باياعىدا قازاقتىڭ كيٸز ٷيٸنٸڭ ۋىعى قيسايسا, بٷكٸل شاڭىراق تەڭسەلەتٸن. قازٸر دە دەل سولاي. قوعام دەگەنٸمٸز – شاڭىراق. ونىڭ رۋحاني تٸرەكتەرٸ – ۋىق. سول ۋىقتارعا دٸن, تٸل, تاريح پەن مەدەنيەت جاتادى. قايسىسى مايىسسا دا, تۇتاستىق بۇزىلادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ۇلتتىڭ بولاشاعى ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەرمەن عانا ەمەس, رۋحاني تۇتاستىعىمەن ٶلشەنەدٸ» دەگەندە دەل وسى ٸشكٸ ٷيلەسٸم مەن يدەولوگييالىق سيممەترييانى مەڭزەگەنٸ انىق.
يسلام دٸنٸ – قازاقتىڭ سەنٸمٸ عانا ەمەس, ويلاۋ جٷيەسٸ. بۇل – «تەۋبە» مەن «ىسىراپ» ۇعىمىن تٸرشٸلٸكتٸڭ ٶزەگٸنە اينالدىرعان دٷنيەتانىم. جاراتۋشى مەن ادام اراسىنداعى بايلانىستى پاراساتپەن ٶرنەكتەيتٸن رۋحاني كوورديناتا. قازاق بالاسى دٷنيەگە كەلگەندە قۇلاعىنا ازان ايتىپ ات قويادى, ٶمٸردەن وزعاندا جانازامەن شىعارىپ سالادى. وسى ەكٸ ارالىقتا جٷرٸپ ٶتكەن بٷكٸل عۇمىرىندا يسلامنىڭ ٸزٸ, يسٸ, مەنٸ بار.
ون ەكٸ عاسىر بۇرىن كەلگەن يسلام دٸنٸ تٷركٸلەردٸڭ دٷنيەتانىمىمەن قابىسىپ, حانافيتتٸك مازحاب اياسىندا بٸرەگەي دەستٷرلٸ يسلام مودەلٸن قالىپتاستىردى. مۇسىلمانشىلىق قازاققا جات بولعان جوق. ول – جالاڭ دوگما ەمەس, كەڭدٸك پەن كەشٸرٸمگە, ٸزگٸلٸك پەن تەربيەگە نەگٸزدەلگەن ۇلى جٷيە.
تاريحتىڭ يٸرٸمدەرٸندە قازاق دٸنٸ مەن دەستٷرٸ بٸرگە ٶرٸلدٸ. تەك اتەيزمنٸڭ ٷڭگٸرٸنە تٷسٸپ كەتكەن كەڭەستٸك كەزەڭ عانا بۇل ساباقتاستىقتى ٷزٸپ كەتتٸ. ەندٸ بٸز رۋحاني بايلانىستاردى قالپىنا كەلتٸرۋ ٷستٸندەمٸز. قايتا ورالۋ پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتىر. ول – بٸر كٷندە بولمايتىن ۇزاق جول. جول بويىندا بٸزگە ٸلٸم, يمان, پاراسات پەن سابىر سەرٸك بولۋعا تيٸس.
بٷگٸندە قازاقستاندا جاڭا مەشٸتتەر بوي كٶتەرٸپ جاتىر. ولار – سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ كەرەمەت ٷلگٸسٸ عانا ەمەس, مەملەكەتتٸڭ رۋحاني سەۋلەتٸنٸڭ دە كٶرٸنٸسٸ. «نۇر-استانا», «حازٸرەت سۇلتان», جۋىردا اشىلعان باس مەشٸت – بۇل ەلوردانىڭ رۋحاني ارتەريياسى. بۇل مەشٸتتەر تەك قۇلشىلىقتىڭ ورنى ەمەس, مەدەني, يدەولوگييالىق, اعارتۋشىلىق ورتالىققا اينالىپ ٷلگەردٸ.
دٸن سالاسىندا ەكسترەميزممەن كٷرەس ٸسٸ دە جولعا قويىلدى. بۇل باعىتتاعى ٸس-شارالار قوعامدىق يممۋنيتەتتٸ قالىپتاستىرۋدىڭ ساياسي جەنە رۋحاني ٷردٸسٸنە اينالدى. ەگەر ادام دۇرىس دٸني بٸلٸم الماسا, ول «اقپاراتتىق جيھادتىڭ» قۇربانىنا اينالاتىنى بەلگٸلٸ. بٷگٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى جاستاردىڭ دٸني ساناسىنا ەسەر ەتەتٸن مىڭداعان ۆيدەو, جازبالار بار. سولاردىڭ اراسىندا دەستٷرلٸ يسلامعا قارسى تۇراتىن, ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني تۇتاستىعىن بۇزاتىن, ساياسي راديكاليزمدٸ ناسيحاتتايتىن كٶزدەر بارشىلىق. سوندىقتان بٸزگە دەستٷرلٸ يسلامنىڭ ناقتى مودەلٸ قاجەت.
ول مودەل – حانافي مازحابى مەن ماتۋريديلٸك سەنٸم مەكتەبٸ. بۇل – قازاقستانداعى دٸني ساياساتتىڭ ٸرگەتاسى. سەبەبٸ وسى مەكتەپ قانا زايىرلى مەملەكەتتٸ مويىندايدى. وسى مەكتەپ قانا دٸني پليۋراليزم مەن ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ قابىستىرا الادى. قازاقستاندا بۇل باعىتتى قولدايتىن قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى بار. باسقارما مەشٸتتەر مەن مەدرەسەلەردە وسى باعىتتا جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىر. بٸراق بۇل – بٸر باسقارمانىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ مٸندەتٸ.
قۇربان ايتتىڭ رەسمي مەرەكە رەتٸندە تانىلۋى – مەملەكەتتٸڭ دٸنگە دەگەن كٶزقاراسىنىڭ كٶرٸنٸسٸ. بۇل – زايىرلى مەملەكەتتٸڭ دٸننەن باس تارتپاي, ونى مەدەني قۇندىلىق رەتٸندە قابىلدايتىن ساياسي جەتٸلگەندٸك بەلگٸسٸ. سونداي-اق قازاقستان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ رەتٸندە يسلام ەلەمٸندەگٸ ورتاق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە اتسالىسىپ كەلەدٸ. بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸنٸڭ دە, ٸشكٸ تۇراقتىلىعىنىڭ دا كٶرٸنٸسٸ.
بٷگٸنگٸ قازاق قوعامى دٸني يدەنتيفيكاتسييا كەزەڭٸنەن ٶتٸپ جاتىر. بۇل پروتسەسس – ٸشكٸ ترانسفورماتسييامەن قاتار جٷرەدٸ. ەسٸرەسە جاستار اراسىندا دٸني بٸلٸمگە سۇرانىس ارتتى. بٸراق سۇرانىس ساپامەن قابىسپاسا, ول ۆاكۋۋمدى ەكسترەميستٸك يدەولوگييا تولتىرادى. سوندىقتان مەكتەپتەر مەن جوو-لاردا دٸنتانۋ پەنٸن كٷشەيتۋ, مەشٸت يمامدارىنىڭ تەولوگييالىق دايىندىعىن ارتتىرۋ – ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مەسەلە.
پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق يدەولوگيياعا قاتىستى ۇستانىمى – ناقتى ەرٸ دەيەكتٸ. ول ۇلتتىڭ بٸرلٸگٸ مەن بولاشاعى تەك ەكونوميكالىق رەفورمامەن ٶلشەنبەيدٸ دەيدٸ. راس, رۋحاني ەلسٸز قوعام كەز كەلگەن اقپاراتتىق شابۋىلعا تٶتەپ بەرە المايدى. سوندىقتان بٷگٸنگٸ تاڭدا مەملەكەت ٶزٸنٸڭ دٸني ساياساتىن قايتا قۇرىلىمداپ جاتىر. بۇل – ۋاقىت تالابى.
سٶز سوڭىندا ايتارىمىز – قازاق رۋحانيياتى, ونىڭ ٸشٸندە يسلام دٸنٸ – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىقتىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ. بۇل باعىتتا جٷرٸپ كەلە جاتقان مەملەكەتٸمٸزگە پاراسات پەن سابىر, حالقىمىزعا يمان مەن بٸلٸم تٸلەيٸك. سەبەبٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا مەشٸت – تەك قۇلشىلىق ورنى ەمەس, ول – مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەنٸم كٶپٸرٸ. ال سەنٸمسٸز قوعام – تامىرسىز اعاش سەكٸلدٸ. تٷبٸ شايقالادى. ال قازاق ەشقاشان تامىرسىز بولماعان.
