الماتىدا مەديتسينا سالاسىنداعى ەرەكشە وقيعا تٸركەلدٸ. ەلٸمٸزدە العاش رەت انالىق جاسۋشانىڭ يادروسىن اۋىستىرۋ ەدٸسٸ ارقىلى سەبي دٷنيەگە كەلدٸ. بۇل تۋرالى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الماز شارمان ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, كٷردەلٸ مەديتسينالىق پروتسەدۋرا الماتىداعى PERSONA رەپرودۋكتيۆتٸ مەديتسينا كلينيكاسىندا جاسالعان. جوباعا قازاقستاندىق ماماندارمەن قاتار اقش-تا جۇمىس ٸستەيتٸن بەلگٸلٸ عالىم شۋحرات ميتاليپوۆ قاتىسقان.
تٶرت جىل بويى بالا كٶتەرە الماعان ەيەل انا اتاندى
الماز شارماننىڭ مەلٸمەتٸنشە, دٷنيەگە كەلگەن قىز بالانىڭ اناسى 43 جاستا. ول تٶرت جىل بويى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ (ەكۇ) ەدٸسٸ ارقىلى جٷكتٸ بولۋعا تىرىسقان. الايدا جاسالعان ەمشارالار نەتيجە بەرمەگەن.
مۇنداي جاعدايدا دەرٸگەرلەر كٶبٸنە دونورلىق انالىق جاسۋشانى پايدالانۋدى ۇسىنادى. بٸراق بۇل تەسٸل قولدانىلعاندا بالا اناسىنىڭ گەنەتيكالىق ماتەريالىن المايدى.
الماتىداعى ماماندار باسقا ەدٸسكە جٷگٸنگەن.
"قازاقستاندا العاش رەت انالىق جاسۋشانىڭ يادروسىن اۋىستىرۋ ارقىلى سەبي دٷنيەگە كەلدٸ. بۇل بٸزدٸڭ رەپرودۋكتولوگتاردىڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸ. دوسىم ۆياچەسلاۆ لوكشيننٸڭ PERSONA كلينيكاسىندا ٶمٸرگە كەلگەن ەرەكشە قىز بالا وسىدان از ۋاقىت بۇرىن مٷمكٸن ەمەس بولىپ كٶرٸنگەن جەتٸستٸكتٸڭ نەتيجەسٸ", – دەپ جازدى الماز شارمان.
جاڭا ەدٸستٸڭ ەرەكشەلٸگٸ نەدە?
عالىمنىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, انالىق جاسۋشانىڭ يادروسىندا بالانىڭ اتا-اناسىنا ۇقساستىعىن انىقتايتىن گەنەتيكالىق اقپاراتتىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ساقتالادى. ال جاسۋشانىڭ تسيتوپلازماسىندا وعان ەنەرگييا بەرەتٸن ميتوحوندرييالار ورنالاسقان.
ەيەلدٸڭ جاسى ۇلعايعان سايىن انالىق جاسۋشانىڭ قىزمەتٸ ەلسٸرەۋٸ مٷمكٸن. سونىڭ سالدارىنان ەمبريوننىڭ دامۋى توقتاپ, جٷكتٸلٸك سەتسٸز اياقتالۋى ىقتيمال.
الماتىدا قولدانىلعان ەدٸستٸڭ ەرەكشەلٸگٸ - ەيەلدٸڭ انالىق جاسۋشاسىنداعى يادرونى دونوردىڭ يادروسى الدىن الا الىنعان انالىق جاسۋشاسىنا كٶشٸرۋ.
وسىلايشا, بولاشاق انانىڭ يادرولىق گەنەتيكالىق اقپاراتى ساقتالىپ, دونور جاسۋشاسىنىڭ ميتوحوندرييالارى پايدالانىلادى. كەيٸن بۇل جاسۋشا ەكەنٸڭ ۇرىعىمەن ۇرىقتاندىرىلعان.
"عالىمدار انانىڭ انالىق جاسۋشاسىنان يادرونى الىپ, ونى جاس دونوردىڭ ٶز يادروسى الدىن الا الىنعان جاسۋشاسىنا كٶشٸردٸ. نەتيجەسٸندە انانىڭ گەندەرٸ مەن جاس دونوردىڭ ميتوحوندرييالارى بار جاسۋشا الىندى. ودان كەيٸن ەكەنٸڭ قاتىسۋىمەن ەدەتتەگٸ ەكۇ پروتسەدۋراسى جٷرگٸزٸلدٸ", - دەپ تٷسٸندٸردٸ پروفەسسور.
بالانىڭ گەنەتيكالىق اتا-اناسى كٸم?
الماز شارماننىڭ ايتۋىنشا, دٷنيەگە كەلگەن قىز بالانىڭ دنق-سىنىڭ شامامەن 99,9 پايىزى ونىڭ ەكەسٸ مەن اناسىنا تيەسٸلٸ. دونوردان تەك ميتوحوندرييالىق دنق بەرٸلگەن.
بۇل ەدٸس كەيدە "ٷش اتا-انادان تۋعان بالا" دەگەن اتاۋمەن سيپاتتالادى. الايدا عالىم مۇنداي تۇجىرىمنىڭ عىلىمي تۇرعىدان تولىق دەل ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ٶيتكەنٸ بالانىڭ نەگٸزگٸ تۇقىمقۋالاۋشىلىق بەلگٸلەرٸن انىقتايتىن يادرولىق دنق بيولوگييالىق اتا-اناسىنان بەرٸلەدٸ. ال دونوردىڭ ٷلەسٸ ميتوحوندرييالىق گەنەتيكالىق ماتەريالمەن شەكتەلەدٸ.
وپەراتسييانى كٸمدەر جٷرگٸزدٸ?
كٷردەلٸ پروتسەدۋراعا اقش-تىڭ ورەگون شتاتىنداعى پورتلەند قالاسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن پروفەسسور شۋحرات ميتاليپوۆ قاتىسقان. ول جاسۋشا يادروسىن اۋىستىرۋ جەنە رەپرودۋكتيۆتٸ تەحنولوگييالار سالاسىنداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان عالىمداردىڭ بٸرٸ.
الماز شارماننىڭ مەلٸمەتٸنشە, ميتاليپوۆ الماتىداعى PERSONA كلينيكاسىندا ەمبريولوگ-كونسۋلتانت رەتٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ.
ال ەمبريولوگييالىق جۇمىستاردى كلينيكانىڭ قازاقستاندىق ماماندارى اتقارعان. جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشٸلەرٸ – پروفەسسورلار شۋحرات ميتاليپوۆ پەن ۆياچەسلاۆ لوكشين.
"اناسى مەن سەبيٸنٸڭ جاعدايى جاقسى. قازٸر تاعى بٸر پاتسيەنت بوسانۋعا دايىندالىپ جاتىر", – دەپ حابارلادى الماز شارمان.
ەدٸس ەلٸ دە زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ
مەديتسينا سالاسىنداعى بۇل جەتٸستٸككە قاراماستان, ماماندار جاڭا تەحنولوگييانىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن اسىرا باعالاماۋعا شاقىرادى.
الماز شارمان اتالعان تەسٸلدٸڭ ەزٸرگە ەكسپەريمەنتتٸك سيپاتتا ەكەنٸن, ونىڭ بارلىق ەيەلگە بٸردەي كٶمەكتەسە المايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
"بۇل ەدٸس ەزٸرگە ەكسپەريمەنتتٸك دەڭگەيدە. ول بارلىق ادامعا بٸردەي جارامايدى, گەنەتيكالىق اقاۋلاردى تٷزەتپەيدٸ جەنە نەتيجەگە كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ. الدا اۋقىمدى زەرتتەۋلەر مەن دٷنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن ۇزاق ۋاقىت باقىلاۋ مٸندەتٸ تۇر", – دەپ جازدى پروفەسسور.
ونىڭ سٶزٸنشە, جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ ۆياچەسلاۆ لوكشين دە جاڭا تەحنولوگيياعا ساقتىقپەن قاراۋ قاجەت ەكەنٸن ايتقان.
"بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – عاجايىپ نەتيجە بەرەمٸز دەپ ۋەدە ەتۋ ەمەس, دەستٷرلٸ ەدٸستەر كٶمەكتەسپەگەن جاعدايدا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر ٸزدەۋ", – دەگەن لوكشيننٸڭ سٶزٸن كەلتٸردٸ الماز شارمان.
پروفەسسور بۇل جەتٸستٸكتٸڭ ۇزاق جىلدار بويى سەبي سٷيە الماي جٷرگەن وتباسىلارعا جاڭا ٷمٸت سىيلايتىنىن جەتكٸزدٸ.
ايتا كەتەيٸك, جاسۋشا يادروسىن اۋىستىرۋ تەحنولوگيياسى رەپرودۋكتيۆتٸ مەديتسينانىڭ كٷردەلٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ سانالادى.
