Halyqaralyq valiýta qory (HVQ) jariialaǵan boljam munai óndirýshi elderdi ornynan qozǵap jiberdi. Qor zertteýine sáikes, 2040 jyldardyń basynda «qara altynnyń» bir barreli 15 dollarǵa deiin tómendeýi múmkin. Buǵan sebep retinde osy kezeńde álemniń kóptegen elderi elektromobilderge kóship, búginderi álemdik munai tutynysynyń 40% - dan astamyn quraityn otyn jaǵatyn qozǵaltqyshtaǵy avtomobilderden jappai bas tartatyny aitylady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
HVQ málimetteri boiynsha, ekonomikasyn der kezinde ártaraptandyryp úlgermegen elder uzaqqa sozylatyn ári aýyr daǵdarysqa tap bolýy yqtimal. Ortasha alǵanda, mundai memleketterdiń kiristeri men tutynysyn qalpyna keltirýge kem degende 20 jyl ketýi múmkin.
Ásirese, import munai kirisi esebinen qarjylandyrylatyndar qiyn jaǵdaiǵa beiim: jalpy alǵanda, munai eksporttaýshy elder boiynsha bul úles 79%, al Parsy shyǵanaǵy arab yntymaqtastyq keńesiniń (GCC) elderinde 94%-ǵa deiin quraidy.
Qazaqstan da asa qaýipti aimaqta. 2024 jyly shiki munai qazaqstandyq eksporttyń jalpy kóleminiń 52% -yn qurady, al "qara altynnan" túsetin kirister eldiń shoǵyrlandyrylǵan biýdjetine túsetin túsimderdiń shamamen 50% -yn qamtydy. Aǵymdaǵy esep boiynsha, fiskaldyq turaqtylyq úshin Qazaqstanǵa munaidyń bir barreli $100 deńgeiinde bolǵany qajet.
Al baǵanyń 15 dollarǵa deiin tómendeýi biýdjet apatyn tanytady, mundai biýdjettiń 45% -67%-yń basqa kózderge aýystyrý qajet bolady. HVQ ekonomisteri radikaldy qadamdarǵa barmasa, Qazaqstan eki onjyldyqta 6 678 mlrd dollarǵa deiin jiyntyq tabysyn joǵaltý qaýpi bar ekenin eskertedi. Bul jan basyna shaqqandaǵy tutynystyń 20-30%-ǵa tómendeýine jáne ondaǵan jyldar boiǵy ekonomikalyq toqyraýǵa ushyratýy yqtimal.
Mundai stsenariidiń aldyn alý úshin sózden is-áreketke dereý kóshý usynylady: el ekonomikasyn ártaraptandyrýǵa kem degende 67,9 mlrd dollar investitsiia salý kerek.
Raqymbek Ábdirahmanov, SPIK analitikalyq ortalyǵy
Buǵan deiin saitymyzda "Munaidyń bir barreli 40 dollarǵa deiin arzandaýy múmkin - Goldman Sachs" atty maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq Halyqaralyq valiýta qory álem elderine saýda soǵysy jaǵdaiynda ne isteý kerektigin aitqanyn jazǵanbyz.
