Bizdi negizi syilamaidy. Syilamaǵan da. Bizdiń únimiz shyqqan jerde olardyń syilastyǵy taýsylady, anyǵynda.
Syilastyq saqtalýy úshin biz únsiz júrýimiz kerek. Joq, solai. Áýelden solai bolǵan. Sonda da jamanbyz. Sonda da jaqpaimyz ǵoi.
Syilastyq ekijaqty bolýy kerek edi, negizinde. Sony da túsinbeidi ǵoi. Eldegi birlik pen beibitshilik bizge ǵana kerek pe, álde? Onyń saqtalýyna biz ǵana múddelimiz be? Syilastyqqa syzat túsirmeý bizdiń de, olardyń mindeti emes pe edi?
Bizdi nege syilamaidy bilesiz be? Syilata almadyq, sebebi. Óz-ózimizdi tómendettik. Kishireimeitin jerde, kishireidik. Iilmeitin jerde iildik. Talap etetin jerde talap etpedik. Aitatyn jerde, aýzymyzdy býyp tastadyq. Aqyry, túbimizge jettik. Qazir kesh...
Únsizdik qashanǵa deiin sozylady? Sypaiylyq qashanǵa deiin saqtalady sonda?
Oǵyz Doǵannyń daýy mynany dáleldedi: Únsizdik úidei báleden qutqarmaidy eken. Úidei bálege alyp keledi eken, kerisinshe.
Qazaqsha sóileýdi talap etkenimizdi olar aqymashylyq etip kórsetkisi keledi. Sol maqsatyna jetedi de. Oǵyz Doǵannyń kúiin keshkenbiz talai ret. Úndegenbiz. Úndemegenbiz. Báribir jeńe almaǵanbyz. Qoldy bir siltegenbiz, talai ret...
Doǵan – túrik. Siz – qazaqsyz. Másele onda emes. Qazaq bolsańyz da, siz dál sol Doǵannyń kúiin kesher edińiz. Bálkim, qutylyp ketýińiz de múmkin edi álgi jaǵdaidan. Úndemei...
Biz syilaǵanmen, olar syilamaidy. Sony túsinip kelemiz. Túsingen saiyn syiyspasymyzdy sezine túsinemiz olarmen. Ne isteý kerek? Bizdiń únsizdik máńgilik emes qoi?
Oǵyz Doǵannyń daýy jáne daýdan keiingi pikirtalastar mynany dáleldedi (bálkim baiaǵyda dáleldengen shyǵar): bizder jáne olar eki bólek dúnieniń ókilimiz. Eshqashan bastary qosylmaityn. Eshqashan eki jarty bir bútin bolmaityn. Biz bólekpiz. Bótenbiz bir-birimizge...
Doǵannyń daýy túk emes, negizinde. Erteńgi kún budan ótken daý-damailar kútip turýy múmkin bizderdi. Sonda qaitemiz? Sonda qaitpekpiz? Qalai syiysamyz? Qalai til tabysamyz? Olar kórpeni óz jaǵyna tartqanda, biz taǵy da únsiz qalamyz ba?
Bizdi syilamaidy. Syilasa sóiter me edi? Bir joly Rýza Beisenbai-tegi týraly jazdyq. Kerekýde turady. Bul jaqtyń memlekettik tildi umytqan máńgúrtterimen jalǵyz ózi alysyp júr. Únsizdikti buzǵan bir kisi. Myna bir oqiǵasy tym áserli. Rýzanyń óz aýzymen aitaiyq.
«Vam chto ne poniatno? Govorite na rýsskom!»
Qys. Aiaz. Qańtardyń ortasy. Tramvaidamyn. Ishi tola jarnama. Bir buryshyna«S novym godom! S novym schastem!» dep jazypty. Orysshasy bar. Qazaqshasy joq. Qaida? Nege jazbaǵan?
Júrgizýshige bardym. Orystyń áieli eken. Joian. Orys bolsa ne bopty? Orys pa, qazaq pa barlyq jerde qazaqsha sóileitin adammyn.
– «Jańa jyldaryńyzben!» dep nege qazaqsha jazbaǵansyzdar?
– Govorite na rýsskom!
– Men sizge memlekettik tilde sóilep turmyn. Quttyqtaýdy nege qazaqsha jazbaǵansyzdar?
– Vam chto ne poniatno? Govorite na rýsskom! Aaa, eto vy! Da, vas ves gorod znaet. Da, vy vseh dostali so svoim kazahskim iazykom. A ný-ka, poshla von!!!
«Poshla vonnan!» bastaldy bári. Boqtai jóneldi meni. Tatiana eken aty. Boqtaǵany az, tóbelesýge daiyn tur. Quttyqtaýdy nege qazaqsha jazbaǵanyn suraǵanym jáne qazaqsha sóilegenim úshin ǵana...
Aldym da tramvaidyń aldyna turyp aldym. Kúlli el qarap tur. Kúlip tur keibireýi. Sol jerde tramvai basqarmasyna zvondadym. «Birinshiden, myna júrgizýshini aýystyryńdar, ekinshiden, quttyqtaýdy qazaqsha jazyńdar!» dedim men.
Tatiana tútigip ketipti. Tramvaidy iske qosyp, alǵa jylji bastady. Taptaǵysy keledi, bilem. Jyljytyp, jyljytyp tramvaidy meniń dál tumsyǵyma tiredi. Tapjylǵam joq. Turdym. «Qorqady» dep oilasa kerek. Tapqan eken...
Tramvai toqtap tur. Ishi tola adam. Artynda taǵy 4-5 tramvai toqtap qalǵan. Amaly taýsylǵan Tatiana meni ishtegi jurtqa jamandai bastady. Qazaqtar bar eken.
«Da chto eto takoe! Do kakih por mojno terpet! Ý nas v strane za kazahskii iazyk ýje matami kroiat» dedi bir-eki áiel. Jabylǵandar, jamandaǵandar áldeqaida kóp boldy, biraq. Álgi bir-eki qazaq bolmasa Tatiana tektes shovinister shashymdy jular edi sol arada.
Arǵy jaqtan tramvai basqarmasy shyr-pyr bolyp jatyr. Politsiia keldi. Orystar aryz jazýǵa sheber ǵoi. Meni alyp ketti. «Munyńyz hýligandyq, sizdi sottaimyz» dedi. Kolesnikov degen orys bar eken. Meni tanityn siiaqty. «Ona ýje dostala vseh svoim kazahskim iazykom» degenin anyq estidim. Politsiia meniń tramvaidyń aldyna ne úshin turyp alǵanymdy teksergisi de kelgen joq.
Iá, solai...
Aittyq qoi, Doǵannyń daýy túk emes dep. Doǵannyń daýy olardyń bizdi syilamaitynyn kezekti ret dáleldedi. Al alystaǵy Kerekýde Rýza Beisenbai-tegi myńmen jalǵyz alysyp júr. Ol mundai oqiǵalarmen kúnbe-kún betpe-bet keledi. Ol únsiz qalǵandy qalamaidy. Ol úndemei ótkisi kelmeidi.
Osylai oilaityndar kóbeiip jatyr. Kóbeie túsedi. Sonda qaitemiz? Biz qaitemiz? Olar qaitedi?
Aittyq qoi, bizdiń únimiz shyqqan jerde olardyń syilastyǵy taýsylady dep...
Dýman BYQAI
