بەرت حەللينگەر
ەركٸمنٸڭ ٶز ورنى بار
مانسۇر, 32 جاس:
«العاشقى نەكەدەن جەتٸ جاسار ۇلىم بار. بٸرٸنشٸ ەيەلٸم بىلتىر كٷيەۋگە شىقتى, ونىڭ ٶتٸنٸشٸمەن بالامدى ٶزٸم قولىما الدىم. الايدا ەكٸنشٸ ەيەلٸمنٸڭ بالاممەن تٸل تابىسۋى قيىنداپ بارادى. ٶزٸمٸزدٸڭ بالامىز بولسىن دەپ شۋ شىعارادى. بٸرگە تۇرعانىمىزعا ەكٸ جىل. ۇلىم ٶزٸن كەرەكسٸز سەزٸنٸپ قالا ما دەپ قورقام. بالام مەن ەيەلٸمنٸڭ ورتاسىندا قاق جارىلىپ كەتە جازداپ جٷرمٸن. شارشاتتى».
اينا, 25 جاس:
«ۇلىمىز بٸر جارىم جاستا. كٷيەۋٸمنٸڭ العاشقى نەكەدەن ون جاسار قىزى بار. سول قىز ٷشٸن ٷنەمٸ كەرٸلدەسٸپ قالامىز. ەكٸ ٷيگە قاتار شابىلىپ, شارشايدى. بٸرٸنشٸ ەيەلٸ ٷنەمٸ قوڭىراۋلاتىپ وتىرادى. بٸرەسە اناۋى جوق, بٸرەسە مىناۋى. جەكسەنبٸ سايىن قىزىمەن ۋاقىت ٶتكٸزۋگە كەتەدٸ. ال, مەنٸڭ ۇلىم شە? بٸزگە دە ەكەنٸڭ كٶڭٸلٸ كەرەك, ماحابباتى دەگەندەي. قىزىممەن ۋاقىت ٶتكٸزگەنٸمە كەدەرگٸ كەلتٸرمە دەيدٸ. كەيدە قاتتى ۇرسامىز سول ٷشٸن. سول ٷشٸن كٷيەۋٸم اجىراسايىق ەندەشە دەۋگە بارىپ جٷر».
بۇل ەكٸ حاتتان قازٸرگٸ تاڭدا بار مەسەلەنٸڭ ۇشى شىعىپ تۇر. قارىم-قاتىناستارداعى قيىندىق قولدان جاسالاتىنى انىق بايقالادى. وتباسىلىق جٷيە جوق. تەكتٸڭ تارالۋىندا ٶزٸندٸك رەتتٸلٸك بار. بۇل بٸرٸنشٸدەن, كٸمنٸڭ جٷيەسٸن سىزساق – سول ادام. ەكٸنشٸدەن, سول ادامنىڭ باۋىرلارى, ەكەدەن, انادان بٸر تۋعاندارىن تولىق ەسەپتەگەندە. ونىڭ ەكە-شەشەسٸ, ولاردىڭ باۋىرلارى, ودان ەرٸ قاراي اتا-ەجەلەرٸنٸڭ وتباسىلىق جاعدايىن قاراپ شىعۋعا بولادى. ٷشٸنشٸدەن, ەيەلدەرٸ. بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ. زاڭدى, ازاماتتىق نەكە. وسى نەكەلەردەن ٶربٸگەن ۇل-قىز. تٸپتٸ, جاساندى تٷسٸك جاسالسا دا ەسەپكە الۋ كەرەك.
قالاي قاراساڭىز دا, بەيبٸشە دە, توقال دا بٸر تەكتٸڭ جٷيەسٸنە ەنەدٸ. ونى ٶزٸڭٸز سىزىپ تا قاراي الاسىز. مۇندا ماڭىزدىسى – ەركٸمنٸڭ ٶز ورنى بولۋى. ەر ەيەلدٸڭ ٶز ورنى بار. بٸرٸنشٸ نەكەنٸڭ بالالارى بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ نەكەنٸڭ بالالارى ەكٸنشٸ اتالادى.
بۇل جٷيەدە «بۇرىنعى» ەيەلٸ دەگەن سٶز قولدانىلمايدى. ٶيتكەنٸ, وتباسى جٷيەسٸندە «بۇرىنعىلار» بولمايدى. جٷيەدە بەرٸنٸڭ اتى اتالادى, قايتىس بولسا دا. بۇل ورىنداردى ماقتان ٷشٸن بەلگٸلەمەيدٸ. تەك رەتتٸلٸكتٸ بۇزباۋ ٷشٸن.
تٸپتٸ اجىراسقان كٷندە دە بەيبٸشە ەيەلٸ بولىپ سانالا بەرەدٸ. ولار بالالارعا ورتاق اتا-انا مەرتەبەسٸنەن ايىرىلمايدى. وتباسىلىق تەكتٸڭ سالتى سول – كەيٸندەۋ كەلگەن ادام العاشقىسىن سىيلاۋعا تيٸس. بۇل بەيبٸشە ەردايىم بٸرٸنشٸ بولىپ قالا بەرەدٸ دەگەن سٶز. توقال ونىڭ ورنىن باسپايدى. ونىڭ دا ٶز ورنى بار. ەكٸنشٸ ەيەل وسىنى تٷسٸنسە, كٶپ قيتۇرقىلىق جويىلادى. ەكٸنشٸ ەيەل مۇنى تٷسٸنبەسە, ٶز نەكەسٸنٸڭ تٷبٸنە جەتەدٸ. تٷسٸنٸستٸك بولماسا ەرتە مە, كەش پە بۇل وتباسى اجىراسادى.
بالامەن دە سول تەرتٸپ. بٸرٸنشٸ نەكەنٸڭ بالالارىن ەكٸنشٸ ەيەل تٷسٸنۋٸ دە, سىيلاۋى دا شارت. توقالدىڭ بالاسى ولاردىڭ الدىنا تٷسە المايدى. ازاماتىن وسى تۇرعىدا جازعىرۋ مەنمەندٸكتەن. بٸرٸنشٸ بالا ىلعي دا بٸرٸنشٸ. قالعاندارى سول رەتتٸلٸكتٸ ساقتايدى. ٶزٸنەن تۋعان بالانى بەيبٸشەنٸكٸنەن ارتىق كٶرۋ ٶز نەكەڭە ور قازۋ. بەيبٸشەنٸ سىيلاۋ شارت. ونىڭ بالالارىن دا. ەر ازامات قاي بالاعا قانشا كٶڭٸل بٶلۋٸ كەرەكتٸگٸن ٶزٸ شەشۋٸ تيٸس. ەركەكتٸ نەعۇرلىم بايلاپ ۇستاعىسى كەلسە, ونى سوعۇرلىم جىلدام ٷركٸتٸپ الادى. ەرٸكتٸ تٷردە جاسالعان قارىم-قاتىناس تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتايدى. ەر ادام ەكٸ وتباسىعا دا كٶڭٸل بٶلٸپ ٷلگەرەدٸ.
ازاماتتارعا نە اقىل ايتۋعا بولادى? پروۆوكاتسييا مەن مانيپۋلياتسيياعا بوي الدىرماۋ كەرەك. ەكٸنشٸ ەيەلدٸڭ بٸرٸنشٸسٸن سىيلاۋى عانا نەكەنٸ مىزعىماس ەتەدٸ. ەگەر تٷسٸنبەۋشٸلٸك بولماسا, ەكٸنشٸ نەكە تەك ۋاقىت پەن تٶزٸمنٸڭ ەنشٸسٸندە عانا.
ەكٸنشٸ نەكە تەك بٸرٸنشٸنٸڭ كەمشٸلٸگٸنٸڭ سالدارىنان جٷزەگە اسادى. كٶبٸنە ەكٸنشٸ نەكە بٸرٸنشٸ بٸتپەي تۇرىپ باستالىپ جاتادى. نەكە عۇمىرلى بولۋى ٷشٸن ەر ادام ٶز كٸنەسٸن موينىنا الۋى كەرەك. ولاردىڭ باقىتى تەك بەيبٸشە مەن ونىڭ بالالارىنىڭ ارقاسىندا عانا مٷمكٸن بولدى. مۇندايدى قابىلداي بٸلۋ سىيلاستىققا سوزىلۋى كەدٸك. كەي ادامدارعا مۇنى تٷسٸنۋ ٶتە قيىن. كەيدە بەيبٸشەلەر توقال تۋرالى سٶز قوزعاعاندا اۋزى بارمايتىندى ايتىپ, قولى ٸستەمەيتٸندٸ ٸستەيدٸ. سودان كەيٸن ونى سىيلاۋ قيىنداي بەرەدٸ. بۇل دا قايعىدان ەكەنٸن ەسكەرۋ كەرەك. وسى كەزدە كٷيەۋٸ مەن ەكٸنشٸ ەيەل بەرٸنە بەيبٸشە ٶزٸ كٸنەلٸ, بٸزدٸڭ كٸنەمٸز جوق دەپ ويلاپ قالۋى دا مٷمكٸن. وسىنداي اداممەن قالاي بٸرگە تۇرۋعا بولادى دەپ ويلايدى. بٸراق بۇل وي اسا قاتەرلٸ. بەيبٸشەگە دەگەن سىيلاستىقتى ساقتاۋعا تىرىسۋ كەرەك. ەرتە مە, كەش پە ول ەسٸن جييادى. كەڭ بولۋى كەرەكتٸگٸن تٷسٸنەدٸ. ٶزٸنٸڭ دە كەمشٸلٸكسٸز ەمەستٸگٸن ۇعىنادى.
كٷيەۋٸڭٸزدٸ ٶتكەن ٶمٸرٸمەن قوسا قابىلداۋىڭىز كەرەك. بٸرٸنشٸ ەيەلٸمەن, ونىڭ بالالارىمەن. ٶتكەن ٶمٸردٸ جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ٶتكەنٸن قابىلداي الماساڭىز, ونىڭ ٶزٸندە قابىلداي الماعانىڭىز. ونىڭ ٶتكەنٸن بٸلدٸڭٸز, ەندەشە سونى ەسكەرە وتىرىپ ٶمٸر سٷرۋگە داعدىلانۋ كەرەك.
ەيەلدەرگە كەڭەس:
1. كٷيەۋٸڭٸزدٸ ٶتكەن ٶمٸرٸمەن قوسا قابىلداۋىڭىز كەرەك. بٸرٸنشٸ ەيەلٸمەن, ونىڭ بالالارىمەن. ٶتكەن ٶمٸردٸ جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ٶتكەنٸن قابىلداي الماساڭىز, ونىڭ ٶزٸندە قابىلداي الماعانىڭىز. ونىڭ ٶتكەنٸن بٸلدٸڭٸز, ەندەشە سونى ەسكەرە وتىرىپ ٶمٸر سٷرۋگە داعدىلانۋ كەرەك.
2. ونىڭ بٸرٸنشٸ ەيەلٸ سٸزدٸڭ پسيحولوگييالىق احۋالىڭىزعا جاۋاپتى ەمەستٸگٸن جادىڭىزعا تٷيٸپ قويىڭىز. ونىڭ اقيقاتى سٸزدٸكٸنەن بٶلەك. سٸزدٸڭ سەزٸمٸڭٸزگە ول نەمقۇرايدى قارايدى. ول ونى ەشقاشان ەسكەرمەيدٸ, تٷسٸنٸستٸك بولادى دەپ دەمەلەنبەي-اق قويىڭىز.
3. وعان دەگەن اشۋىڭىز بولسا, ول ونىڭ الدىنداعى كٸنەڭٸز. سٸزدٸڭ نەكەلٸ بولۋىڭىزدان زارداپ شەككەن جاق ول. تەك سونىڭ قاتەلٸكتەرٸنٸڭ ارقاسىندا سٸزدٸڭ نەكە قيىلدى. سٸز بالالى بولدىڭىز. وعان دا, ونىڭ بالاسىنا دا تٷزۋ كٶزبەن قاراڭىز. سىيلاۋعا تىرىسىڭىز.
4. بەيبٸشە مەن كٷيەۋٸڭٸز بالا تەربيەسٸنە قاتىستى ەردايىم پٸكٸرلەسٸپ تۇرۋى زاڭدىلىق. بٸرٸنشٸ ەيەل كەرەك كەزدە قوڭىراۋ شالۋعا, بالانىڭ جاعدايىن بايانداۋعا, كٶمەك سۇراۋعا قاقىسى بار. تٷسٸنٸڭٸز.
5. ەكەسٸ مەن بٸرٸنشٸ نەكەنٸڭ بالالارىن ارالاستىرماي قويۋعا بولماس. مەيلٸنشە بالالارمەن تٸل تابىسۋعا تىرىسىڭىز. تەك سىيلىق جاساپ, كەمپيت بەرۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك. باستاپقى كەزدە بەيبٸشە سٸزدٸڭ ٶز بالالىرىمەن ارالاسۋىنا قارسى بولار. دەگەنمەن ۋاقىت ٶتە كەلە جاعدايدى رەتتەۋگە بولادى. ەكەسٸمەن عانا ارالاسقىسى كەلسە, وعان ەش رەنجٸمەڭٸز, مٷمكٸندٸك جاساڭىز.
6. ەگەر ەر ادام بٸرٸنشٸ ەيەلٸ مەن ودان تۋعان بالالارىنا سالقىن قاباق تانىتسا, بۇل جاقسى ەمەس. ەرتەڭ سٸزبەن دە سولاي قارىم-قاتىناسىن ٷزٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ەر ادام ەكٸ ەيەلمەن دە, بارلىق بالالارىمەن دە دۇرىس قارىم-قاتىناس تٷزۋٸ كەرەك. وتباسى نەعۇرلىم مەدەنيەتتٸ بولسا, ونىڭ پايداسى ەركٸمگە دە جەڭٸلدٸك ەكەلەدٸ.
7. ەكٸنشٸ نەكەدە بالا تۋسا, ولاردى ەلدەن ەرەك دەپ تانۋعا بولمايدى. «بٸزگە كٶڭٸلدٸ بٸرٸنشٸ بالادان ارتىق بٶلۋ كەرەك» دەگەن سيياقتى سىلتاۋلار ٶزٸڭٸزگە زيياندى. بٸرٸنشٸ ورىندا بٸرٸنشٸ بالا. قالعانى ٶز ورنىندا بولادى. رەتتٸلٸكتەن اسامىن دەپ تالپىنباڭىز. ەكەسٸ بار بالاسىمەن قاتار ارالاسۋى كەرەك.
بەيبٸشەگە دەگەن سىيلاستىق قالۋى تيٸس. ول قانداي مٸنەز كٶرسەتسە دە.
ەرلەرگە كەڭەس:
ەدەتتە بالا ٶتكەن مەن بٷگٸننٸڭ اراسىنداعى ارپالىستىڭ باستى سەبەپكەرٸ عانا. ەركەك باستى سىيلىق رەتٸندە دەل ورتادان ورىن الادى. كەي ادامعا بۇل ۇنايدى. بٸراق بۇل رٶل ەر ادامعا ىڭعايسىزداۋ. ەگەر ارپالىس بەلگٸلٸ بٸر شەكتەن شىقسا, ەكٸنشٸ نەكەگە قاۋٸپ تٶنەدٸ, ودان بەيبٸشە دە ەشتەڭە ۇتپاسى انىق. ەڭ قيىنى – زارداپتى بالا شەگەدٸ.
دۇرىس قارىم-قاتىناس تٷزۋگە مىنا كەڭەستەردٸڭ پايداسى بولۋى ىقتيمال:
1. ەكٸنشٸ رەت ٷيلەنگەن سوڭ بەيبٸشە ەكەۋٸڭٸز اتا-انا ەكەندٸكتەرٸڭٸزدٸ ۇمىتپاڭىز. ەرلٸ-زايىپتى بولماۋىڭىز مٷمكٸن. ول دا جاعدايىنا قاراي.
2. بەيبٸشەگە دەگەن سىيلاستىق قالۋى تيٸس. ول قانداي مٸنەز كٶرسەتسە دە.
3. بەيبٸشە مەن توقالدىڭ بٸر-بٸرٸنٸڭ بالالارىمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ دۇرىس ٶرٸستەۋٸن قاداعالاڭىز. بٸر-بٸرٸمەن سىيلاستىقتا سٶيلەسە السا دا جەتكٸلٸكتٸ, ەرەكشە سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ تالاپ ەتپەڭٸز. بالانىڭ ىرقى مەن ىقتييارىنا دەگەن قۇرمەتتٸ قوشتاپ وتىرىڭىز.
4. قارىم-قاتىناس كٶلەڭكەسٸز بولۋى تيٸس. ەرقايسىسىمەن. قىزعانىشقا جول بەرمەڭٸز. نەكەدەگٸ ەيەلٸڭٸزگە ونىڭ بەرٸنەن ارتىق ەكەنٸن سەزٸندٸرٸڭٸز. سەنٸمدٸ ەيەل كەڭ پەيٸل كەلەدٸ.
5. توقال ەشقاشاندا بەيبٸشەنٸڭ بالاسىنا تۋعان بالاسىنداي قاراي المايتىندىعىن تٷسٸنۋ كەرەك. بۇلاي ويلاۋ سول قالىپتاسقان رەتتٸلٸككە نۇقسان كەلتٸرەدٸ. بۇل جولى ازامات تاراپىنان. وتباسى تەگٸندە ەكٸنشٸ نەكەدەگٸ بالا توقال ٷشٸن بٸرٸنشٸ بولعانىمەن, ەر ازامات ٷشٸن تەكتٸك شەجٸرەدەگٸ بٸر بۇتاق قانا.
6. ەكٸنشٸ نەكەدە بالا تۋسا ەكەسٸ بٸرٸنشٸ نەكەدەگٸ بالالار سەنٸمسٸزدٸككە بوي الدىرماي ما دەپ قاۋٸپتەنەدٸ. «سەن مەنٸڭ تۇڭعىشىمسىڭ» دەگەن سٶز يەرارحييانى قالىپتاستىرادى. ەركٸم ٶز ورنىندا. بالاعا ماڭىزدىسى سٸزدٸڭ قۇشاعىڭىز بەن ىستىق ىقىلاسىڭىز.
باستىسى, جالعان نامىس پەن قارىم-قاتىناستى دۇرىس باعالاماۋ قيىندىققا ۇرىندىرادى. ٶزٸڭٸزدٸ الداماڭىز. جاڭا قارىم-قاتىناس ەسكٸ قاتەلٸكتەردٸ مويىنداعان كەزدە باياندى بولادى. سوندا عانا سٷيٸسپەنشٸلٸك تەرەڭدٸگٸنە بويلاۋعا جول اشىلادى. ەلەستەر مەن كٶلەڭكەلەر جويىلادى… ەكٸنشٸ نەكە بٸرٸنشٸسٸنەن قىمبات بولادى, بٸراق بۇل نەكەنٸڭ باقىتى از بولۋى تيٸس دەگەن سٶز ەمەس.
اۋدارعان شىنار ەبٸلدە
