Bert Hellinger
Árkimniń óz orny bar
Mansur, 32 jas:
«Alǵashqy nekeden jeti jasar ulym bar. Birinshi áielim byltyr kúieýge shyqty, onyń ótinishimen balamdy ózim qolyma aldym. Alaida ekinshi áielimniń balammen til tabysýy qiyndap barady. Ózimizdiń balamyz bolsyn dep shý shyǵarady. Birge turǵanymyzǵa eki jyl. Ulym ózin kereksiz sezinip qala ma dep qorqam. Balam men áielimniń ortasynda qaq jarylyp kete jazdap júrmin. Sharshatty».
Aina, 25 jas:
«Ulymyz bir jarym jasta. Kúieýimniń alǵashqy nekeden on jasar qyzy bar. Sol qyz úshin únemi kerildesip qalamyz. Eki úige qatar shabylyp, sharshaidy. Birinshi áieli únemi qońyraýlatyp otyrady. Birese anaýy joq, birese mynaýy. Jeksenbi saiyn qyzymen ýaqyt ótkizýge ketedi. Al, meniń ulym she? Bizge de ákeniń kóńili kerek, mahabbaty degendei. Qyzymmen ýaqyt ótkizgenime kedergi keltirme deidi. Keide qatty ursamyz sol úshin. Sol úshin kúieýim ajyrasaiyq endeshe deýge baryp júr».
Bul eki hattan qazirgi tańda bar máseleniń ushy shyǵyp tur. Qarym-qatynastardaǵy qiyndyq qoldan jasalatyny anyq baiqalady. Otbasylyq júie joq. Tektiń taralýynda ózindik rettilik bar. Bul birinshiden, kimniń júiesin syzsaq – sol adam. Ekinshiden, sol adamnyń baýyrlary, ákeden, anadan bir týǵandaryn tolyq eseptegende. Onyń áke-sheshesi, olardyń baýyrlary, odan ári qarai ata-ájeleriniń otbasylyq jaǵdaiyn qarap shyǵýǵa bolady. Úshinshiden, áielderi. Birinshi, ekinshi, úshinshi. Zańdy, azamattyq neke. Osy nekelerden órbigen ul-qyz. Tipti, jasandy túsik jasalsa da esepke alý kerek.
Qalai qarasańyz da, báibishe de, toqal da bir tektiń júiesine enedi. Ony ózińiz syzyp ta qarai alasyz. Munda mańyzdysy – árkimniń óz orny bolýy. Ár áieldiń óz orny bar. Birinshi nekeniń balalary birinshi, ekinshi nekeniń balalary ekinshi atalady.
Bul júiede «burynǵy» áieli degen sóz qoldanylmaidy. Óitkeni, otbasy júiesinde «burynǵylar» bolmaidy. Júiede báriniń aty atalady, qaitys bolsa da. Bul oryndardy maqtan úshin belgilemeidi. Tek rettilikti buzbaý úshin.
Tipti ajyrasqan kúnde de báibishe áieli bolyp sanala beredi. Olar balalarǵa ortaq ata-ana mártebesinen aiyrylmaidy. Otbasylyq tektiń salty sol – keiindeý kelgen adam alǵashqysyn syilaýǵa tiis. Bul báibishe árdaiym birinshi bolyp qala beredi degen sóz. Toqal onyń ornyn baspaidy. Onyń da óz orny bar. Ekinshi áiel osyny túsinse, kóp qiturqylyq joiylady. Ekinshi áiel muny túsinbese, óz nekesiniń túbine jetedi. Túsinistik bolmasa erte me, kesh pe bul otbasy ajyrasady.
Balamen de sol tártip. Birinshi nekeniń balalaryn ekinshi áiel túsinýi de, syilaýy da shart. Toqaldyń balasy olardyń aldyna túse almaidy. Azamatyn osy turǵyda jazǵyrý menmendikten. Birinshi bala ylǵi da birinshi. Qalǵandary sol rettilikti saqtaidy. Ózinen týǵan balany báibishenikinen artyq kórý óz nekeńe or qazý. Báibisheni syilaý shart. Onyń balalaryn da. Er azamat qai balaǵa qansha kóńil bólýi kerektigin ózi sheshýi tiis. Erkekti neǵurlym bailap ustaǵysy kelse, ony soǵurlym jyldam úrkitip alady. Erikti túrde jasalǵan qarym-qatynas tepe-teńdikti saqtaidy. Er adam eki otbasyǵa da kóńil bólip úlgeredi.
Azamattarǵa ne aqyl aitýǵa bolady? Provokatsiia men manipýliatsiiaǵa boi aldyrmaý kerek. Ekinshi áieldiń birinshisin syilaýy ǵana nekeni myzǵymas etedi. Eger túsinbeýshilik bolmasa, ekinshi neke tek ýaqyt pen tózimniń enshisinde ǵana.
Ekinshi neke tek birinshiniń kemshiliginiń saldarynan júzege asady. Kóbine ekinshi neke birinshi bitpei turyp bastalyp jatady. Neke ǵumyrly bolýy úshin ár adam óz kinásin moinyna alýy kerek. Olardyń baqyty tek báibishe men onyń balalarynyń arqasynda ǵana múmkin boldy. Mundaidy qabyldai bilý syilastyqqa sozylýy kádik. Kei adamdarǵa muny túsiný óte qiyn. Keide báibisheler toqal týraly sóz qozǵaǵanda aýzy barmaityndy aityp, qoly istemeitindi isteidi. Sodan keiin ony syilaý qiyndai beredi. Bul da qaiǵydan ekenin eskerý kerek. Osy kezde kúieýi men ekinshi áiel bárine báibishe ózi kináli, bizdiń kinámiz joq dep oilap qalýy da múmkin. Osyndai adammen qalai birge turýǵa bolady dep oilaidy. Biraq bul oi asa qaterli. Báibishege degen syilastyqty saqtaýǵa tyrysý kerek. Erte me, kesh pe ol esin jiiady. Keń bolýy kerektigin túsinedi. Óziniń de kemshiliksiz emestigin uǵynady.
Kúieýińizdi ótken ómirimen qosa qabyldaýyńyz kerek. Birinshi áielimen, onyń balalarymen. Ótken ómirdi joqqa shyǵarýǵa bolmaidy. Ótkenin qabyldai almasańyz, onyń ózinde qabyldai almaǵanyńyz. Onyń ótkenin bildińiz, endeshe sony eskere otyryp ómir súrýge daǵdylaný kerek.
Áielderge keńes:
1. Kúieýińizdi ótken ómirimen qosa qabyldaýyńyz kerek. Birinshi áielimen, onyń balalarymen. Ótken ómirdi joqqa shyǵarýǵa bolmaidy. Ótkenin qabyldai almasańyz, onyń ózinde qabyldai almaǵanyńyz. Onyń ótkenin bildińiz, endeshe sony eskere otyryp ómir súrýge daǵdylaný kerek.
2. Onyń birinshi áieli sizdiń psihologiialyq ahýalyńyzǵa jaýapty emestigin jadyńyzǵa túiip qoiyńyz. Onyń aqiqaty sizdikinen bólek. Sizdiń sezimińizge ol nemquraidy qaraidy. Ol ony eshqashan eskermeidi, túsinistik bolady dep dámelenbei-aq qoiyńyz.
3. Oǵan degen ashýyńyz bolsa, ol onyń aldyndaǵy kináńiz. Sizdiń nekeli bolýyńyzdan zardap shekken jaq ol. Tek sonyń qatelikteriniń arqasynda sizdiń neke qiyldy. Siz balaly boldyńyz. Oǵan da, onyń balasyna da túzý kózben qarańyz. Syilaýǵa tyrysyńyz.
4. Báibishe men kúieýińiz bala tárbiesine qatysty árdaiym pikirlesip turýy zańdylyq. Birinshi áiel kerek kezde qońyraý shalýǵa, balanyń jaǵdaiyn baiandaýǵa, kómek suraýǵa qaqysy bar. Túsinińiz.
5. Ákesi men birinshi nekeniń balalaryn aralastyrmai qoiýǵa bolmas. Meilinshe balalarmen til tabysýǵa tyrysyńyz. Tek syilyq jasap, kámpit berýmen shektelmeý kerek. Bastapqy kezde báibishe sizdiń óz balalyrymen aralasýyna qarsy bolar. Degenmen ýaqyt óte kele jaǵdaidy retteýge bolady. Ákesimen ǵana aralasqysy kelse, oǵan esh renjimeńiz, múmkindik jasańyz.
6. Eger er adam birinshi áieli men odan týǵan balalaryna salqyn qabaq tanytsa, bul jaqsy emes. Erteń sizben de solai qarym-qatynasyn úzip ketýi múmkin. Er adam eki áielmen de, barlyq balalarymen de durys qarym-qatynas túzýi kerek. Otbasy neǵurlym mádenietti bolsa, onyń paidasy árkimge de jeńildik ákeledi.
7. Ekinshi nekede bala týsa, olardy elden erek dep tanýǵa bolmaidy. «Bizge kóńildi birinshi baladan artyq bólý kerek» degen siiaqty syltaýlar ózińizge ziiandy. Birinshi orynda birinshi bala. Qalǵany óz ornynda bolady. Rettilikten asamyn dep talpynbańyz. Ákesi bar balasymen qatar aralasýy kerek.
Báibishege degen syilastyq qalýy tiis. Ol qandai minez kórsetse de.
Erlerge keńes:
Ádette bala ótken men búginniń arasyndaǵy arpalystyń basty sebepkeri ǵana. Erkek basty syilyq retinde dál ortadan oryn alady. Kei adamǵa bul unaidy. Biraq bul ról er adamǵa yńǵaisyzdaý. Eger arpalys belgili bir shekten shyqsa, ekinshi nekege qaýip tónedi, odan báibishe de eshteńe utpasy anyq. Eń qiyny – zardapty bala shegedi.
Durys qarym-qatynas túzýge myna keńesterdiń paidasy bolýy yqtimal:
1. Ekinshi ret úilengen soń báibishe ekeýińiz ata-ana ekendikterińizdi umytpańyz. Erli-zaiypty bolmaýyńyz múmkin. Ol da jaǵdaiyna qarai.
2. Báibishege degen syilastyq qalýy tiis. Ol qandai minez kórsetse de.
3. Báibishe men toqaldyń bir-biriniń balalarymen qarym-qatynasynyń durys óristeýin qadaǵalańyz. Bir-birimen syilastyqta sóilese alsa da jetkilikti, erekshe súiispenshilikti talap etpeńiz. Balanyń yrqy men yqtiiaryna degen qurmetti qoshtap otyryńyz.
4. Qarym-qatynas kóleńkesiz bolýy tiis. Árqaisysymen. Qyzǵanyshqa jol bermeńiz. Nekedegi áielińizge onyń bárinen artyq ekenin sezindirińiz. Senimdi áiel keń peiil keledi.
5. Toqal eshqashanda báibisheniń balasyna týǵan balasyndai qarai almaityndyǵyn túsiný kerek. Bulai oilaý sol qalyptasqan rettilikke nuqsan keltiredi. Bul joly azamat tarapynan. Otbasy teginde ekinshi nekedegi bala toqal úshin birinshi bolǵanymen, er azamat úshin tektik shejiredegi bir butaq qana.
6. Ekinshi nekede bala týsa ákesi birinshi nekedegi balalar senimsizdikke boi aldyrmai ma dep qaýiptenedi. «Sen meniń tuńǵyshymsyń» degen sóz ierarhiiany qalyptastyrady. Árkim óz ornynda. Balaǵa mańyzdysy sizdiń qushaǵyńyz ben ystyq yqylasyńyz.
Bastysy, jalǵan namys pen qarym-qatynasty durys baǵalamaý qiyndyqqa uryndyrady. Ózińizdi aldamańyz. Jańa qarym-qatynas eski qatelikterdi moiyndaǵan kezde baiandy bolady. Sonda ǵana súiispenshilik tereńdigine boilaýǵa jol ashylady. Elester men kóleńkeler joiylady… Ekinshi neke birinshisinen qymbat bolady, biraq bul nekeniń baqyty az bolýy tiis degen sóz emes.
Aýdarǵan Shynar Ábildá
