdiger uiymǵa tólem júrgizgen.

Joǵary aýditorlyq palata jii synǵa ushyraityn, bylyq-shylyǵy kóp Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qoryna da aýdit júrgizip, biýdjet jáne ózge de zańnamalardy, sondai-aq uiymnyń ishki normativtik qujattarynan birqatar buzýshylyqtardy anyqtady. Qorytyndysy boiynsha ÁMSQ men onyń óńirlik filialdarynyń basshylyq quramynyń 11 ókilin, onyń ishinde Qordyń basqarma tóraǵasynyń bir orynbasaryn tártiptik jaýapkershilikke tartý týraly sheshim qabyldandy.

Aita ketsek, mamandar 2025 jyly elimizde biýdjet daǵdarysy oryn alatynyn aityp, dabyl qaǵýda.  Olardyń esebinde, 2025 jylǵy biýdjet tapshylyǵy 4,1 trln teńge bolýy múmkin. Al 2024 jylǵy Qazaqstannyń biýdjet tapshyǵylyǵy 3,5 trln tengeni quraityny aitylyp júr. Al 2023 jyly Qazaqstan biýdjetiniń tapshylyǵy 3,1 trln teńgeni, 2022 jyly 2,3 trln teńgeni qamtypty.