23 qazanda Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 16,25%-dan 15,75%-ǵa deiin tómendetti. 2026 jyldyń birinshi jartysynda saqtalǵan 18% deńgeiimen salystyrǵanda, bazalyq mólsherleme 2,25 paiyzdyq tarmaqqa tómendedi. Soǵan qaramastan aqsha-kredit saiasaty áli de birshama qatań kúiinde qalyp otyr. QazExpertClub sarapshysy, qarjyger Venera Janalina bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi teńge baǵamyna qalai áser etetinin túsindirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bazalyq mólsherleme tómendegen saiyn teńgemen salynatyn jańa investitsiialardyń kiristiligi de azaiýy múmkin. Onyń ústine qazirgi syrtqy paiyzdyq jaǵdai teńgeniń paidasyna sheshilip otyrǵan joq: qyrkúiekte AQSh Federaldyq rezerv júiesi men Eýropalyq ortalyq bank mólsherlemelerdi 25 bazistik tarmaqqa kóterdi, al Qazaqstan Ulttyq banki olardy tómendetýdi jalǵastyryp jatyr.
Bul teńgelik aktivterdiń paiyzdyq artyqshylyǵyn azaitady jáne basqa jaǵdailar ózgermegende sheteldik portfeldik investorlardyń qyzyǵýshylyǵyn tómendetýi múmkin. Sonyń nátijesinde ulttyq valiýtaǵa kórsetiletin qoldaý álsireidi.
2026 jylǵy qyrkúiekte jyldyq infliatsiia 9,3% bolǵan jaǵdaida 15,75% bazalyq mólsherleme odan 6,45 paiyzdyq tarmaqqa joǵary. Bul bazalyq mólsherleme tómendegenine qaramastan, onyń naqty infliatsiiadan aitarlyqtai joǵary deńgeide saqtalyp otyrǵanyn kórsetedi. Mundai aiyrmashylyq teńgelik investitsiialarǵa degen qyzyǵýshylyqty qoldaýy múmkin.
Alaida bazalyq mólsherlemeniń ózi investitsiialyq quraldardyń kiristiligine teń emes, al naqty infliatsiia bolashaqta baǵalardyń qanshalyqty ósetinin kórsetpeidi. Sondyqtan investorlar úshin infliatsiialyq, kredittik jáne valiýtalyq táýekelderdi eskergendegi kútiletin naqty kiristilik mańyzdyraq.
Bazalyq mólsherleme odan ári, sonyń ishinde 14–15%-ǵa deiin tómendegen jaǵdaida da teńgelik qarjy quraldary sheteldik investorlar úshin tartymdylyǵyn saqtai alady. Ol úshin infliatsiia men valiýtalyq táýekelder azaiyp, olardyń kiristiligi sheteldik balamalarmen salystyrǵanda jetkilikti joǵary bolýy qajet.
Alaida teńgelik quraldardyń paiyzdyq artyqshylyǵy azaiyp, táýekelder soǵan sáikes tómendemese, beirezidentterdiń jańa investitsiialarǵa qyzyǵýshylyǵy báseńdeýi múmkin.
Bul sheteldik investorlar tarapynan teńgege degen qosymsha suranystyń azaiýyna ákeledi. Al eger beirezidentter qazaqstandyq aktivterdi satyp, túsken qarajatty dollarǵa aiyrbastai bastasa, ulttyq valiýta baǵamyna qysym kúsheiedi.
Sonymen birge bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi teńgeniń mindetti túrde álsireitinin bildirmeidi. Eksporttaýshylar, Ulttyq qor jáne naryqtyń basqa qatysýshylary tarapynan shetel valiýtasy usynysynyń artýy portfeldik investitsiialar aǵynynyń qysqarýyn ótei alady.
Osylaisha, teńge baǵamy úshin bazalyq mólsherlemeniń naqty deńgeiinen góri onyń sheteldik paiyzdyq mólsherlemelermen araqatynasy, infliatsiialyq jáne valiýtalyq kútýler, sondai-aq shetel valiýtasyna degen suranys pen usynystyń teńgerimi mańyzdyraq.
Teńge baǵamyna taǵy qandai faktorlar áser etedi?
Qazaqstan úshin munaidyń álemdik baǵasy, eksporttaýshylar tarapynan valiýta usynysy, salyq tóleý kezeńderi, Ulttyq qor men BJZQ operatsiialary, sondai-aq halyqaralyq qarjy naryqtaryndaǵy jaǵdai da mańyzdy ról atqarady. Buǵan 2026 jylǵy qyrkúiektegi jaǵdai aiqyn mysal bola alady. Bazalyq mólsherlemeni tómendetý jalǵasyp jatqanyna qaramastan, teńge bir aida 4,6%-ǵa nyǵaiyp, dollar baǵamy 440,49 teńgege deiin tústi.
Qyrkúiekte Ulttyq qordan shetel valiýtasyn satý jáne altyn satyp alý operatsiialaryn teńestirý aiasyndaǵy valiýta satylymdary BJZQ úshin valiýta satyp alý kólemin is júzinde teńestirdi. Halyk Finance esepteýlerine sáikes, aiyrmashylyq nebári 46 mln dollar shamasynda boldy.
Alaida bir ai ishinde teńge 4,6%-ǵa nyǵaidy. Bul valiýta baǵamynyń ózgerisin tek Ulttyq banktiń atalǵan operatsiialarymen túsindirýge bolmaitynyn kórsetedi. Eksporttaýshylardyń, bankterdiń, sheteldik investorlardyń jáne naryqtyń basqa qatysýshylarynyń valiýtalyq aǵyndary da mańyzdy ról atqarady.
Ulttyq banktiń 1 qazanda jariialanǵan josparlaryna sáikes, tórtinshi toqsanda altyn satyp alý operatsiialaryn teńestirý aiasynda shamamen 907 mlrd teńgege balama shetel valiýtasyn satý kózdelgen. Bul operatsiialar naryqtaǵy shetel valiýtasynyń usynysyn arttyrady. Alaida olardyń baǵamǵa áseri naryqtaǵy jalpy suranysqa jáne basqa da valiýtalyq aǵyndarǵa bailanysty bolady.
Aldaǵy ailarda teńge baǵamynan ne kútýge bolady?
Meniń oiymsha, eger eksporttaýshylar men naryqtyń basqa qatysýshylary tarapynan shetel valiýtasynyń usynysy jetkilikti bolyp, beirezidentterdiń teńgelik qarjy quraldaryna qyzyǵýshylyǵy saqtalsa, jyl sońyna deiin teńge salystyrmaly túrde turaqty bolýy múmkin.
Sonymen qatar valiýtalyq túsimderdiń azaiýy, dollarǵa suranystyń artýy jáne syrtqy ekonomikalyq jaǵdaidyń nasharlaýy teńgege qysymdy kúsheitýi yqtimal. Qazaqstanda infliatsiianyń jedeldeýi de qosymsha táýekelge ainalady. Ásirese bul teńgelik aktivterdiń kútiletin naqty kiristiliginiń tómendeýine jáne devalvatsiialyq kútýlerdiń kúsheiýine ákelse, táýekel arta túsedi.
Sondyqtan bazalyq mólsherlemeniń 16,25%-dan 15,75%-ǵa deiin tómendeýi ózdiginen teńgeniń aitarlyqtai qunsyzdanatynyn boljaýǵa negiz bola almaidy. Teńge baǵamynyń aldaǵy ózgerisi, eń aldymen, valiýtalyq aǵyndardyń teńgerimine, infliatsiialyq kútýlerge jáne teńgelik aktivterdiń sheteldik qarjy quraldarymen salystyrǵandaǵy kiristiligine bailanysty bolady
