Jańa Konstitýtsiia negizinde qurylǵan memlekettik institýttardyń qalai jumys isteitini men ózara is-qimyl tetikterin naqtylaý biylǵy Prezident Joldaýynyń basty ereksheligi bolýy múmkin. Saiasattanýshy Asylbek Izbaiyrovtyń pikirinshe, saiasi júiedegi qurylymdyq ózgerister endi naqty mindettermen jáne júieli jumys josparymen jalǵasýy tiis, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshy Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń jańa Konstitýtsiia qabyldanǵannan keiin Qazaqstan tarihynda jańa kezeń bastalǵanyn buǵan deiin málimdegenin eske saldy. Qazir memlekettik júieni ózgertýge baǵyttalǵan negizgi reformalar júzege asyrylyp, bir palataly Parlament, vitse-prezident jáne Halyq keńesi sekildi jańa institýttar qalyptasty.
"Endi memlekettik júieni jańa Konstitýtsiiaǵa sáikestendirý jumystary aiaqtaldy deýge bolady. Bizde bir palataly Parlament, vitse-prezident jáne Halyq keńesi bar. Sondyqtan Memleket basshysy jańarǵan memlekettik júieniń aldynda turǵan naqty josparlardy jariialaýy kerek dep oilaimyn", – dedi Asylbek Izbaiyrov.
Onyń aitýynsha, Memleket basshysy memlekettik qurylymdy ózgertýmen ǵana shektelmei, qoǵamdaǵy jańa etika men dástúrlerdi qalyptastyrýǵa da kiristi. Saiasattanýshy muny saiasi transformatsiiadan keiin júzege asyrylýǵa tiis aýqymdy qoǵamdyq ózgeristiń bir bóligi dep baǵalady.
"Prezident qoǵamǵa “neniń jaqsy, neniń jaman” ekenine qatysty jańa ólshemderdi usynyp, minez-qulyq standarttaryn qalyptastyrýǵa tyrysyp otyr. Bul jerde saiasi ózgeristerden keiin qoǵamdyq transformatsiia da júrýi kerek", - dedi ol.
Alaida sarapshy qazirgi qoǵamnyń, ásirese jastardyń, joǵarydan usynylǵan ideialar men talaptardy burynǵydai sózsiz qabyldai bermeitinine nazar aýdardy. Onyń pikirinshe, azamattar zań talaptaryna baǵynýǵa daiyn bolǵanymen, jeke ómir men mádenietke qatysty ustanymdardyń bilik tarapynan tikelei belgilenýin quptai bermeidi.
"Qoǵamnyń basym bóligi joǵarydan túsiriletin ideialar men standarttardy qabyldamaidy. Adamdar zańdarǵa baǵynýǵa daiyn, óitkeni olardyń oryndalýy aiyppuldarmen qamtamasyz etiledi. Biraq qazirgi jastar joǵary laýazymdy tulǵalar usynatyn jeke ómirge nemese minez-qulyq mádenietine qatysty ideialardy qabyldaǵysy kelmeidi", – dep túsindirdi saiasattanýshy.
Osyǵan bailanysty Asylbek Izbaiyrov eldegi ideologiialyq keńistikti qalyptastyrý tásilin ózgertý qajet dep esepteidi. Onyń oiynsha, memleket qoǵamǵa daiyn kún tártibin kúshtep usynbai, halyqtyń óz ortasynda paida bolǵan paidaly bastamalardyń damýyna jaǵdai jasaýy kerek.
"Ideologiialyq keńistikti qalyptastyrýda “úi salý” tujyrymdamasynan “landshaftyq dizain” tásiline kóshken durys. Iaǵni memleket kún tártibin joǵarydan tańbai, baǵban sekildi tómennen ósip shyqqan ideialardy baqylap, paidalysyn qoldap, ziiandysyn tejeýi kerek. Memleket basshysy mádeni-etikalyq paradigmalardyń biriniń avtory emes, eń tiimdi nusqalardy anyqtaityn tóreshi pozitsiiasyn ustansa, nátijeli bolar edi", – dedi sarapshy.
Saiasattanýshynyń boljamynsha, Joldaýda aqparattyq jáne mádeni keńistikti qaita qurý negizgi basymdyqtardyń birine ainalýy múmkin. Sońǵy kadrlyq taǵaiyndaýlar bul salanyń qoǵamdyq ózgeristermen ǵana emes, ulttyq qaýipsizdik máselelerimen de tyǵyz bailanystyrylyp otyrǵanyn kórsetedi.
"Aqparattyq-mádeni keńistikti qaita formattaý jáne onyń qoǵamdyq transformatsiiadaǵy mańyzyn arttyrý jańa ári negizgi basymdyqtardyń biri bolýy yqtimal. Bul salanyń kýratory ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý júiesindegi sheshýshi tulǵalardyń birine ainalǵanyn kórip otyrmyz", – dedi ol.
Sonymen qatar sarapshy áleýmettik jelilerdegi yqpaldy tulǵalarǵa qatysty memlekettik baqylaýdyń kúsheigenin atap ótti.
"Áleýmettik jelilerdegi infliýenserlerge qatysty nóldik tózimdilik saiasaty engizile bastaǵanyn kórip otyrmyz. Memleket resmi baǵytqa qaishy kún tártibin taratqandardy qatań jazalaýda. Joldaýda osy salaǵa qatysty naqty basymdyqtar aitylýy múmkin", – dedi saiasattanýshy.
Asylbek Izbaiyrov Quryltai men Parlamentke qatysty negizgi normalar Konstitýtsiiada belgilengenin aitty. Endigi mańyzdy másele – Quryltai men Úkimettiń ózara is-qimyl tártibin naqtylaý.
"Barlyǵy Konstitýtsiiada jetkilikti túrde anyq jazylǵan. Endi Quryltaidyń Úkimetpen qalai jumys isteitinine nazar aýdarýymyz kerek. Prezident osy máselege qatysty naqty baǵyt-baǵdar berýi tiis dep oilaimyn", – dedi sarapshy.
Ol vitse-prezident institýtynyń bilik organdary arasyndaǵy úilesimdi jumysty qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqaratynyn da jetkizdi.
"Vitse-prezidenttiń fýnktsiialary Úkimet, Parlament jáne Prezident ákimshiligi arasyndaǵy jumysty úilestirýge baǵyttalǵan. Bul Memleket basshysynyń bilik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikke úlken mán berip otyrǵanyn kórsetedi", – dedi Asylbek Izbaiyrov.
Saiasattanýshynyń pikirinshe, memlekettik júieniń jumys tártibi reformalanǵan institýttarǵa sáikestendirilýi qajet. Onyń kúrdeliligi – bul ózgeristerdiń el aldynda turǵan ekonomikalyq jáne saiasi máselelerdi sheshýmen qatar júrgizilýinde.
"Júieniń jumys isteý erejeleri jańarǵan institýttarǵa sáikes kelýi kerek. Onyń ústine, bul úderis kúrdeli ekonomikalyq jáne saiasi mindetterdi sheshýmen qatar júredi. Munyń ózi – orasan zor mindet. Prezident Joldaýda osy máseleni kóteredi dep kútemin", – dedi ol.
Ekonomikalyq máselelerge toqtalǵan saiasattanýshy Ulttyq qor qarajatyn eldiń qazirgi qajettilikterine keńinen paidalaný josparyn qoldaitynyn aitty. Onyń sózinshe, sheteldik investorlar saqtyq tanytyp otyrǵan jaǵdaida Qazaqstan ekonomikasyna damýdyń jańa ári qýatty qozǵaýshy kúshteri qajet.
"Prezident Ulttyq qor qarajatyn el ekonomikasynyń qazirgi qajettilikterine paidalaný kólemin ulǵaitý jospary týraly aitqan bolatyn. Men mundai bastamany qoldaimyn. Óitkeni ekonomikaǵa qýatty damý draiverleri qajet, al sheteldik investorlar sońǵy jyldary barynsha saq qimyldap júr", – dedi sarapshy.
Asylbek Izbaiyrov qoǵamnyń Joldaýdan kúter basty talaby – resmi esepterde kórsetiletin ekonomikalyq ósimniń halyqtyń kúndelikti turmysynan sezilýi ekenin atap ótti.
"Eń aldymen, adamdar Úkimet aityp júrgen makroekonomikalyq ósimdi óz ómirinen sezinetindei baǵytqa shyǵýymyz kerek. Jalpy, halyqqa qai kezeńde de ádilettilik, qazirgi turaqtylyq jáne bolashaqqa degen senim qajet. Eger osy máseleler Joldaýda durys kórinis tapsa, qujat qoǵam tarapynan oń qabyldanady dep oilaimyn", – dep qorytyndylady Asylbek Izbaiyrov.
