Bul qalai? Zeinetaqy júiesine taǵy qandai ózgeris endi?
Nege óitti? Bul arada osyndai zańdy saýal týady. Bir anyǵy, osydan soń, el arasynda: „Bankterde aqsha bitip qalypty„ degen alyp-qashpa sóz tarai bastaǵan. Biz, óz kezegimizde, munyń anyq-qanyǵyn bilip kórdik.
Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń bul rette ózindik oiy bar. Qor tóraiymy Núrbibi Naýryzbaeva, bul rette, bar jinaqty bere salý tiimsiz, ony birden jaratyp qoiǵan zeinetker, artynan qinalyp qalady ǵoi dep, jany ashyp, birer kún buryn Astanada arnaiy brifingte málimdep edi.
Resmi ókildiń resmi pikirine sózbe-sóz toqtala ketelik.
El qinalyp qalmasyn dep…
— 2018 jyldyń 1-qańtarynan bastap, zeinetaqy tólemi tek ai saiyn tólenetin bolady. Mysaly, qazir zeinetaqy tólemi ony alýshynyń tańdaýy boiynsha aldyn ala belgilengen grafikpen: ai saiyn, toqsan saiyn nemese jylyna alatyn bolsa, endi bulai bolmaidy. Óitkeni, kóp aqsha qolǵa tigen adam, ony birden jaratyp tastaidy, artynan, ózi qinalyp júredi.
Sondyqtan osy júieni ózgertý týraly sheshim qabyldandy. Árine, jinaǵyn birden sheship alýǵa múmkindik beriledi. Tek ol adamnyń zeinetaqy jinaǵy eń tómengi 12 zeinetaqy kóleminen aspasa. Shamamen bul 337 myń teńge ǵoi. Bul zań, negizinen 2015 jyly qabyldanyp qoiǵan, biraq onyń qoldanysqa engizilýi 3 jylǵa shegerilgen edi. Biz bul rette, saraptamalyq jumys júrgizip, halyqaralyq tájiribeni ábden zerdeledik.
Basty maqsat — zeinetaqy jiyntyǵynyń tiimdiligin jáne adamnyń basty qajettiligin qamsyzdandyrýdy arttyrý. Bul arada qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa, jinaqty josparlaý mádenietin damytýǵa basymdyq berilip otyr.
Ózgeris 2021 jylǵa deiingi qor josparlaǵan strategiiasynyń jańartylǵan bir bóligi bolyp tabylady, — deidi Núrbibi Naýryzbaeva.
Osylai da máimóńkeleýge bolady eken ǵoi…
Qazaqstandaǵy zeinetaqy qorlary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Aidar Álibaev bul ózgeriske qatysty Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qory bergen túsiniktiń, tipten, aqylǵa qonymsyz ekenin aitady.
— Qaidaǵy mádenietti aityp otyr? Azamattardyń jinaǵan aqshasyn josparlaý mádenietin damytamyz dei me? Onda ne shataqtary bar?..
Basty maqsatymyz — qyzmet sapasyn arttyrý depti. Qaidaǵy sapa?.. Zeinetaqy qorynda qanshama bylyq bolyp jatyr. Ony biri jariia, biri ashyq aitylmaidy. Biz esep suraimyz, tsifrlardyń ashyqtyǵyn talap etemiz. Joq qoi… Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qory ony bermeidi. Sol ma sapasy?.. Sondai máselelermen nege ainalyspaidy, eldiń aqshasynda nesi bar endi?..
Árine, munyń barlyǵy, jaýapkershilikten sytylý úshin aitylǵan ádemi sydyrtpa sózder ǵana. Áitpese, olar eldiń emes, ózderiniń bas qamynan basqa eshteńeni oilap otyrǵan joq.
Bul arada men eki nárseni baiqap otyrmyn. Birinshiden, ainalymdaǵy aqshany qimai otyr. Bárin birden bere salsa, shash paidadan aiyrylady ǵoi. Odan da osylai, kóp bóligin ustap qalyp, kóp ýaqyt boiyna ony ainaldyryp, ózderine aqsha jasamai ma?.. Bul jeke múdde emei nemene?..
Ekinshiden, aqsha jaǵynan problema bolýy múmkin. Muny kesip aita almaimyn, biraq aqsha tapshylyǵy máselesi de bolýy múmkin. Óitkeni, bir retten sonshama somma sheshiledi ǵoi shottan. Sol aqsha tapshylyǵy baryn bildirmes úshin de osylai — azdap beretindei etýi múmkin, — deidi Aidar Álibaev.
Sondyqtan qarjyger-maman bul ózgeriske qatysty resmi organ tarapynan áli naqty ári negizdi túsiniktemeni kútetinin aitady.
Anyqtama:
Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń málimeti boiynsha, 2017 jyldyń 1-qarashasynda qazaqstandyqtardyń jalpy zeinetaqy jinaǵy 7,58 trln teńgeni quraǵan, ótken jylmen salystyrǵanda, bul kólemi 897 mlrd teńgege, iaǵni, 13,4 protsentke ósken.
Zeinetaqy salymshylarynyń jekelei shot ashqandary — 10,1 mln. Jyl basynan beri 345,5 myń shot jańadan ashylyp, qorǵa 54,8 mln teńge quiylǵan. Barlyq kelisimshart túri boiynsha, salymnyń somasy 616,5 mlrd teńgeni quraidy, 586,8 mlrd teńgesi mindetti zeinetaqy jarnasy.
Qorǵa túsetin zeinetaqy salymynyń ortasha ailyq kólemi 61,65 mlrd teńge bolady, al ortasha ailyq jarna kólemi — 5,5 mln jarna. Bul, shamamen, kúnine 274 myń jarna túsedi degen sóz.
2017 jyly Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryndaǵy zeinetaqy aktivteriniń tabystylyǵy 6,62 protsent bolyp, infliatsiia deńgeiinen az-maz asty. Infliatsiia deńgeii — 5,4 protsent. Biylǵy zeinetaqy tólemi 176,9 mlrd teńge boldy, al saqtandyrý uiymy arqyly 20,9 mlrd teńge berilgen.
Qazaqstan óńirleriniń bizneske qatysty reitingi engizilmek
Ulttyq ekonomika ministrliginiń Qoǵamdyq keńesi óńirlerdiń jańa reitingin engizýdi talqylady. Oblystar biznes júrgizýge jasaǵan jaǵdailary boiynsha baǵalanady. Ol úshin reitingke biznes-klimattyń qolailyǵy, qarjyǵa qoljetimdilik, adami kapital, kásipkerlik úshin jasalǵan infraqurylym sekildi kórsetkishter engizilmek. Búginde saýalnamaǵa 10 myńnan asa adam qatysty. Onyń ishinde 8 myńnan astamy – biznesmender. Suraq-jaýaptyń qorytyndylary Indýstriialandyrý kúni belgili bolady dep josparlanyp otyr. Kásipkerlikti damytýǵa súbeli úles qosqan qalalar men aimaqtar «Han Táńiri» syilyǵyna usynylmaq. Serik Jumanǵarin, QR Ulttyq ekonomika ministriniń orynbasary: – Saýalnamaǵa segiz myńnan astam kásipker qatysty. Olardan biznes júrgizýge qandai faktorlar yqpal etetinin suradyq. Saýalnama men statistikalyq kórsetkishter bizdiń biznes ádiste qandai óńirlerdiń oryn alǵanyna áser etedi
Daiyndaǵan Kámshat SÁTIEVA
