Almatyda meditsina salasyndaǵy erekshe oqiǵa tirkeldi. Elimizde alǵash ret analyq jasýshanyń iadrosyn aýystyrý ádisi arqyly sábi dúniege keldi. Bul týraly meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor Almaz Sharman áleýmettik jelidegi paraqshasynda málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, kúrdeli meditsinalyq protsedýra Almatydaǵy PERSONA reprodýktivti meditsina klinikasynda jasalǵan. Jobaǵa qazaqstandyq mamandarmen qatar AQSh-ta jumys isteitin belgili ǵalym Shýhrat Mitalipov qatysqan.
Tórt jyl boiy bala kótere almaǵan áiel ana atandy
Almaz Sharmannyń málimetinshe, dúniege kelgen qyz balanyń anasy 43 jasta. Ol tórt jyl boiy ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) ádisi arqyly júkti bolýǵa tyrysqan. Alaida jasalǵan emsharalar nátije bermegen.
Mundai jaǵdaida dárigerler kóbine donorlyq analyq jasýshany paidalanýdy usynady. Biraq bul tásil qoldanylǵanda bala anasynyń genetikalyq materialyn almaidy.
Almatydaǵy mamandar basqa ádiske júgingen.
"Qazaqstanda alǵash ret analyq jasýshanyń iadrosyn aýystyrý arqyly sábi dúniege keldi. Bul bizdiń reprodýktologtardyń úlken jetistigi. Dosym Viacheslav Lokshinniń PERSONA klinikasynda ómirge kelgen erekshe qyz bala osydan az ýaqyt buryn múmkin emes bolyp kóringen jetistiktiń nátijesi", – dep jazdy Almaz Sharman.
Jańa ádistiń ereksheligi nede?
Ǵalymnyń túsindirýinshe, analyq jasýshanyń iadrosynda balanyń ata-anasyna uqsastyǵyn anyqtaityn genetikalyq aqparattyń negizgi bóligi saqtalady. Al jasýshanyń tsitoplazmasynda oǵan energiia beretin mitohondriialar ornalasqan.
Áieldiń jasy ulǵaiǵan saiyn analyq jasýshanyń qyzmeti álsireýi múmkin. Sonyń saldarynan embrionnyń damýy toqtap, júktilik sátsiz aiaqtalýy yqtimal.
Almatyda qoldanylǵan ádistiń ereksheligi - áieldiń analyq jasýshasyndaǵy iadrony donordyń iadrosy aldyn ala alynǵan analyq jasýshasyna kóshirý.
Osylaisha, bolashaq ananyń iadrolyq genetikalyq aqparaty saqtalyp, donor jasýshasynyń mitohondriialary paidalanylady. Keiin bul jasýsha ákeniń uryǵymen uryqtandyrylǵan.
"Ǵalymdar ananyń analyq jasýshasynan iadrony alyp, ony jas donordyń óz iadrosy aldyn ala alynǵan jasýshasyna kóshirdi. Nátijesinde ananyń genderi men jas donordyń mitohondriialary bar jasýsha alyndy. Odan keiin ákeniń qatysýymen ádettegi EKU protsedýrasy júrgizildi", - dep túsindirdi professor.
Balanyń genetikalyq ata-anasy kim?
Almaz Sharmannyń aitýynsha, dúniege kelgen qyz balanyń DNQ-synyń shamamen 99,9 paiyzy onyń ákesi men anasyna tiesili. Donordan tek mitohondriialyq DNQ berilgen.
Bul ádis keide "úsh ata-anadan týǵan bala" degen ataýmen sipattalady. Alaida ǵalym mundai tujyrymnyń ǵylymi turǵydan tolyq dál emes ekenin atap ótti.
Óitkeni balanyń negizgi tuqymqýalaýshylyq belgilerin anyqtaityn iadrolyq DNQ biologiialyq ata-anasynan beriledi. Al donordyń úlesi mitohondriialyq genetikalyq materialmen shekteledi.
Operatsiiany kimder júrgizdi?
Kúrdeli protsedýraǵa AQSh-tyń Oregon shtatyndaǵy Portlend qalasynda jumys isteitin professor Shýhrat Mitalipov qatysqan. Ol jasýsha iadrosyn aýystyrý jáne reprodýktivti tehnologiialar salasyndaǵy halyqaralyq deńgeide tanylǵan ǵalymdardyń biri.
Almaz Sharmannyń málimetinshe, Mitalipov Almatydaǵy PERSONA klinikasynda embriolog-konsýltant retinde jumys isteidi.
Al embriologiialyq jumystardy klinikanyń qazaqstandyq mamandary atqarǵan. Jobanyń ǵylymi jetekshileri – professorlar Shýhrat Mitalipov pen Viacheslav Lokshin.
"Anasy men sábiiniń jaǵdaiy jaqsy. Qazir taǵy bir patsient bosanýǵa daiyndalyp jatyr", – dep habarlady Almaz Sharman.
Ádis áli de zertteýdi qajet etedi
Meditsina salasyndaǵy bul jetistikke qaramastan, mamandar jańa tehnologiianyń múmkindikterin asyra baǵalamaýǵa shaqyrady.
Almaz Sharman atalǵan tásildiń ázirge eksperimenttik sipatta ekenin, onyń barlyq áielge birdei kómektese almaitynyn atap ótti.
"Bul ádis ázirge eksperimenttik deńgeide. Ol barlyq adamǵa birdei jaramaidy, genetikalyq aqaýlardy túzetpeidi jáne nátijege kepildik bermeidi. Alda aýqymdy zertteýler men dúniege kelgen balalardyń densaýlyǵyn uzaq ýaqyt baqylaý mindeti tur", – dep jazdy professor.
Onyń sózinshe, jobanyń ǵylymi jetekshileriniń biri Viacheslav Lokshin de jańa tehnologiiaǵa saqtyqpen qaraý qajet ekenin aitqan.
"Bizdiń mindetimiz – ǵajaiyp nátije beremiz dep ýáde etý emes, dástúrli ádister kómektespegen jaǵdaida jańa múmkindikter izdeý", – degen Lokshinniń sózin keltirdi Almaz Sharman.
Professor bul jetistiktiń uzaq jyldar boiy sábi súie almai júrgen otbasylarǵa jańa úmit syilaitynyn jetkizdi.
Aita keteiik, jasýsha iadrosyn aýystyrý tehnologiiasy reprodýktivti meditsinanyń kúrdeli baǵyttarynyń biri sanalady.
