Aqtaý mańynda oryn alǵan ushaq apaty halyqaralyq sipattaǵy tragediiaǵa ainalyp, álemdik BAQ betterinde keńinen talqylanyp jatyr. Qazaqstandyq sarapshylar da qaiǵyly oqiǵaǵa qatysty túrli pikir bildirip, ún qosýda. Solardyń qatarynda saiasattanýshy Ámirjan Qosan da bar. Ol apatqa ushyraǵan ushaqtyń “qara jáshigin” Braziliiaǵa berý týraly sheshimge kúmánmen qaraitynyn jetkizdi. Aitýynsha, Braziliia — Reseidiń saiasi odaqtasy. Bul jaiynda ol Dalanews.kz agenttigine baiandady.
“Aqtaý mańynda oryn alǵan ushaq apaty bir emes, tórt elge qatysy bar halyqaralyq sipattaǵy rezonansty oqiǵa bolyp otyr. Ushaq tiesili áýe kompaniiasy men jolaýshylardyń deni – Ázirbaijannan, reis reseilik Groznyiǵa baǵyt alǵan, jolaýshylardyń birazy – Reseiden, qalǵany – Qazaqstan men Qyrǵyzstannan, eń bastysy – apat oryn alǵan jer – Qazaqstan. Tas túsken jerine aýyr, bizdiń elge de asa zor jaýapkershilik artylyp otyr. Bilik sony uǵynýy kerek”, — deidi ol.
Osy tusta ol istiń aq-qarasyn bilmei jatyp, reseilik taraptyń pozitsiiasyn qorǵaýǵa umtylǵan kei shendilerdiń áreketin de synǵa aldy.
“Óz basym, bizdiń keibir shendilerdiń máseleniń baiybyna barmai, lezde resei jaǵynyń advokatynyń rolin oinaǵany unamady. Bul da bizdiń bilikte júrgen keibir basshylardyń qanyna sińip, boiy men oiynan kete qoimaǵan proreseilik refleks dep bilýimiz kerek!”, — deidi ol.
Saiasattanýshy ushaq apatynan zardap shekkenderge jedel kómek kórsetken Aqtaý óńiriniń turǵyndary men qyzmetkerleriniń is-áreketin joǵary baǵalady.
“Dúniejúzilik BAQ tórinen oryn alǵan oqiǵada Mańǵystaýdaǵy aǵaiynnyń, oqiǵa mańynda bolyp, zardap shekkenderge dereý kómek kórsetken elektrikterdiń, óńirdiń Tótenshe jaǵdai qyzmetkerlerine, órt sóndirýshilerine, dárigerlerine rizashylyǵymdy bildirgim keledi: syn saǵatta olar elimizdiń abyroiyn aspandatyp jiberdi. Buryn bizdi bile bermeitin basqa jurt: “qazaqtar degen qinalǵandarǵa qol ushyn berýge daiyn, qaiyrymdy, Qazaqstannyń memlekettik organdary isker ári uiymshyl, ózge eldiń ushaǵy qulaǵanda laiyq kómek bere alatyn el eken” degen oiǵa kelgeni sózsiz”, — dep qosty ol.
Onyń sózinshe, halyqaralyq deńgeide bul oqiǵaǵa qatysty pikirler san túrli, onyń ishinde aviatehnikadan beihabar adamdar da jarysa jazba jariialaýda.
“Osy kúnderi álemdik BAQ-ta basty taqyrypqa ainalǵan oqiǵanyń sebepterin san-saqqa júgirtip jatqany anyq kórindi.
Aviatsiiadan aýyly alys maqurymdar da haip ustap jatqany ras, bedeldi mamandar men sarapshylar da pikir aityp jatyr.
Mine, endigi jerde ushaq apatynyń sebebin anyqtaýda saiasat aralasyp ketýi ábden múmkin. Óitkeni ár el ózin aqtap, kináni basqaǵa artýy yqtimal. Jáne de bul geosaiasat aralasqan alǵashqy áýe apaty emes. Buryn da sondai jaǵdailar oryn alǵan. Reseilik DHR aspanynda jarylǵan Malaiziianyń "Boingy" men reseilik Smolensk mańynda apatqa ushyraǵan, ishinde Polsha prezidenti Kachinskii men úkimet delegatsiiasy bar “TÝ-154M” she?
Osyndaida aqiqatty anyqtaý úshin ushaqtaǵy “qara jáshikten” alynar aqparattyń roli zor”, — deidi ol.
Saiasattanýshy postsovettik keńistikte ushaq apattarynyń tergeýi kóbine Máskeýge jiberiletinin de alǵa tartty.
“Meniń bilýimshe, postsovettik keńistikte apatqa ushyraǵan ushaqtardyń “qara jáshikteri” Máskeýde ornalasqan Halyqaralyq aviatsiialyq komitetke jiberiledi. Máselen, 2019 jyly jeltoqsanda Almaty mańynda apatqa ushyraǵan “Bek Air” áýe kompaniiasynyń “Fokker” 100 ushaǵynyń “qara jáshigi” dál osy Máskeýge jiberilgen. Iaǵni, qupiianyń kilti sol jaqta bolmaq. “Nege “qara jáshikter” ushaq tiesili elde ashylyp, zerttelmeidi”, - dep sol kúńireýli kúnderi áleýmettik jelilerde suraq qoiǵanmyn.
Sol sebepti “qara jáshik” anaý-mynaý emes, muhittyń ar jaǵyndaǵy Braziliiaǵa jiberilýin qup kóremin”, — deidi Ámirjan Qosan.
Alaida ol bul sheshimge kúmánmen qaraitynyn da jasyrmady. “Sebebi Braziliia Reseidiń saiasi odaqtasy bolyp keledi” deidi saiasattanýshy.
“Aýzy kúigen úrip ishedi demekshi, kóńilde bir kúdik te joq emes. Óitkeni, búgingi Braziliia – Reseidiń BRIKS sekildi uiymdaǵy qandykóilek dosy. Árdaiym Reseidiń saiasi bastamalaryn qoldap júredi.
Kóp nárse tiri qalǵan ushqyshtar men jolaýshylardyń sózderine de bailanysty, árine...
Kúni keshe estidik: eshkimnen de keshirim suramaityn Pýtin ázirbaijandyq ushaqty apatqa ushyratqany úshin Ázirbaijan prezidenti Álievten keshirim surapty.
Ázirbaijan ushaǵy qazaq jerine qulady, apatta qazaqstandyqtar qaza tapty.
Qisynǵa salsaq, Pýtin Qazaqstan prezidenti Toqaevtan da keshirim suraýy kerek emes pe?
Ázirshe osy!”, — dep túiindedi ol.
Eske salaiyq, 25 jeltoqsanda jergilikti ýaqyt boiynsha 11.30-da Aqtaý mańynda Bakýden Groznyiǵa ushyp bara jatqan ushaq apatqa ushyrady. Bul — Azerbaijan Airlines áýekompaniiasyna tiesili Embraer 190 ushaǵy.
Aqparat boiynsha ushaq bortynda 67 adam, onyń ishinde 5 ekipaj múshesi bolǵan. Jolaýshylar reisi qatty tumanǵa bailanysty Groznyiǵa qona almaǵan, aldymen Mahachkalaǵa, sodan keiin Aqtaýǵa baǵyttalǵan.
Apattan 6 qazaqstandyq kóz jumdy. Jalpy qaza tapqandar sany — 38. 29 adam aman qaldy.