Baiaǵyda qazaqtyń kiiz úiiniń ýyǵy qisaisa, búkil shańyraq teńseletin. Qazir de dál solai. Qoǵam degenimiz – shańyraq. Onyń rýhani tirekteri – ýyq. Sol ýyqtarǵa din, til, tarih pen mádeniet jatady. Qaisysy maiyssa da, tutastyq buzylady. Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Ulttyń bolashaǵy ekonomikalyq kórsetkishtermen ǵana emes, rýhani tutastyǵymen ólshenedi» degende dál osy ishki úilesim men ideologiialyq simmetriiany meńzegeni anyq.
Islam dini – qazaqtyń senimi ǵana emes, oilaý júiesi. Bul – «táýbe» men «ysyrap» uǵymyn tirshiliktiń ózegine ainaldyrǵan dúnietanym. Jaratýshy men adam arasyndaǵy bailanysty parasatpen órnekteitin rýhani koordinata. Qazaq balasy dúniege kelgende qulaǵyna azan aityp at qoiady, ómirden ozǵanda janazamen shyǵaryp salady. Osy eki aralyqta júrip ótken búkil ǵumyrynda Islamnyń izi, isi, máni bar.
On eki ǵasyr buryn kelgen Islam dini túrkilerdiń dúnietanymymen qabysyp, hanafittik mazhab aiasynda biregei dástúrli islam modelin qalyptastyrdy. Musylmanshylyq qazaqqa jat bolǵan joq. Ol – jalań dogma emes, keńdik pen keshirimge, izgilik pen tárbiege negizdelgen uly júie.
Tarihtyń iirimderinde qazaq dini men dástúri birge órildi. Tek ateizmniń úńgirine túsip ketken keńestik kezeń ǵana bul sabaqtastyqty úzip ketti. Endi biz rýhani bailanystardy qalpyna keltirý ústindemiz. Qaita oralý protsesi júrip jatyr. Ol – bir kúnde bolmaityn uzaq jol. Jol boiynda bizge ilim, iman, parasat pen sabyr serik bolýǵa tiis.
Búginde Qazaqstanda jańa meshitter boi kóterip jatyr. Olar – sáýlet óneriniń keremet úlgisi ǵana emes, memlekettiń rýhani sáýletiniń de kórinisi. «Nur-Astana», «Haziret Sultan», jýyrda ashylǵan Bas meshit – bul elordanyń rýhani arteriiasy. Bul meshitter tek qulshylyqtyń orny emes, mádeni, ideologiialyq, aǵartýshylyq ortalyqqa ainalyp úlgerdi.
Din salasynda ekstremizmmen kúres isi de jolǵa qoiyldy. Bul baǵyttaǵy is-sharalar qoǵamdyq immýnitetti qalyptastyrýdyń saiasi jáne rýhani úrdisine ainaldy. Eger adam durys dini bilim almasa, ol «aqparattyq jihadtyń» qurbanyna ainalatyny belgili. Búginde áleýmettik jeliler arqyly jastardyń dini sanasyna áser etetin myńdaǵan video, jazbalar bar. Solardyń arasynda dástúrli Islamǵa qarsy turatyn, elimizdiń rýhani tutastyǵyn buzatyn, saiasi radikalizmdi nasihattaityn kózder barshylyq. Sondyqtan bizge dástúrli islamnyń naqty modeli qajet.
Ol model – Hanafi mazhaby men matýridilik senim mektebi. Bul – Qazaqstandaǵy dini saiasattyń irgetasy. Sebebi osy mektep qana zaiyrly memleketti moiyndaidy. Osy mektep qana dini pliýralizm men ulttyq biregeilikti qabystyra alady. Qazaqstanda bul baǵytty qoldaityn Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy bar. Basqarma meshitter men medreselerde osy baǵytta jumys júrgizip jatyr. Biraq bul – bir basqarmanyń ǵana emes, búkil qoǵamnyń mindeti.
Qurban aittyń resmi mereke retinde tanylýy – memlekettiń dinge degen kózqarasynyń kórinisi. Bul – zaiyrly memlekettiń dinnen bas tartpai, ony mádeni qundylyq retinde qabyldaityn saiasi jetilgendik belgisi. Sondai-aq Qazaqstan Islam Yntymaqtastyǵy Uiymynyń belsendi múshesi retinde islam álemindegi ortaq máselelerdi sheshýge atsalysyp keledi. Bul – elimizdiń halyqaralyq bedeliniń de, ishki turaqtylyǵynyń da kórinisi.
Búgingi qazaq qoǵamy dini identifikatsiia kezeńinen ótip jatyr. Bul protsess – ishki transformatsiiamen qatar júredi. Ásirese jastar arasynda dini bilimge suranys artty. Biraq suranys sapamen qabyspasa, ol vakýýmdy ekstremistik ideologiia toltyrady. Sondyqtan mektepter men JOO-larda dintaný pánin kúsheitý, meshit imamdarynyń teologiialyq daiyndyǵyn arttyrý – strategiialyq mańyzy bar másele.
Prezidentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń ulttyq ideologiiaǵa qatysty ustanymy – naqty ári dáiekti. Ol ulttyń birligi men bolashaǵy tek ekonomikalyq reformamen ólshenbeidi deidi. Ras, rýhani álsiz qoǵam kez kelgen aqparattyq shabýylǵa tótep bere almaidy. Sondyqtan búgingi tańda memleket óziniń dini saiasatyn qaita qurylymdap jatyr. Bul – ýaqyt talaby.
Sóz sońynda aitarymyz – qazaq rýhaniiaty, onyń ishinde Islam dini – ulttyq qaýipsizdik pen áleýmettik turaqtylyqtyń basty faktorlarynyń biri. Bul baǵytta júrip kele jatqan memleketimizge parasat pen sabyr, halqymyzǵa iman men bilim tileiik. Sebebi búgingi tańda meshit – tek qulshylyq orny emes, ol – memleket pen qoǵam arasyndaǵy senim kópiri. Al senimsiz qoǵam – tamyrsyz aǵash sekildi. Túbi shaiqalady. Al qazaq eshqashan tamyrsyz bolmaǵan.
