Qyrkúiekte bazalyq mólsherleme 16,75%-dan 16,25%-ǵa deiin tómendedi. Osyǵan bailanysty «bankter úshin aqsha tartý arzandasa, burynǵy nesieni jabý úshin jańa nesie alǵan durys pa?» degen suraq týyndaidy. Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger Venera Janalinanyń pikirinshe, mundai sheshim qabyldaýǵa asyqpaǵan jón. Ulttyq bank buǵan deiin infliatsiianyń qaita údeý qaýpi áli de saqtalyp otyrǵandyqtan, bazalyq mólsherlemeni odan ári tómendetýge múmkindik shekteýli ekenin aitqan, dep habarlaidy dalanews.kz.
«Eger infliatsiia tómendeýin jalǵastyryp, sonyń nátijesinde aqsha-kredit saiasatyn odan ári jumsartýǵa múmkindik týsa, 2027 jyly nesieni tiimdi sharttarmen qaita qarjylandyrýǵa jaǵdai jasalýy múmkin. Alaida qazir muny naqty boljaý múmkin emes», – deidi Venera Janalina.
Onyń aitýynsha, basqa banktiń usynysy nesieniń jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesin (JTSM) jáne qalǵan tólemderdiń jalpy somasyn edáýir azaitqan jaǵdaida ǵana nesieni qaita qarjylandyrý tiimdi bolady.
Eski jáne jańa nesieniń paiyzdyq mólsherlemeleri arasyndaǵy aiyrmashylyq nebári birneshe ondyq paiyzdy nemese bir paiyzdyq tarmaqty qurasa, odan túsetin paida mardymsyz bolýy múmkin. Al nesielerdiń quny arasyndaǵy aiyrmashylyq neǵurlym úlken ári qaryzdy óteý merzimi neǵurlym uzaq bolsa, únemdeý múmkindigi de soǵurlym joǵary bolady.
«Qazir barlyq qaryz alýshyǵa nesiesin jappai qaita qarjylandyrý qajet dep aita almaimyn. Eń durysy – bankterdiń usynystaryn mezgil-mezgil salystyryp otyrý. Bul rette bazalyq mólsherlemeniń kezekti tómendeýine ǵana emes, jańa tutynýshylyq nesieler boiynsha paiyzdyq mólsherlemelerdiń naqty qanshalyqty azaiǵanyna nazar aýdarý kerek. Óitkeni qazir bazalyq mólsherleme men halyqqa beriletin bólshek nesielerdiń mólsherlemesi birdei qarqynmen tómendep jatqan joq. Mamyrdan tamyzǵa deiin bazalyq mólsherleme 18%-dan 16,75%-ǵa deiin, iaǵni 1,25 paiyzdyq tarmaqqa tómendedi. Al halyqqa beriletin nesielerdiń mólsherlemesi 21,4%-dan 20,6%-ǵa deiin ǵana azaidy. Bul – 0,8 paiyzdyq tarmaq. Onyń ústine maýsymda kúrt tómendegennen keiin halyqqa beriletin nesielerdiń mólsherlemesi qaita óse bastady: 19,5%-dan 20,3%-ǵa, keiin 20,6%-ǵa deiin kóterildi», – deidi sarapshy.
Qarjygerdiń aitýynsha, bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi halyqqa beriletin nesielerdiń de aitarlyqtai arzandaýyna ázirge áser etpeýiniń bir sebebi – qaryzdy qaitarmaý táýekeliniń saqtalýy. Bank úshin nesie mólsherlemesi aqsha tartý qunyna ǵana bailanysty emes. Oǵan qaryz alýshynyń bereshegin ýaqytynda ótei almaý yqtimaldyǵy úshin qosylatyn táýekel ústemesi de kiredi.
«2026 jyly halyqqa berilgen nesieler portfeliniń sapasy birshama nasharlady. Jyl basynda 90 kúnnen astam merzimi ótken halyq nesieleriniń úlesi 4,3% bolǵan. Mundai qaryzdardyń jalpy somasy 1,072 trln teńgeni qurady. Al 1 shildege qarai olardyń úlesi 4,8%-ǵa, kólemi shamamen 1,2 trln teńgege jetti. Mamyrda 90 kúnnen astam merzimi ótken problemalyq nesielerdiń (NPL90+) úlesi 4,9%-ǵa deiin ósti. Buǵan qosa, birinshi jartyjyldyqta tólem merzimi 30 kúnge deiin keshiktirilgen nesieler de kóbeidi. Bul – nesie portfeliniń sapasy nasharlaýy múmkin ekenin aldyn ala kórsetetin mańyzdy belgi.
Sońǵy ailarda jaǵdai birshama jaqsardy. 1 qyrkúiektegi jaǵdai boiynsha halyq nesieleri arasyndaǵy 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshektiń úlesi 4,6%-ǵa deiin tómendedi. Degenmen aqshalai eseptegende problemalyq bereshek áli de shamamen 1,2 trln teńgeni quraidy. Bul jyl basyndaǵy kórsetkishten joǵary», – dep túsindirdi Venera Janalina.
Bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi qaryz alýshyǵa usynylatyn nesie mólsherlemesiniń de dál sondai deńgeide arzandaýyna únemi alyp kele bermeidi. Sarapshynyń túsindirýinshe, eger belgili bir sanattaǵy qaryz alýshylardyń nesieni qaitara almaý yqtimaldyǵy joǵary dep baǵalansa, bank jańa nesieniń mólsherlemesine qosymsha táýekel ústemesin qosady.
Bul ásirese kepilsiz tutynýshylyq nesielerge qatysty. Qaryz alýshy tólem jasaýdy toqtatsa, bank shyǵynynyń bir bóligin óteýge múmkindik beretin kepil múlki bolmaidy. Sondyqtan mundai nesieler boiynsha mólsherlemeler nesie táýekeline kóbirek táýeldi.
Venera Janalina bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi halyqqa beriletin nesielerdiń arzandaýyna ázirge aitarlyqtai áser etpeýin osy jaǵdaimen bailanystyrady.
«Budan bylai nesielerdiń arzandaýy Ulttyq banktiń sheshimderine ǵana bailanysty bolmaidy. Infliatsiianyń tómendeýi, bankterdiń aqsha tartý quny jáne nesie táýekelderiniń azaiýy da mańyzdy ról atqarady. Eger nesie portfeliniń sapasy turaqtanyp, tólemdi keshiktirýdiń alǵashqy belgileri turaqty túrde azaia bastasa, bankter táýekel ústemesin tómendetýge kóbirek múmkindik alady. Sonyń nátijesinde qaryz alýshylarǵa usynylatyn nesie mólsherlemeleri de tómendeýi múmkin», – deidi qarjyger.
