بٸزدٸ نەگٸزٸ سىيلامايدى. سىيلاماعان دا. بٸزدٸڭ ٷنٸمٸز شىققان جەردە ولاردىڭ سىيلاستىعى تاۋسىلادى, انىعىندا.
سىيلاستىق ساقتالۋى ٷشٸن بٸز ٷنسٸز جٷرۋٸمٸز كەرەك. جوق, سولاي. ەۋەلدەن سولاي بولعان. سوندا دا جامانبىز. سوندا دا جاقپايمىز عوي.
سىيلاستىق ەكٸجاقتى بولۋى كەرەك ەدٸ, نەگٸزٸندە. سونى دا تٷسٸنبەيدٸ عوي. ەلدەگٸ بٸرلٸك پەن بەيبٸتشٸلٸك بٸزگە عانا كەرەك پە, ەلدە? ونىڭ ساقتالۋىنا بٸز عانا مٷددەلٸمٸز بە? سىيلاستىققا سىزات تٷسٸرمەۋ بٸزدٸڭ دە, ولاردىڭ مٸندەتٸ ەمەس پە ەدٸ?
بٸزدٸ نەگە سىيلامايدى بٸلەسٸز بە? سىيلاتا المادىق, سەبەبٸ. ٶز-ٶزٸمٸزدٸ تٶمەندەتتٸك. كٸشٸرەيمەيتٸن جەردە, كٸشٸرەيدٸك. يٸلمەيتٸن جەردە يٸلدٸك. تالاپ ەتەتٸن جەردە تالاپ ەتپەدٸك. ايتاتىن جەردە, اۋزىمىزدى بۋىپ تاستادىق. اقىرى, تٷبٸمٸزگە جەتتٸك. قازٸر كەش...
ٷنسٸزدٸك قاشانعا دەيٸن سوزىلادى? سىپايىلىق قاشانعا دەيٸن ساقتالادى سوندا?
وعىز دوعاننىڭ داۋى مىنانى دەلەلدەدٸ: ٷنسٸزدٸك ٷيدەي بەلەدەن قۇتقارمايدى ەكەن. ٷيدەي بەلەگە الىپ كەلەدٸ ەكەن, كەرٸسٸنشە.
قازاقشا سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتكەنٸمٸزدٸ ولار اقىماشىلىق ەتٸپ كٶرسەتكٸسٸ كەلەدٸ. سول ماقساتىنا جەتەدٸ دە. وعىز دوعاننىڭ كٷيٸن كەشكەنبٸز تالاي رەت. ٷندەگەنبٸز. ٷندەمەگەنبٸز. بەرٸبٸر جەڭە الماعانبىز. قولدى بٸر سٸلتەگەنبٸز, تالاي رەت...
دوعان – تٷرٸك. سٸز – قازاقسىز. مەسەلە وندا ەمەس. قازاق بولساڭىز دا, سٸز دەل سول دوعاننىڭ كٷيٸن كەشەر ەدٸڭٸز. بەلكٸم, قۇتىلىپ كەتۋٸڭٸز دە مٷمكٸن ەدٸ ەلگٸ جاعدايدان. ٷندەمەي...
بٸز سىيلاعانمەن, ولار سىيلامايدى. سونى تٷسٸنٸپ كەلەمٸز. تٷسٸنگەن سايىن سىيىسپاسىمىزدى سەزٸنە تٷسٸنەمٸز ولارمەن. نە ٸستەۋ كەرەك? بٸزدٸڭ ٷنسٸزدٸك مەڭگٸلٸك ەمەس قوي?
وعىز دوعاننىڭ داۋى جەنە داۋدان كەيٸنگٸ پٸكٸرتالاستار مىنانى دەلەلدەدٸ (بەلكٸم باياعىدا دەلەلدەنگەن شىعار): بٸزدەر جەنە ولار ەكٸ بٶلەك دٷنيەنٸڭ ٶكٸلٸمٸز. ەشقاشان باستارى قوسىلمايتىن. ەشقاشان ەكٸ جارتى بٸر بٷتٸن بولمايتىن. بٸز بٶلەكپٸز. بٶتەنبٸز بٸر-بٸرٸمٸزگە...
دوعاننىڭ داۋى تٷك ەمەس, نەگٸزٸندە. ەرتەڭگٸ كٷن بۇدان ٶتكەن داۋ-دامايلار كٷتٸپ تۇرۋى مٷمكٸن بٸزدەردٸ. سوندا قايتەمٸز? سوندا قايتپەكپٸز? قالاي سىيىسامىز? قالاي تٸل تابىسامىز? ولار كٶرپەنٸ ٶز جاعىنا تارتقاندا, بٸز تاعى دا ٷنسٸز قالامىز با?
بٸزدٸ سىيلامايدى. سىيلاسا سٶيتەر مە ەدٸ? بٸر جولى رۋزا بەيسەنباي-تەگٸ تۋرالى جازدىق. كەرەكۋدە تۇرادى. بۇل جاقتىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ۇمىتقان مەڭگٷرتتەرٸمەن جالعىز ٶزٸ الىسىپ جٷر. ٷنسٸزدٸكتٸ بۇزعان بٸر كٸسٸ. مىنا بٸر وقيعاسى تىم ەسەرلٸ. رۋزانىڭ ٶز اۋزىمەن ايتايىق.
«ۆام چتو نە پونياتنو? گوۆوريتە نا رۋسسكوم!»
قىس. اياز. قاڭتاردىڭ ورتاسى. ترامۆايدامىن. ٸشٸ تولا جارناما. بٸر بۇرىشىنا«س نوۆىم گودوم! س نوۆىم سچاستەم!» دەپ جازىپتى. ورىسشاسى بار. قازاقشاسى جوق. قايدا? نەگە جازباعان?
جٷرگٸزۋشٸگە باردىم. ورىستىڭ ەيەلٸ ەكەن. جويان. ورىس بولسا نە بوپتى? ورىس پا, قازاق پا بارلىق جەردە قازاقشا سٶيلەيتٸن اداممىن.
– «جاڭا جىلدارىڭىزبەن!» دەپ نەگە قازاقشا جازباعانسىزدار?
– گوۆوريتە نا رۋسسكوم!
– مەن سٸزگە مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەپ تۇرمىن. قۇتتىقتاۋدى نەگە قازاقشا جازباعانسىزدار?
– ۆام چتو نە پونياتنو? گوۆوريتە نا رۋسسكوم! ااا, ەتو ۆى! دا, ۆاس ۆەس گورود زناەت. دا, ۆى ۆسەح دوستالي سو سۆويم كازاحسكيم يازىكوم. ا نۋ-كا, پوشلا ۆون!!!
«پوشلا ۆوننان!» باستالدى بەرٸ. بوقتاي جٶنەلدٸ مەنٸ. تاتيانا ەكەن اتى. بوقتاعانى از, تٶبەلەسۋگە دايىن تۇر. قۇتتىقتاۋدى نەگە قازاقشا جازباعانىن سۇراعانىم جەنە قازاقشا سٶيلەگەنٸم ٷشٸن عانا...
الدىم دا ترامۆايدىڭ الدىنا تۇرىپ الدىم. كٷللٸ ەل قاراپ تۇر. كٷلٸپ تۇر كەيبٸرەۋٸ. سول جەردە ترامۆاي باسقارماسىنا زۆوندادىم. «بٸرٸنشٸدەن, مىنا جٷرگٸزۋشٸنٸ اۋىستىرىڭدار, ەكٸنشٸدەن, قۇتتىقتاۋدى قازاقشا جازىڭدار!» دەدٸم مەن.
تاتيانا تٷتٸگٸپ كەتٸپتٸ. ترامۆايدى ٸسكە قوسىپ, العا جىلجي باستادى. تاپتاعىسى كەلەدٸ, بٸلەم. جىلجىتىپ, جىلجىتىپ ترامۆايدى مەنٸڭ دەل تۇمسىعىما تٸرەدٸ. تاپجىلعام جوق. تۇردىم. «قورقادى» دەپ ويلاسا كەرەك. تاپقان ەكەن...
ترامۆاي توقتاپ تۇر. ٸشٸ تولا ادام. ارتىندا تاعى 4-5 ترامۆاي توقتاپ قالعان. امالى تاۋسىلعان تاتيانا مەنٸ ٸشتەگٸ جۇرتقا جامانداي باستادى. قازاقتار بار ەكەن.
«دا چتو ەتو تاكوە! دو كاكيح پور موجنو تەرپەت! ۋ ناس ۆ سترانە زا كازاحسكيي يازىك ۋجە ماتامي كرويات» دەدٸ بٸر-ەكٸ ەيەل. جابىلعاندار, جامانداعاندار ەلدەقايدا كٶپ بولدى, بٸراق. ەلگٸ بٸر-ەكٸ قازاق بولماسا تاتيانا تەكتەس شوۆينيستەر شاشىمدى جۇلار ەدٸ سول ارادا.
ارعى جاقتان ترامۆاي باسقارماسى شىر-پىر بولىپ جاتىر. پوليتسييا كەلدٸ. ورىستار ارىز جازۋعا شەبەر عوي. مەنٸ الىپ كەتتٸ. «مۇنىڭىز حۋليگاندىق, سٸزدٸ سوتتايمىز» دەدٸ. كولەسنيكوۆ دەگەن ورىس بار ەكەن. مەنٸ تانيتىن سيياقتى. «ونا ۋجە دوستالا ۆسەح سۆويم كازاحسكيم يازىكوم» دەگەنٸن انىق ەستٸدٸم. پوليتسييا مەنٸڭ ترامۆايدىڭ الدىنا نە ٷشٸن تۇرىپ العانىمدى تەكسەرگٸسٸ دە كەلگەن جوق.
يە, سولاي...
ايتتىق قوي, دوعاننىڭ داۋى تٷك ەمەس دەپ. دوعاننىڭ داۋى ولاردىڭ بٸزدٸ سىيلامايتىنىن كەزەكتٸ رەت دەلەلدەدٸ. ال الىستاعى كەرەكۋدە رۋزا بەيسەنباي-تەگٸ مىڭمەن جالعىز الىسىپ جٷر. ول مۇنداي وقيعالارمەن كٷنبە-كٷن بەتپە-بەت كەلەدٸ. ول ٷنسٸز قالعاندى قالامايدى. ول ٷندەمەي ٶتكٸسٸ كەلمەيدٸ.
وسىلاي ويلايتىندار كٶبەيٸپ جاتىر. كٶبەيە تٷسەدٸ. سوندا قايتەمٸز? بٸز قايتەمٸز? ولار قايتەدٸ?
ايتتىق قوي, بٸزدٸڭ ٷنٸمٸز شىققان جەردە ولاردىڭ سىيلاستىعى تاۋسىلادى دەپ...
دۋمان بىقاي
